دایره المعارف اسلام پدیا » نسخ در قرآن[1]
منوی اصلی

نسخ در قرآن[۱]

تاریخ: ۰۷ مرداد ۱۳۹۹ در باب: قرآن, نسخ

  وقتى مى‏خواهیم مسأله «نسخ» را باز شناسیم، نیکوست که از لابه‏لاى همانندی‌هایى که با زندگانى روزمرّه اجتماعى انسان در روزگار ما دارد، با آن آشنا شویم:

امروزه، مشاهده مى‏کنیم که برخى دولت‌ها، یا برخى جوامع، قانونى را براى تنظیم روابط مردم با یکدیگر، اعمّ از دولت‌مردان و شهروندان، وضع مى‏کنند. آن گاه مى‏بینیم که مدّتى پس از اجراى آن قانون، قانون دیگرى را جایگزین آن مى‏گردانند، تا نظم نوینى به روابط میان مردم بخشیده باشند. در چنین مواقعى مى‏توانیم بگوییم که قانون بعدى قانون قبلى را نسخ کرده و جایگزین آن شده است.

همچنین، مشاهده مى‏کنیم که بعضى از دولتها مادّه معینى را در یک قانون در حال اجرا وضع کرده‏اند، آن گاه جاى آن مادّه را با مادّه دیگرى عوض مى‏کنند، امّا خود قانون را به عنوان یک روش عمومى براى نظم اجتماعى نگاه مى‏دارند.

این دو نوع نسخ، نسخ قانون با قانون، و نسخ مادّه‏اى با مادّه دیگر از خود آن قانون را، مى‏توانیم در تشریعات الهى به این ترتیب تصور کنیم که یک شریعت آسمانى یک شریعت آسمانى دیگر را نسخ کند، یا در یک شریعت آسمانى، حکمى از احکام آن را، حکم دیگرى از همان شریعت نسخ کند.

امّا، یک تفاوت اساسى میان نسخ و تشریع الهى با نسخ در قانون‌گذاری‌ها و تشریعات قراردادى وجود دارد، و آن این است که نسخ در تشریع الهى، هر گاه صورت بگیرد، از پیش، وقوع آن نسخ در شرایط معیّنى و در وقت مشخّصى، معلوم بوده است؛ بر خلاف نسخ در قوانین قراردادى بشرى، که در بیشتر اوقات کاشف از جهل به واقعیت موضوعى است که آن قانون براى تدارک آن وضع مى‏شود؛ و آن گاه، زمانى که معلوم مى‏شود قانون نتوانسته است آرمان‌هاى مربوطه‏اش را تحقّق بخشد، در راستاى تحقّق آن اهداف و آرمان‌ها با قانون دیگرى آن قانون قبلى را نسخ مى‏کنند.

آرى، در قوانین قراردادى امروزى، گاه قانون از همان آغاز به شکل موقّت وضع مى‏شود، و در انتهاى مدّت زمان اجراى آن، مانند دیگر قانون‌هاى موقّت، پس از حصول یک سلسله تغییرات اساسى در جامعه نسخ مى‏شوند، و این نوع از نسخ، تا حدود زیادى، به نسخ در شریعت الهى شباهت دارد؛ زیرا، حکم منسوخ، از همان آغاز صدور از ناحیه شارع مقدّس، در واقع، موقّت بوده است.[۲]

[۱]. این بحث اساسا بر مبناى مبحث «النسخ فى القرآن» از کتاب البیان فى تفسیر القرآن، نوشته آیت الله خویى قدّس سرّه و کتاب «النسخ فى القرآن» نوشته دکتر مصطفى زید، نگاشته شده است.

[۲]. حکیم، سید محمد باقر، علوم قرآنى، لسانى فشارکى،‏ محمد على، ‏ص ۱۹۷ و ۱۹۸٫




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


+ 7 = 10