دایره المعارف اسلام پدیا » مسایل علم کلام جدید
منوی اصلی

برهان نظم

یکی از براهین رایج برای اثبات وجود خدا، برهانی است که نزد اندیشمندان مسلمان به «برهان نظم» شهرت یافته و گاه -با اقتباس از برخی آیات- «برهان اتقان صنع»[۱] خوانده می شود. معادل این برهان در فرهنگ غربی چیزی است که معمولا آن را برهان «غایت شناختی» می نامند. در قرون اخیر، در میان اندیشمندان […]

ادامه مطلب

برهان حرکت

در میان آثار مکتوب بشری، کهن ترین دلیل از ادله جهان شناختی برای اثبات وجود خدا، برهانی است که با تکیه بر تحقق حرکت در جهان، وجود «محرکی نامتحرک» را نتیجه می گیرد. این برهان را معمولا با نام ارسطو (۳۲۲ – ۳۸۵ ق م) پیوند می زنند، اما ردپای آن را در آثار افلاطون […]

ادامه مطلب

برهان حدوث

بسیاری از متکلمان اسلامی «حدوث زمانی» عالم یا برخی از موجودات آن را واسطه اثبات وجود خدا ساخته اند. برخی از آنان نیز برهان «حدوث» را در برهان «امکان و وجوب» ادغام کرده و هم زمان، وجود موجودی «قدیم» و «واجب» را نتیجه گرفته اند.[۱] یعقوب بن اسحاق کندی (متوفای حدود ۲۵۰ ق) از نخستین […]

ادامه مطلب

برهان وجوب و امکان

«برهان وجوب و امکان»، یکی از براهین معروف و متقن عقلی در باب اثبات وجود خدا است، که در آثار ابن سینا‌ به طور جدّی مطرح شده، لذا نام دیگر آن، «برهان سینوی» است. مقدمات برهان برهان وجوب و امکان بر چند مقدمه استوار است: الف. تعریف واجب الوجود و ممکن الوجود: هر موجودی که […]

ادامه مطلب

برهان صدیقین

«برهان صدیقین»، برهانی است که برای اثبات حق تعالی از خود ذات حق به ذات حق استدلال می شود و از چیزی غیر از حق تعالی بر ذات او استدلال نمی شود.[۱] [۱]. صدرالدین‌ شیرازی‌، محمد بن‌ ابراهیم‌، الحکمه المتعالیه فى الاسفار العقلیه الاربعه، ج ۶، ص ۱۳ و ۱۴٫‏

ادامه مطلب

برهان وجودی

آنسلم قدیس (ح ۱۰۳۳- ۱۱۰۹ م) اسقف اعظم کلیسای کانتربری، در فصل دوم تا چهارم از کتاب پروسلوگیوم[۱] برای اثبات وجود خدا به طرح برهانی پرداخته که به «برهان وجودی» معروف شده است. تقریر ساده این برهان چنین است: الف. بی تردید، منکران وجود خدا می توانند در ذهن خود این مفهوم را تصور کنند: […]

ادامه مطلب

براهین اثبات وجود خدا

عده ای وجود خدا را بدیهی و بی نیاز از استدلال شمرده اند؛[۱] گروهی وجود او را اثبات ناپذیر پنداشته اند؛[۲] و دسته سوم برای اثبات هستی وی، به دلیل یا دلایلی تمسک جسته اند. بر اساس تقسیمی عقلی، می توان براهین اثبات وجود خدا را بر سه قسم دانست: الف. ادله ای که تنها […]

ادامه مطلب

خدا شناسی

کندوکاو درباره آفریننده جهان، که در زبان فارسی او را «خدا» می خوانیم، همواره از مهم ترین دغدغه های فکری بشر بوده است. خداشناسی هر چند از مسایل کلام قدیم است، ولی امروزه به سبب ایراد شبهات جدید پیرامون آن در زمره مسایل علم کلام جدید قرار گرفته است. بررسى مجدد ادلّه توحید با توجه […]

ادامه مطلب

نظریّه برگزیده در رابطه دین و اخلاق

بحث رابطه دین و اخلاق، از دو منظرِ درون متنی دینی و برون متنی دینی قابل بررّسی است. از منظر دوم و صرف نظر از آیات و روایات، تعهّدهای اخلاقی در ضمانت اجرایی به سنّت های دینی پای بند هستند، به عبارت دیگر، اعتقاد به خداوند متعال و ثواب و عقاب اخروی، نقش مؤثری در […]

ادامه مطلب

دیدگاه دکتر سروش پیرامون رابطه دین و اخلاق

خلاصه نظریّه دکتر سروش درباره رابطه دین و اخلاق: – یکی از مهم ترین انتظاراتی که ما از دین داریم این است که به ما اخلاقیات و ارزش های اخلاقی را بیاموزد؛ خوب و بد، فضیلت و رذیلت و راه سعادت و شقاوت را تعلیم دهد. – اخلاقیّات، به دو دسته بزرگ تقسیم می شوند: […]

ادامه مطلب