دایره المعارف اسلام پدیا » کلام
منوی اصلی

رابطۀ بدا با لوح محفوظ، کتاب مبین و لوح محو و اثبات

از جمله آیاتی که دلالت بر حقیقت بداء مى‏کنند، این آیۀ شریفه است: «… لِکل أجلٍ کتابٌ، یمحو اللَّه ما یشاءُ و یُثبتُ و عِندهُ أُمُّ الکِتابِ»؛ «… براى هر زمان و دوره‏اى کتاب (و قانون) است. خداوند هر چه را بخواهد محو یا اثبات مى‏کند و اُم الکتاب تنها نزد او است».[۱] توضیح مطلب […]

ادامه مطلب

بداء و قضا و قدر

از دیگر موارد موجب اختلاف در اثبات بداء برای خداوند مسئله قضا و قدر است که برخی این دو آموزه را در تضاد با یک‌دیگر می‎دانند.[۱] عالمان شیعه در دفاع از هم‌سازی این دو آموزه با یک‌دیگر، این‌گونه استدلال می‎کنند که قضا و قدر به سه دسته کلی تقسیم می‌شود: قضا و قدر حتمی که […]

ادامه مطلب

بداء در وعده الهی

عقل و نقل بر این مطلب دلالت دارد که «بداء» در اخبارى که خداوند به وسیله انبیاء (علیهم السلام) و اوصیاء پیامبران به اطلاع مردم رسانده و آن‌ها از جانب خداوند این مطلب را نقل و از اتفاق افتادن قطعى آن‌ خبر داده‌اند، امکان پذیریر نیست. مثلا اگر پیامبر خدا و یا جانشین او به […]

ادامه مطلب

محدوده بداء

وجود پدیده‏ها، مسبوق به دو مرتبه می‏باشد: مرتبه‏ای که تخلف بردار نیست و قابل تغییر نمی‏باشد که این مرتبه قضای حتمی نامیده می‌شود. مرتبه‏ای که قابل تخلف و تغییر می‏باشد؛ مانند مرتبه مقتضیات، علت‏های ناقصه و استعدادها، که این مرتبه قدر نامیده می‌شود که قابل محو و اثبات که همان بداء است، می‏باشد. علم و […]

ادامه مطلب

بداء تشریعى

بخش دیگر بداء که در آن اختلافی وجود ندارد، بداء تشریعی است. در این بخش تنها به ذکر یک نمونه اکتفا می‌شود: پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) مدت سیزده سال پس از بعثت در مکه و چند ماه بعد از هجرت در مدینه به امر خدا به سوى «بیت المقدس» نماز مى‏خواند، ولى […]

ادامه مطلب

بداء تکوینی

مهم‌ترین بخش بداء که مورد انتقاد مخالفان قرار گرفته، بداء تکوینی است و نمونه‌های بسیاری از آن در آموزه‌های دینی وجود دارد، که تنها به برخی از آنها اشاره می شود: ۱. پیامبری از بنی اسرائیل، در شب اول ازدواج یک عروس و داماد، به پیروان خود گفت: فردا جنازه این دو را از خانه […]

ادامه مطلب

جواز بداء از دیدگاه علماء اهل سنت

برخی از عالمان اهل سنت مانند فخر رازی، خیاط معتزلی، علی بن اسماعیل اشعری با اعتقاد به بداء مخالف بوده و حتی آن را از ابتکارات شیعه دانسته و یا آنان را به خاطر اعتقاد به بداء مورد نقد قرار داده‌اند. این انتقادات در حالی است که در منابع روایی اهل سنت نیز بداء با […]

ادامه مطلب

جواز بداء از دیدگاه علماء شیعه

با توجه به روایاتی که در باب جواز بداء از امامان شیعه (علیهم السلام) وارد شده، بیشتر قریب به اتفاق علمای شیعه آن را پذیرفته‌اند، اما برخی آن را به معنای نسخ گرفته و تعداد اندکی هم آن را ردّ نموده‌‌اند. در اینجا ‌به برخی از آرای علمای شیعه اشاره می‌شود: دیدگاه شیخ طوسی.شیخ‌ طوسی‌ […]

ادامه مطلب

جواز بداء از دیدگاه علماء

دیدگاه علمای اسلامی پیرامون بداء بر اساس نوع مذهبی که دارند، متفاوت است. در این میان علمای شیعه آن را پذیرفته‌اند، ولی در مقابل، بسیاری از علمای اهل سنت نظر مساعدی در مورد آن ندارند.

ادامه مطلب

روایات اهل سنت درباره بداء

گرچه نوعاً علمای اهل سنت بداء را نپذیرفتند، امّا احادیث بسیاری در منابع آنها وجود دارد که دلالت بر حقیقت بداء دارد که در این بخش به برخی از آنها اشاره می‌شود: سیوطی، قرطبی، ابن سعد و ابن کثیر روایتى نفل کرده‌اند که خلاصه آن چنین است: رسول خدا (صلّى اللّه علیه و آله و […]

ادامه مطلب