کپی شد
اهداف علم کلام
علم کلام اهداف و غایات ویژه و مهمی دارد که میتوان در چهار محور زیر بررسی کرد:
الف: اهداف علم کلام نسبت به خود متکلّم:
برای این بخش، دو هدف و یا دو نتیجه ذکر شده است:
یکی، هدف نظری که دست یافتن به معرفت تحقیقی و تفصیلی در اعتقادات دینی است.[1] در این باره گفته شده: «فائده و غایت علم كلام آن است كه آدمى به مدد آن، از مرحله تقلید (در اصول دین) به مرتبه یقین ارتقاء پیدا مىكند».[2]
دیگری، هدف عملی یا تربیتی است که دست یافتن به تصحیح نیت و اعتقاد است و در قالب اخلاص در عمل و قوت در عبادات ظهور می یابد. لازمه این دو نیز قبولی عمل و ترتب ثواب بر آن است.[3] امام علی (علیه السلام) سرآغاز دین را معرفت خداوند، و کمال معرفت خداوند را در گرو شناخت و ایمان به یگانگی خدا و آن را منوط به اخلاص، و کمال اخلاص را در گرو نفی صفات زاید بر ذات، از خداوند متعال میداند.[4] قرآن کریم نیز، «خشیت راستین» را از ویژگی های عالمان بالله می شمارد.[5]
ب: اهداف علم کلام نسبت به انسان های دیگر:
در این باره، هدف اصلی متکلم هدایت و ارشاد است، ولی از آن جا که گاهی با کسانی روبرو میشود که از روی عناد و لجاج، و احیاناً به خاطر گرفتاری در دام جهل مرکب، پذیرای حق و برهان و موعظه نیستند، درهم شکستن خصم (دشمن) نیز امری مطلوب و مقصود خواهد بود. بنابراین، ارتباط متکلّم با افراد دیگر به دو صورت ارشاد و الزام نمایان میگردد.[6]
ج: اهداف علم کلام نسبت به عقاید دینی:
هدف و رسالت متکلّم در این زمینه تبیین، تحکیم و دفاع است؛ یعنی عقاید دینی را تبیین کرده، با استفاده از روش های مختلف به تأیید و تحکیم آنها میپردازد و از حقانیت و استواری آنها دفاع میکند. روشن است که دفاع و الزام غالباً با یکدیگر همراهند.[7] صاحب مواقف در این باره معتقد است: «هدف علم کلام نسبت به اصول دین اسلام، حفظ قواعد و عقاید دینی از تزلزل ایجاد شده توسط شبهات مبطلان دین است».[8]
د: اهداف علم کلام نسبت به علوم دینی دیگر:
در این مقایسه، علم کلام نقش پایه و مبنا را دارد؛ زیرا علوم دینی دیگر، در موضوعات خود، وابسته به علم کلاماند؛ مثلاً تا وجود خدا، ضرورت وحی، نبوت و کلام الهی ثابت نشود، علم تفسیر بدون موضوع خواهد بود و تا حُسن و وجوب تکلیف و نزول شریعت الهی ثابت نشود، موضوع علم فقه تحقق نخواهد یافت و تا عصمت پیامبر و امام ثابت نگردد، سنّت پدید نخواهد آمد و در نتیجه علم حدیث شناسی بدون موضوع خواهد بود.[9]
«ایجى» در المواقف، علت وابستگى علوم فرعى به علم كلام را این گونه بیان مىكند: مادام كه وجود صانعى عالم، قادر، فرستنده رسل و نازلكننده كتب، اثبات نشود، علم تفسیر، فقه و علم اصول، قابل تصور نیست و تمام علوم، بستگى تام به علم كلام خواهند داشت و از آن اقتباس مىشوند.[10]
وی در پایان بحث اهداف علم کلام می گوید: نهایت همه اغراض و غایات علم کلام، دست یابی به سعادت دوسرا است.[11]
[1]. ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر کلام جدید، ص 23.
[2]. ر.ک: ايجى و مير سيد شريف، شرح المواقف، تصحيح: نعسانى، بدر الدين، ج 1، ص 51؛ خاتمى، احمد، فرهنگ علم کلام، ص 12 و 165؛ هندی، مير حامد حسين، عبقات الأنوار في إثبات إمامة الأئمة الأطهار، تصحيح و تحقيق: بروجردى (معروف به مولانا)، غلامرضا بن على اكبر، مقدمه ج 1، ص 9 و 10.
[3]. شرح المواقف، تصحيح: نعسانى، بدر الدين، ج 1، ص 52.
[4]. نهج البلاغه، گردآورنده: سید رضی، مصحح: صبحی صالح، خطبه اول، ص 39.
[5]. «إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماء»، فاطر، 28.
[6]. شرح المواقف، تصحيح: نعسانى، بدر الدين، ج 1، ص 51؛ درآمدی بر کلام جدید، ص 24؛ همچنین ر.ک: فرهنگ علم کلام، ص 12 و 165.
[7]. ر.ک: درآمدی بر کلام جدید، ص 24.
[8]. ر.ک: شرح المواقف، تصحيح: نعسانى، بدر الدين، ج 1، ص 51 ، الثالث: بالنسبة الى أصول الاسلام و هو (حفظ قواعد الدين) و هى عقائده (عن ان تزلزلها شبه المبطلين).
[9]. درآمدی بر کلام جدید، ص 24.
[10]. شرح المواقف، تصحيح: نعسانى، بدر الدين، ج 1، ص 51.
[11]. همان، ص 52.
مباحث مرتبط:
اهداف علم کلام, اهداف علم کلام نسبت به خود, اهداف علم کلام نسبت به دیگران, اهداف علم کلام نسبت به عقاید دینی, اهداف علم کلام نسبت به علوم دیگر, غایت علم کلامفرم ثبت پیشنهادات و انتقادات
شما می توانید پیشنهادات و انتقادات خود را درباره این مدخل با ما درمیان بگذارید