دایره المعارف اسلام پدیا » پیشینه نسخ
منوی اصلی

پیشینه نسخ

تاریخ: ۰۶ مرداد ۱۳۹۹ در باب: قرآن, نسخ

بر اساس باور ما مسلمانان، نسخ در تمام شریعت‌ها وجود داشته و هر آئینی (به‌همراه شریعت) که پس از دین پیشین می‌آمده، دست کم برخی از شریعت‌های دین سابق را نسخ می‌کرده‌است.

پیروان تورات و انجیل، نسخ را در قوانین و احکام الهى محال مى‏دانند و در نتیجه به استمرار و همیشگى بودن شریعت حضرت موسى (علیه‌السلام) معتقد مى‏باشند، ولى:

اولا: نسخ در شرایع و احکام الهى امکان دارد؛ زیرا نسخ جز تقیید و تخصیص در بعد زمان، چیز دیگرى نیست و همان‌طور که تقیید و تخصیص از بعد فردی ممکن است، از بعد زمان نیز امکان پذیر مى‏باشد.

ثانیا: یینسخ در موارد متعدد از تورات و انجیل مشاهده مى‏شود، با این حال جاى تعجب است که پیروان این دو کتاب، نسخ در احکام را محال مى‏دانند و از این طریق به استمرار و همیشگى بودن شریعت و احکامشان اصرار و پافشارى مى‏کنند.

اینک به‌عنوان نمونه به‌چند مورد از تورات و انجیل که نسخ در آن‏ها واقع شده است، اشاره مى‏شود:

  1. در تورات باب چهارم از سفر اعداد، عدد ۲ – ۳ چنین آمده است:

خداوند موسى و هارون (علیهما‌السلام) را خطاب کرده، گفت: به‌تعداد «بنى قهات» از میان «بنى لاوى» بر حسب قبایل آنان و خاندان پدرانشان بگیر که از سى ساله به بالا تا پنجاه ساله، وارد سپاه شوند و در خیمه اجتماع، کار کنند. اما طورى که در باب هشتم از همان سفر اعداد، عدد ۲۳- ۲۴ آمده است، این حکم نسخ شده و شرط سنى پذیرش در خیمه اجتماع، بیست و پنج سال تعیین شده است. متن تورات این است: «و خداوند موسى را خطاب کرده، گفت: این است قانون لاویان که از بیست و پنج ساله به بالا داخل سپاه شوند تا در خیمه اجتماع مشغول خدمت شوند».

همچنین طورى که در باب بیست و سوم از کتاب اول تواریخ، بند ۲۴ – ۳۲ آمده است، این حکم براى دومین بار نسخ گردیده و اولین سنّ قبولى در خدمت، بیست سال معین شده است. تورات در این باره مى‏گوید: اینان پسران لاوى به‌تعداد خاندان‏هاى آباء خود و رؤساى خاندان‏هاى آباء از آنانى که شمرده شدند، بر حسب شماره اسماى سرهاى خود بودند که از بیست ساله به بالا در عمل خدمت خانه خدا … و براى نگه داشتن خیمه اجتماع و وظیفه برادران خود بنى هارون به خدمت خانه خداوند مى‏پرداختند.

  1. در باب بیست و هشتم از سفر اعداد بند ۳ – ۷ چنین آمده است: «و ایشان را بگو! قربانى آتشین را نزد خداوند بگذرانید، این است دو بره نرینه یک ساله بى‏عیب، هر روز به‌جهت قربانى سوختنى دائمى یک بره را در صبح قربانى کن و یک عشر «ایفه» آرد نرم مخلوط شده با یک ربع «هین» روغن زلال براى هدیه آردى … و هدیه ریختنى آن یک ربع هین به‌جهت هر بره‏اى باشد، این هدیه ریختنى مسکرات را براى خداوند در قدس بریز».

اما همان‌گونه که در کتاب حزقیال نبى باب چهل و ششم بند ۱۳ – ۱۵ آمده است: «این حکم نسخ شده و قربانى آتشین هر روز یک بره یک ساله و هدیه آن یک ششم «ایفه» آرد و یک سوم «هین» روغن تعیین شده است. متن تورات این است: و یک بره یک ساله بى‏عیب هر روز به‌جهت قربانى سوختنى براى خداوند خواهى گذرانید، هر صبح آن را بگذران و هر بامداد آردى آن را خواهى گذرانید؛ یعنى یک سدى ایفه و یک ثلث هین روغن که بر آرد نرم پاشیده شود که هدیه آردى دائمى براى خداوند به فریفته ابدى خواهد بود. پس بره و هدیه آردیش و روغنیش را هر صبح به‌جهت قربانى سوختنى دائمى خواهند گذرانید».

  1. در باب بیست و هشتم بند ۹ – ۱۰ از سفر اعداد آمده است: «و در روز سبت دو بره یک ساله بى‏عیب و دو عشر ایفه آرد نرم سرشته شده با روغن به‌جهت هدیه آردى با هدیه ریختنى آن، این است قربانى هر روز سبت سواى قربانى سوختنى دائمى با هدیه ریختنى آن. ولى در باب چهل و ششم از کتاب حزقیال بند ۴ – ۵ این حکم بدین صورت نسخ گردیده است: «و قربانى سوختنى که رئیس در روز سبت براى خداوند بگذراند، شش بره بى‏عیب و یک قوچ بى‏عیب خواهد بود و هدیه آردیش یک ایفه براى هر قوچ باشد و هدیه‏اش براى بره‏ها هر چه از دستش برآید و یک هین روغن براى هر ایفه».
  2. در باب سى‏ام بند ۲ از سفر اعداد آمده است: «چون شخصى براى خداوند نذر کند یا قسم خورد جان خود را به تکلیفى الزام نماید، پس کلام خود را باطل نسازد، بلکه بر حسب آن‌چه از دهانش بر آمد، عمل نماید».

اما این حکم و جواز قسم خوردن که به‌دستور تورات ثابت شده است، با آن‌چه که در انجیل متى باب پنجم بند ۳۳ – ۳۴ آمده، نسخ گردیده است؛ که مى‏گوید: «باز شنیده‏اید که به اولین، گفته شده است که قسم مخور، بلکه قسم‏هاى خود را به‌خدا وفا کن! لیکن من به‌شما مى‏گویم، هرگز قسم مخورید»!

  1. در باب بیست و یکم بند ۲۳ – ۲۴ تورات در باره قصاص چنین آمده است: «و اگر اذیتى دیگر حاصل شود، آن‌گاه جان به‌عوض جان بده! چشم به‌عوض چشم، دندان به‌عوض دندان، دست به‌عوض دست، پا به‌عوض پا، داغ به‌عوض داغ، زخم به‌عوض زخم و لطمه به‌عوض لطمه».

اما این حکم؛ یعنى قصاص نیز در شریعت عیسى (علیه‌السلام) نسخ شده است؛ چنان‌که در انجیل متى باب پنجم بند ۲۸ – ۲۹ به‌طور کلى از قصاص نهى شده و مى‏گوید: «شنیده‏اید که گفته شده، چشم به‌چشم و دندان به‌دندان، ولی من به‌شما مى‏گویم: با شریر مقاومت مکنید، بلکه هر کس به‌رخساره راست تو طپانچه زند، دیگرى را نیز به‌سوى او بگردان و اگر کسى خواهد با تو دعوا کند و قباى تو را بگیرد، عباى خود را نیز بدو واگذار».

  1. در باب ۱۷ از سفر پیدایش بند ۱۰ در باره گفتار خدا با ابراهیم (علیه‌السلام) آمده است: «این است عهد من نسبت به‌شما که باید در میان من و شما و در میان ذریه تو بعد از تو نگه‌دارى شود و آن این‌که هر ذکورى از شما مختون شود».

این حکم در شریعت خود حضرت موسى (علیه‌السلام) نیز امضا شده است. در بند ۴۸ – ۴۹ باب ۱۲ از سفر خروج مى‏گوید: و اگر غریبى نزد تو نزیل شود و بخواهد فصح را براى خداوند مرعى بدارد، باید تمامى ذکورانش مختون شوند و بعد از آن مرعى بدارد و در این صورت، مانند بومى خواهد بود و اما هر نامختون از آن خورد، یک قانون خواهد بود براى اهل وطن و به‌جهت غریبى که در میان شما نزیل شود».

همچنین در بند ۲ – ۳ از باب ۱۲ از سفر لاویان مى‏گوید: «بنى اسرائیل را خطاب کرده، بگو! چون زنى آبستن، پسر بزاید آنگاه هفت روز نجس باشد، موافق ایام طمث و حیضش نجس باشد و در روز هشتم گوشت غلفه آن پسر مختون شود».

این حکم نیز با آن‌چه در بند ۲۴ – ۳۰ از باب پانزدهم اعمال رسولان و در قسمتى از نامه‏هاى پولس آمده است، نسخ شده که مى‏گوید: مشکله ختنه از پیروان موسى و عیسى برداشته شده است».[۱]

  1. در موضوع طلاق در تورات، سفر تثنیه باب بیست و چهارم بند ۱ – ۳ آمده است: «چون زنى گرفته به‌نکاح خود در آورد، اگر در نظر او پسند نیاید، از این که چیزى ناشایسته در او بیاید، آن گاه طلاق‌نامه نوشته به‌دستش دهد، او را از خانه‏اش رها کند و از خانه او روانه شده و زن دیگرى شود و اگر شوهر دیگر نیز او را مکروه دارد و طلاق‌نامه نوشته به‌دستش دهد و او را از خانه‏اش رها کند، یا اگر شوهرى دیگر که او را به‌زنى گرفت بمیرد، شوهر اول که او را رها کرده بود، نمى‏تواند دوباره او را به‌نکاح خود در آورد». ولى انجیل این حکم را نسخ و طلاق را تحریم نموده است؛ زیرا در باب پنجم بند ۳۱ – ۳۲ از انجیل متى چنین آمده است: «و گفته شده است که هرکس از زن خود مفارقت جوید، طلاق‌نامه‏اى بدو بدهد، ولی من به‌شما مى‏گویم، هر کس به‌غیر علت زنا زن خود را از خود جدا کند، باعث زنا کردن او مى‏باشد و هر که زن مطلقه را نکاح کند، زنا کرده باشد.

مانند این حکم نیز در باب دهم بند ۱۱ – ۱۲ از انجیل مرقس و در باب شانزدهم بند ۱۷ از انجیل لوقا آمده است.

این موارد هفتگانه که در باره وقوع نسخ در تورات و انجیل ذکر شد، براى کسانى که حق‌جو باشند، کفایت مى‏کند.[۲]

[۱]. بیان این نکته لازم است که برخی از این احکام شاید احکام تورات و انجیل واقعی نباشد و از تحریفات وارد شده بر آن باشد، اما از باب جدل برای اثبات نسخ به‌آن استناد شده است.

[۲]. خوئى، سید ابو القاسم، البیان فی تفسیر القرآن (بیان در علوم و مسائل کلى قرآن)، هاشم زاده هریسى، نجمى، ص ۳۵۱ – ۳۵۴٫‏




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


+ 1 = 6