مکان غدیر

باید مشخص شود که غدیر در مسیر چه مناطقى قرار دارد و اهالى چه مناطق و چه شهرهایى در غدیر حضور داشتند، تا در بحث تعداد جمعیت حاضر در غدیر، از آن استفاده کنیم.

درباره این‌که غدیر در چه فاصله‌اى از مکه و در کدام سمت از این شهر واقع شده‌است؛ در منابع تاریخى، بیشتر فاصله‌ غدیر تا جُحفه[1] گزارش شده‌است. به عبارت دیگر، از آن‌جا که جحفه مکان شناخته شده‌اى بود، سعى شده‌است تا غدیر با جحفه شناسانده شود. یاقوت حموى هنگام معرّفى منطقه جغرافیایى غدیرخُم می‌گوید: «غدیر، بین مکه و مدینه است و تا جحفه، دو مایل (هر مایل حدود 1600 متر است) فاصله دارد».[2] طبرسى روایتى دارد که طبق آن، غدیر سه مایل قبل از جحفه واقع شده‌است.[3] ابن ‏جوزى فاصله غدیر تا جحفه را یک مایل گزارش کرده‌است.[4] این در حالى است که سید بن طاووس می‌نویسد: «مردم در جحفه توقّف نمودند».[5]

بر اساس مشاهده‌هاى اخیر و بازدید از مکان غدیر، روشن شده‌است که فاصله مکه تا جحفه با جاده کنونى حدود 180 کیلومتر است. در نقشه‌هاى امروزى عربستان، شهر رابغ در کنار دریاى سرخ واقع شده‌است. این شهر فاصله کمى با محل غدیر دارد. بر اساس گزارشى مسجدى در این شهر قرار دارد که به مسجد غدیر مشهور است.

چرا پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) غدیر را انتخاب نمود. در پاسخ این سؤال دو احتمال وجود دارد:

پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند مأمور بود که در این‌جا رسالت خود را ابلاغ نمایند.[6]
احتمال دوم که به اشتباه شهرت هم پیدا کرده و در واقع، توجیهى است بر اقدام پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در انتخاب این مکان، این است که غدیر، محل تقسیم راه‌ها و به اصطلاح «مفترق الطرق» بود و مسافران هر منطقه‌اى از این‌جا راه خود را جدا می‌کردند و به شهر خود می‌رفتند.[7]

گفتنی است؛ آن‌روز قلمرو نفوذ اسلام شبه جزیره عربستان بود و فراتر از آن نرفته بود و عملیات موته و تبوک نیز فقط یک هشدار سیاسى و نظامى به‌شمار می‌آمد و هنوز مناطق عراق، شامات و مصر مسلمان نبودند. از این گذشته، با دقت‌نظر در وضعیت جغرافیایى غدیر چنین به ‌دست می‌آید که غدیر یا همان جحفه راه اصلی برای جداشدن مردم مناطق بزرگ نبوده و چنین وضعیتى نداشت.[8] مسیر مردم عراق از شمال شرقى مکه، مسیر مردم طائف از جنوب شرقى مکه و مسیر مردم یمن از جنوب مکه است. مسیر شمال غربى مدینه که به غدیر منتهى می‌شود تنها مسیر مردم مدینه و اطراف مدینه است. اگرچه بعد از گسترش اسلام در شمال آفریقا، آن‌ها برای انجام حج نیز از این مسیر به مکه می‌آیند و در جحفه مُحرم می‌شوند. و چون مسیرها متعدد است، محل مُحرم شدن نیز متعدد است. در محاسبه جمعیت غدیر باید این محاسبات جغرافیایى نیز در نظر گرفته شود تا تصور نشود مردم یمن (که در جنوب هستند) در غدیر حضور داشتند.

[1]. «جُحفَه»، روستاى بزرگى بوده که در مسیر مدینه به مکه واقع است و فاصله آن از مکه چهار منزل است. جحفه محل میقات اهل مصر و شام است اگر به مدینه نروند. فاصله جحفه تا مدینه شش منزل، و فاصله جحفه تا غدیر دو مایل است. یاقوت حموی، ابو عبد الله، معجم البلدان، ج ‏4، ص 188.

[2]. ‏معجم البلدان، ج ‏4، ص 188.

[3]. طبرسی، احمد بن علی، الإحتجاج على أهل اللجاج، ج ‏1، ص 57.

[4]. ابن جوزی، عبد الرحمن بن علی‏، المنتظم،‏ ج ‏1، ص 146.

[5]. سید ابن طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، ‏إقبال الأعمال، ج ‏1، ص 455.

[6]. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج ‏1، ص 175.

[7]. فصلنامه علمی – تخصصی تاریخ در آیینه پژوهش، ص 11.

[8]. همان.

کلیه حقوق مادی و معنوی محتوای عرضه شده برای موسسه رواق حکمت محفوظ است

مکان غدیر

فرم ثبت پیشنهادات و انتقادات