کپی شد

اسباب مادی مجرای اراده و قدرت الهی

آسمان و زمین و هر آن‌چه در آن است، جلوه‌هایی از قدرت خدای متعال است و خداوند بر انجام هر کاری قادر و توانا است، اما این قدرت بی‌نهایت به این معنا نیست که فعل الاهی از غیر مجرای اسباب انجام پذیرد، بلکه خداوند، جهان آفرینش را بر اساس حكمت آفریده و همۀ افعال غیبی و ظاهری و تکوینی و دنیوی از طریق اسباب تحقق می‌یابد؛ مانند فرشتگان که مأمور انجام بسیاری از امور این عالم هستند هم‌چنین در عالم مادی، هر امری اسباب طبیعی خود را دارد؛ به عنوان مثال، اگر شخصی گرسنه شد، نیاز به غذا دارد؛ اگر چه تمام امور به خداوند ختم می‌شود و هرگونه  قدرت و قوتّی، به دست او است،[1] اما آب و غذا در حیات طبیعی وسیلۀ ادامۀ حیات است. این به معنای عجز خدا از انجام بی‌واسطۀ امور نیست، بلکه به این معنا است که احتیاجات مادی انسان با علل و اسباب مادی برآورده می‌شود و استفاده از این اسباب به معنای شرک و انکار توحید نیست، مگر آن‌که این اسباب را مستقل در تاثیرگذاری بدانیم.

همین معنا در مورد اسباب غیرمادی نیز جاری است، اعم از هدایت و ایصال فیوضات معنوی و…. .

بنابراین، قاعدۀ سببیت و این‌که هر امری در عالم با اسباب خاص خود محقق می‌شود،روشن‌تر از آن است که نیاز به استدلال داشته باشد.

 

[1] “لاحول ولا قوّة الا بالله”.