دایره المعارف اسلام پدیا » اقسام و انواع نسخ در قرآن
منوی اصلی

اقسام و انواع نسخ در قرآن

تاریخ: ۱۱ مرداد ۱۳۹۹ در باب: قرآن, نسخ

اساتید علوم قرآنی اقسام مختلفی برای نسخ در قرآن بیان داشته‌اند، ما در این‌جا به تقسیمات آیت الله خویی و توضیح آن می‌پردازیم.

مرحوم خویى برای نسخ سه قسم را بیان کرده است: ۱٫ تلاوت، نسخ شده باشد، ولى حکم باقى مانده باشد. ۲٫ تلاوت و حکم هردو نسخ شده باشد. ۳٫ حکم تحریف شده باشد و تلاوت باقى مانده باشد.

توضیح:

  1. نسخ تلاوت بدون حکم؛ به این معنا که خود آیه برداشته شود، ولی حکم آن استمرار داشته باشد. این نوع نسخ به دلیل این که برگشتش به تحریف در قرآن است و قول به تحریف از نظر ما شیعیان باطل است؛ بر این اساس در قرآن راه ندارد.
  2. نسخ حکم و تلاوت، به این معنا که آیه‌ای از قرآن که دارای حکمی از احکام الله بوده، نسخ گردد. این نوع نسخ به دلیل استلزام قبول وقوع تحریف در قرآن مردود و باطل بوده و امکان ندارد.
  3. نسخ حکم بدون تلاوت، این نوع نسخ هم ممکن است و هم در قرآن واقع شده و مورد اتفاق مفسران است و این نوع از نسخ نه تناقض کلامی است و نه اختلاف نظر و تجدید رأی، بلکه یک اختلاف حکمی ناشی از مصداق است. به این معنا که یک مصداق چون در شرایط معینی ممکن است دارای مصلحتی باشد، حکم خاص به آن تعلق می‌گیرد و همین که در اثر تغییر شرایط، مصلحت مزبور از بین رفت، حکم نیز تغییر پیدا می‌کند؛ یعنی از همان اول این حکم دارای مصلحت محدود و موقت بود.

برخی از آیات قرآن نظیر آیۀ ۱۰۱ سوره نمل و ۱۰۶ و ۱۰۷ سوره بقره درصدد بیان همین معنا است؛[۱] از این رو ناسخ و منسوخ به حسب ظاهر با هم منافات دارند، ولی در واقع تناقضی بین آنها وجود ندارد؛ زیرا هر کدام دارای مصلحت خاص خود هستند، اما در ناسخ آن، مصلحت بعد از مصلحتی است که در منسوخ بوده است؛ بنابراین، وجود این اختلافات ظاهری به همین دلیل است و این مسئله به هیج وجه به معنای وجود تناقض و نفی و تبدیل در آیات نیست.[۲]

.[۱] «هر آیه ای را منسوخ یا ترک کنیم بهتر از آن یا همانند آن را می آوریم …»، بقره، ۱۰۶٫ نک: فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۳، ص ۶۳۶؛ مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه ج ۱۱، ص ۴۰۵ و ج ۱، ص ۳۸۸؛ برخی از آیات نسخ شده عبارتند از: آیات ۱۵ و ۱۶ سوره نساء که به‌وسیله آیه ۲ سوره نور نسخ گردیده، هم چنین آیه ۱۲ سوره مجادله که درباره صدقه دادن، قبل از خلوت حضرت با رسول الله (صلی الله علیه و آله) است که آیه ۱۳ همین سوره آن را نسخ کرد.

[۲]. خویی، سید ابو القاسم، البیان فی تفسیر القرآن، ص ۲۸۳ – ۲۸۶؛ برگرفته از سایت اسلام پدیا.




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


4 + = 5