کپی شد
اقسام و درجات ذکر
از آنجا که ذکر از جمله عبادتهای خداوند سبحان است؛ مانند دیگر عبادتها به اقسام متعددی تقسیم میشود؛ نظیر ذکر عام و ذکر خاص؛ ذکر عام اختصاص به موجود معینی ندارد، بلکه در هر چیزی یافت میشود؛ یعنی تمام اشیا با یاد خدا بهسر میبرند. ذکر خاص، ویژۀ نوع معین از مخلوقها است؛ مانند ذکر خاص فرشته یا ذکر خاص انسان. ذکر گاهی قلبی و گاهی زبانی است، البته این چنین تقسیمی مختص انسان نیست؛ زیرا موجودهای دارای شعور دیگر هم گاهی به یاد خدا هستند که همان ذکر قلب آنها است و گاهی به زبان مخصوص خود به نام و یاد خدا هستند که همان ذکر زبانی آنها است.
امام محمد غزالی در کیمیای سعادت میگوید: ذکر را چهار درجه است:
اول. آنکه به زبان باشد و دل از آن غافل باشد؛ اثر این نوع از ذکر ضعیف است، لکن از اثر خالی نیست؛ چراکه زبانی که به خدمت مشغول است، از زبانی که به بیهوده مشغول باشد یا معطل باشد برتری دارد.
دوم. آنکه در دل بود، لکن متمکن نبود و قرار نگرفتهباشد.
سوم. آنکه ذکر در دل قرار گرفتهباشد به گونهای که به زحمت وی را بهکار دیگری باید برد.
چهارم. آن که مستولی بر دل مذکور بود و آن حق تعالی است، نه ذکر.[1]
امام خمینی (ره) درباره ذکر زبانی معتقد است: “گرچه ذکر حق از صفات قلبیه است و اگر قلب متذکر شد تمام فوایدی که برای ذکر است بر آن مترتب میشود، ولی بهتر آن است که ذکر قلبی متعقب به ذکر لسانی نیز گردد. اکمل و افضل تمام مراتب ذکر آن است که ذکر در نشئات مراتب انسانیه ساری باشد و حکمش به ظاهر و باطن و سر و علن جاری شود … ذکر لسانی نیز محبوب و مطلوب است و انسان را بالاخره به حقیقت میرساند؛ از این رو است که در اخبار و آثار از ذکر لسانی مدح عظیم شدهاست.[2]
[1]. غزالی، ابو حامد محمد، کیمیای سعادت، ج1، ص254.
[2]. موسوی خمینی، سید روح الله، شرح چهل حدیث، ص 292- 293.
مباحث مرتبط:
ذکر از جمله عبادتهای خداوند سبحان، ذکر لسانی، ذکر قلبی، ذکر مطلوب، ذکر محبوب، درجات ذکرفرم ثبت پیشنهادات و انتقادات
شما می توانید پیشنهادات و انتقادات خود را درباره این مدخل با ما درمیان بگذارید