sidebaricon
searchicon

کپی شد

تعداد جمعیت حاضر در غدیر

درباره جمعیتى که در ماجراى غدیر سال دهم هجرت در محضر پیامبر حاضر بوده و نص پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) مبنى بر ولایت امام على(علیه السلام) را از زبان مبارک ایشان شنیدند، روایات مختلفى نقل شده‌است.

  1. هزار و سی‌صد نفر؛ امام باقر(علیه السلام) می‌فرماید: «پیامبر(صلی الله علیه و آله) در روز غدیر در حضور 1300 نفر، جمله “من کنت مولاه فهذا على مولاه” را مطرح نمود».[1]
  2. ده هزار نفر: در تفسیر عیاشی از امام صادق‌(علیه السلام) نقل شده‌است: «من تعجب می‌کنم از این‌که شخص با آوردن دو شاهد حقش را می‌گیرد، اما على بن ابی‌طالب(علیه السلام) با ده هزار شاهد حقش ضایع شد. پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) از مدینه خارج شد در حالى‌‌که پنج هزار نفر از مدینه همراه وى بودند و پنج هزار نفر هم از مکه پیامبر را همراهی کردند».[2]

در این روایت، تصریح شده‌است که پنج هزار نفر از «اهل مکه» پیامبر را تا غدیر همراهی کردند، ولی پذیرفتن این تعداد از مکه بسیار مشکل است؛ زیرا فاصله مکه تا جحفه فاصله بسیارى است و بر فرض که مردم قصد بدرقه‌‏کردن رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را داشتند، همراهی کردن تا حدود 180 کیلومتر بسیار بعید است،[3] البته چنان‌چه این پنج هزار نفر، اهل مکه نباشند و به گونه‌اى با تسامح بگوییم اهالى دیگر مناطق بودند که از مکه پیامبر را همراهى نمودند پذیرفتنى است.

ابن شهرآشوب نیز در روایتى از امام صادق (علیه السلام) شاهدان غدیر را ده هزار نفر عنوان کرده‌است.[4] شیخ حُرّ عاملى نیز در روایتى قول ده هزار نفر را آورده‌است. و می‌گوید: چه بسا این ده هزار نفر همه از مدینه بودند.[5]

  1. دوازده هزار نفر: در روایت دیگرى به نقل از امام صادق (علیه السلام)؛ تعداد جمعیت حاضر در غدیر دوازده هزار نفر ذکر شده‌است[6] که شیخ حرّ عاملی در کتاب اثبات الهداة دوازده هزار نفر را نیز احتمال داده‌است.[7]
  2. هفده هزار نفر: نویسنده کتاب جامع الاخبار طبق نقلى، جمعیت حاضر در غدیر را هفده هزار نفر دانسته‌است. وى می‌نویسد: «دوازده هزار نفر از یمن و پنج هزار نفر از مدینه همراه رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) بودند».[8] نقد مربوط به آمدن مکی‌ها تا غدیر بر این روایت نیز وارد است؛ زیرا یمنی‌ها می‌بایست به طرف جنوب بروند و امرى از سوى پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) وجود نداشت که ملزم باشند آن‌حضرت را تا غدیر همراهی کنند؛ بنابراین، آمدن ایشان، آن‌هم تا فاصله 180 کیلومترى پذیرفتنى نیست.

و نقل‌های دیگری که شصت هزار نفر،[9] هفتاد هزار نفر،[10] هشتاد و شش هزار نفر،[11] نود هزار نفر، یک‌صد و چهارده هزار نفر،[12] و یک‌صد و بیست هزار نفر،[13] را گزارش کرده‌اند که به دلایلی مانند ضعف سند، کثرت‌نمایی و تصحیف و تحریف قابل پذیرش نیست. نکته بسیار مهم این است که بیشترین تعداد جمعیت حاضر در غدیر، طبق روایاتى که در منابع پنج قرن اولیه آمده، هفده هزار نفر گزارش شده‌است. رقم‌هاى بالاتر مربوط به بعد از قرن پنجم است. با توجه به ضعف‌هایى که در مورد منابع بعد از قرن پنج وجود دارد و صرفاً نقل از خود یا نقل یک «قیل» می‌باشد، باید از بین چهار قول اول یکى را تأیید کنیم.

 

[1]. ابن شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی‌طالب(ع)، ج ‏3، ص 26؛ ر. ک: فرات کوفی، ابوالقاسم، تفسير فرات الكوفی، ص 515 – 516.

[2]. عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ج 1، ص 332.

[3]. فصلنامه علمی – تخصصی تاریخ در آیینه پژوهش، ص 14 – 15.

[4]. مناقب آل أبی‌طالب(ع)، ج ‏3، ص 26.

[5]. حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج ‏27، ص 238.

[6]. عیاشی، محمد بن مسعود، التفسير، ج ‏1، ص 329.

[7]. حر عاملی، محمد بن حسن، اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج ‏3، ص 142، بیروت، اعلمی، چاپ اول، 1425ق.

[8]. شعیری، محمد بن محمد، جامع الأخبار، ص 10، نجف، مطبعة حیدریة، چاپ اول، بی‌تا.

[9]. ابن جبر، على بن یوسف، نهج الایمان، ص 122، مشهد، مجتمع امام هادى(ع)، چاپ اول، 1418ق.

[10]. طبرسی، احمد بن علی، الإحتجاج على أهل اللجاج، ج ‏1، ص 56.

[11]. نهج الایمان، ص 122.

[12]. عصامی مکی، عبد الملک بن حسين، سمط النجوم العوالی فی أنباء الأوائل و التوالی، ج 2، ص 305، بیروت، دارالكتب العلمية، چاپ اول، 1419ق.

[13]. سبط بن جوزی‏، تذکرة الخواص من الأمة فی ذکر خصائص الأئمة، ص 37، قم، منشورات الشریف الرضی‏، چاپ اول، 1418ق.

مباحث مرتبط:  

کلیه حقوق مادی و معنوی محتوای عرضه شده برای موسسه رواق حکمت محفوظ است