دایره المعارف اسلام پدیا » فقه شیعه
منوی اصلی

کتابنامه فقه شیعه

‌ قرآن کریم. نهج البلاغه؛ گردآورنده: سید رضی؛ انتشارات هجرت‏، چاپ اول، قم‏، ۱۴۱۴ق‏. ابن اثیر جزرى؛ الکامل فی التاریخ‏؛ دار الصادر، بیروت‏، ۱۳۸۵ش‏. ابن الجوزی؛ المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک‏؛ دار الکتب العلمیه، چاپ اوّل، بیروت‏، ۱۴۱۲ق‏. ابن الجوزى؛ تذکره الخواص؛ منشورات الشریف الرضى‏، چاپ اوّل، قم‏، ۱۴۱۸ق‏. ابن شهر آشوب؛ المناقب؛ انتشارات […]

ادامه مطلب

عقل، منبع فقه شیعه

چهارمین منبع تشریع در فقه شیعه، عقل است. در نزد دانشمندان شیعه، دلیل عقلی منحصر به دلیل عقلی قطعی است،[۱] بر خلاف اهل سنت که معتقد به دلیل عقلی ظنی؛ یعنی قیاس هستند. حجیت دلیل عقلی قطعی در لسان آیات و روایات، امری مسلم و مفروض به حساب آمده است؛ به عنوان نمونه خداوند متعال […]

ادامه مطلب

اجماع، منبع فقه شیعه

سومین منبع در استنباط احکام در فقه شیعه، «اجماع» است. اجماع در لغت، گاه به معنای عزم و تصمیم[۱] است و گاه به معنای اتفاق،[۲] ولی در معنای اصطلاحی آن چندان اختلاف پدید آمده است که ارائه تعریفی جامع بر اساس همه مبانی و مسلک‌ها، ممکن نیست، جز آن که بگوییم اجماع؛ یعنی نوع خاصی […]

ادامه مطلب

سنت، منبع فقه شیعه

«سنّت»، دومین منبع استنباط فقه شیعه است. از نظر شیعه، هر چند قرآن مهم­ترین منبع فقه و احکام اسلام است، اما هرگز تنها منبع نیست؛ زیرا در قرآن بسیاری از جزئیات احکام الهی ذکر نشده است و ما برای دست یابی به آنها نیازمند مراجعه به سنت هستیم. خداوند متعال، خود، تبیین و تفصیل کلیات […]

ادامه مطلب

قرآن، منبع فقه شیعه

قرآن کریم، نخستین و اساسى‌ترین منبع و مأخذ برای فقه شیعه و بلکه فقه اسلامی، است.[۱] کتاب خدا مشتمل بر اصول عقاید، تاریخ، اخلاق و احکام و… است. بخش مربوط به احکام را اصطلاحاً «آیات الأحکام» یا «احکام القرآن» نامیده‌اند. گفته شده: تعداد آیات الأحکام در قرآن، پانصد آیه است.[۲] در ارتباط با قرآن و […]

ادامه مطلب

منابع فقه شیعه

صاحب‌نظران مسائل اسلامی و کارشناسان علوم دینی؛ یعنی فقها و مجتهدان، احکام و قوانین الهی را از مآخذی استنباط و استخراج می نمایند که به آن، منابع فقه یا منابع اجتهاد و یا ادلّه احکام گفته می شود. این منابع در فقه شیعه عبارت است از: قرآن، سنت، اجماع و عقل.

ادامه مطلب

تبویب فقه شیعه در رساله‌های توضیح المسائل

رساله‌های توضیح المسائل، نوعی از کتب فقهی غیر استدلالی هستند که از سوی مراجع تقلید برای عموم مقلدانشان تهیه می شوند. تاریخ تدوین نخستین رساله توضیح المسائل فارسی به شکل کنونی آن به زمان مرجعیت آیه الله بروجردی برمی گردد که جمعی از فضلای حوزه با ذوق و سلیقه خاصی، فتاوای ایشان را جمع‌آوری کردند […]

ادامه مطلب

تبویب فقه شیعه پس از محقق حلّی

تقسیمات دیگری برای مباحث فقه توسط بعضی از فقهای پس از محقق حلّی ارائه شده که با دسته‌بندی محقق حلی در شرائع متفاوت است که در ذیل به آنها پرداخته می شود: ۱٫ علامه حلی (م ۷۲۶ق): علامه حلی، در کتاب «إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان‌«، بیست کتاب برای فقه قرار داده است. او مباحثی؛ […]

ادامه مطلب

نقد تقسیم بندی مباحث فقه شیعه در شرائع الاسلام

برخی بر تقسیم‌بندی مباحث فقه شیعه در شرائع الاسلام، اشکالاتی وارد کرده‌اند که در ذیل به آن اشاره می‌شود: ۱٫ در تقسیم‌بندی محقّق حلّی، کتاب‌های بخش عبادات؛ از این جهت در کنار یک‌دیگر قرار گرفته‌اند که قصد قربت در آنها شرط است، ولی این وجه مشترک در «کتاب الجهاد» و «کتاب الامر بالمعروف و النهی […]

ادامه مطلب

احکام در فقه شیعه

قسم چهارم از چهار قسم ابواب فقهى در کتاب شرائع الاسلام محقق حلّى، «احکام» است. احکام در این جا تعریف خاصی ندارد؛ آن چه که نه عبادت است و نه عقد و نه ایقاع، محقّق آن را «احکام» نامیده است. محقق حلّی مى‏گوید: احکام، دوازده کتاب است: ۱٫ کتاب الصید و الذّباحه: «صید»؛ یعنى شکار […]

ادامه مطلب