دایره المعارف اسلام پدیا » آخرالزمان در اهل سنت
منوی اصلی

آخرالزمان در اهل سنت

تاریخ: ۳۰ فروردین ۱۳۹۹ در باب: تاریخ, تاریخ اسلام

موضوع آخرالزمان در بین اهل سنت را می‌توان از چند منظر بررسی نمود که در ادامه به آنها اشاره می‌شود:

الف. موعود آخرالزمان

۱- به تصریح بسیارى از عالمان و محققان اهل سنت، موعود منتظر همان مهدى موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) با ویژگی‌هاى خاصى آمدنش را بشارت داده است و او فرد مشخص و معینى است.[۱] ابن ماجه در سنن خود از سعید بن مسیب نقل می‌کند: نزد ام سلمه بودیم و درباره مهدی (علیه السلام) با یکدیگر گفتگو می‌کردیم. امّ سلمه گفت: از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنیدم که می‌فرمود: «المهدىّ من ولد فاطمه»؛ «مهدى از فرزندان فاطمه است».[۲]

۲- طبق روایات معتبرى که در دست است، مهدى موعود، از فرزندان امام حسین؛ سبط کبیر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است.[۳] گنجی شافعی روایتی را از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) خطاب به حضرت فاطمه (علیها السلام) نقل می‌کند که در بخشی از آن آمده: «…ای فاطمه… مهدی امت از ما است، همو که عیسی (علیه السلام) پشت سر او نماز می‌خواند. آن گاه بر شانه امام حسین (علیه السلام) زد و فرمود: مهدی امت از این است».[۴]

۳- تعداد بسیار اندکى از روایات (اهل سنت) که با اندیشه صحیح اسلامى درباره مهدویت در تضاد است، فاقد اعتبار و ارزش است؛ مانند احادیثى که مى‏گویند: نام مهدى، محمد و پدرش عبداللّه است[۵] و یا مى‏گویند از اولاد امام حسن، سبط اکبر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است[۶] و یا روایاتى که مى‏گویند: «لا مهدىّ إلّا عیسى بن مریم»؛[۷] «مهدی همان عیسی بن مریم است».[۸]

ب. موعود منجی هنوز متولد نشده

برخی از عالمان اهل سنت معتقدند که مهدی موعود هنوز به دنیا نیامده است؛ به عنوان نمونه «ابن ابى‏الحدید» در شرح این کلام امیرمؤمنان (علیه السلام): «لَتَعْطِفَنَّ الدُّنْیَا عَلَیْنَا بَعْدَ شِمَاسِهَا عَطْفَ الضَّرُوسِ عَلَى وَلَدِهَا وَ تَلَا عَقِیبَ ذَلِک‏:[۹] وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ»؛[۱۰] «دنیا پس از سرکشى، به ما روى مى‏کند، چونان شتر مادّه بد‌خو که به بچه خود مهربان گردد. (سپس این آیه را خواند) «و اراده کردیم که بر مستضعفین زمین منّت گذارده، آنان را امامان و وارثان (حکومت‏ها) گردانیم»، مى‏گوید:

«امامیه گمان مى‏کنند این کلام خداوند وعده‏اى است از سوى او، نسبت‏ به امام غایبى که در آخرالزمان مالک زمین مى‏شود، اما اصحاب ما [اهل سنت‏] مى‏گویند: این کلام وعده‏اى است نسبت‏ به امامى که مالک زمین مى‏شود و بر همه سرزمین‌ها چیره مى‏شود، اما لازم نیست که این امام در حال حاضر موجود باشد، بلکه براى درستى این کلام تنها همین که او در آخرالزمان به دنیا بیاید کفایت مى‏کند…».[۱۱]

محسن العباد استاد دانشگاه مدینه در این‏باره مى‏نویسد: «احادیث فراوان درباره مهدى … بدون شک بر یک حقیقت ثابت دلالت دارند و آن این‏که مضمون این احادیث در آخرالزمان تحقق مى‏یابند و این فکر، هیچ ارتباطى با عقیده شیعه درباره مهدى منتظر که او را محمد بن الحسن ‏نامیده و از نسل حسین رضی الله عنه می‌دانند، ندارد. این عقیده شیعه هیچ حقیقت و اصلی ندارد و عقیده موهومی است…».[۱۲] وى در جاى دیگر، با اشاره به این مطلب مى‏نویسد: «در دیدگاه اهل سنت، مهدى،… در آخرالزمان به دنیا خواهد آمد و حاکمیت مسلمانان را به دست خواهد گرفت».[۱۳]

در مقابل این عده، براساس اظهارات و تصریحات جمع کثیرى از عالمان اهل سنت و بزرگان اهل حدیث و تفسیر، مهدى موعود، همان محمد بن الحسن العسکرى (علیه السلام) است که متولد گشته و زنده است؛[۱۴] به عنوان نمونه: محمد بن یوسف گنجى شافعى (متوفّاى ۶۵۸ هـ)، در باب ۲۵ کتاب «البیان فی اخبار صاحب الزمان»،[۱۵] و ابن صبّاغ مالکى (متوفّاى ۸۵۵ هـ)، در کتاب «الفصول المهمّه فی معرفه احوال الائمه»[۱۶] به این مطلب تصریح می نمایند.

یکى از نویسندگان معاصر در‏باره به دنیا آمدن فرزند امام عسکرى (علیه السّلام)، از ۶۶ نفر از عالمان اهل سنت یاد کرده،[۱۷] یکى دیگر از ۶۸ نفر[۱۸] و دیگرى این رقم را به ۱۲۸ رسانده[۱۹] و بالأخره، برخى دیگر از ۱۳۵ نفر[۲۰] نام برده‏اند.[۲۱]

ج. حضرت عیسی (علیه السلام) در آخرالزمان

باور به نزول عیسی (علیه السلام) در آخرالزمان به ادعای بسیاری از محدّثان مسلمان، باوری غیر اختلافی میان فرقه‌های مسلمان و مبتنی بر احادیث و روایات متواتر است. جلال الدین سیوطی از قول محمد سجزی می‌نویسد: «اخبار از جانب رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) مربوط به آمدن مهدی … و این ‌که او با عیسی خروج می‌کند و … به تواتر رسیده است».[۲۲]

نکته‌ای که می‌توان از میان احادیث مربوط به نزول عیسی (علیه السلام) در برخی منابع اهل سنت دریافت، این است که در بعضی روایات آنان، مهدی، همان عیسی (علیه السلام) معرفی شده و در بعضی دیگر کارکردهای منجی آخرالزمانی تماماً یا عمدتاً به او نسبت داده ‌شده است؛ به عنوان نمونه:

ابن حماد نقل نموده: «حدثنا الفضیل بن عیاض عن هشام عن الحسن قال: المهدى عیسى بن مریم (علیهم السلام)»؛ «مهدی همان عیسی فرزند مریم است».[۲۳]

ابو داوود در سنن خود حدیثی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌کند که فرمود: «بین من و او- یعنی عیسی (علیه السلام) پیامبر دیگری نیست و او نزول می‌کند. هرگاه او را دیدید بشناسیدش … او با مردم به جهت اسلام می‌جنگد، صلیب را می‌شکند و خوک را می‌کشد و جزیه را بر می‌دارد و خداوند در زمان او همه‌ امت‌ها را به جز اسلام هلاک می‌کند، و مسیح، دجّال را می‌کشد، پس از آن چهل سال در روی زمین می‌ماند و سپس وفات می‌کند و مسلمانان بر او نماز خواهند خواند».[۲۴]

البته در مقابل، بیشتر اهل سنت، همانند باور شیعه، مهدی (علیه السلام) را غیر از عیسی (علیه السلام) می‌دانند و معتقدند که در آخرالزمان، هر چند عیسی (علیه السلام) نیز در کشتن دجّال و برتری بخشیدن دین اسلام و در ایجاد جامعۀ آرمانیِ آخرالزمانی، نقش ایفا می‌کند، اما برتری شخصیتی از آنِ امام مهدی (علیه السلام) است، و عیسی پیرو و اقتداکننده به آن حضرت است؛ به عنوان نمونه:

«ابن تیمیه» که در مقابله با شیعه، شهره است می‌نویسد: حدیث «لا مهدی الا عیسی بن مریم»، ضعیف است، و هر چند ابو محمد بن الولید بغدادی و غیر او به آن اعتماد کرده اند، ولی از احادیثی نیست که قابل اعتماد باشد.[۲۵]

احمد بن حجر هیثمى شافعى، متوفاى ۹۷۴ هـ، در کتاب خود به نام «الصواعق المحرقه» از ابو الحسن آبرى، چنین نقل مى‏کند: اخبار متواتر و فراوان از پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلم) نقل شده که مهدى (علیه السلام) ظهور مى‏کند و او از اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) است و زمین را پر از عدل و داد خواهد کرد. او با عیسی (علیه السلام) ظهور نموده و عیسی (علیه السلام)، ایشان را در قتل دجال در کنار درِ «لد» در سرزمین فلسطین، یاری می‌کند. مهدی (علیه السلام) امامت این امت را به عهده گرفته و عیسی (علیه السلام) پشت سر آن حضرت نماز می‌خواند.[۲۶]

[۱]. اسفندیارى، مصطفى، حجت موجه‏، ص ۲۹۶٫

[۲]. ابن ماجه القزوینی، أبو عبدالله محمد بن یزید ، سنن ابن ماجه، تحقیق: عبدالباقی، محمد فؤاد، ج ۲، ص ۱۳۶۸، ح ۴۰۸۶٫

[۳]. حجت موجه‏، ص ۲۹۶٫

[۴]. گنجى، محمد بن یوسف، البیان فی أخبار صاحب الزمان (علیه السلام)، ص ۵۰۲ و ۵۰۳٫

[۵]. أبو داوود، سلیمان بن الأشعث، سنن أبی داوود، محقق: عبدالحمید، محمد محیی الدین، ج ۴، ص ۱۰۶، ح ۴۲۸۲٫

[۶]. همان، ص ۱۰۸، ح ۴۲۹۰٫

[۷]. العباد البدر، عبدالمحسن، عقیده أهل السنه و الأثر فی المهدی المنتظر، ج ۱، ص ۱۵۸ و ۱۵۹٫

[۸]. حجت موجه‏، ص ۲۹۶٫

[۹]. سید رضى، محمد بن حسین، نهج البلاغه، محقق/ مصحح: صالح، ‏‏صبحی، ص ۵۰۶، حکمت ۲۰۹٫

[۱۰]. قصص، ۵٫

[۱۱]. ابن ابى‏الحدید، شرح نهج‏البلاغه، ج ۱۹، ص ۲۹٫

[۱۲]. عقیده أهل السنه والأثر فی المهدی المنتظر، ج ۱، ص ۱۶۰٫

[۱۳]. العباد البدر، عبدالمحسن، الرد على من کذب باحادیث الصحیحه الوارده فى المهدى، ج ۴۵، ص ۳۰۱٫

[۱۴]. حجت موجه‏، ص ۲۹۶٫

[۱۵]. البیان فی أخبار صاحب الزمان (علیه السلام)، ص ۵۲۱٫

[۱۶]. ابن صباغ مالکی، على بن محمد، الفصول المهمه فی معرفه الأئمه (علیهم السلام)، ج ‏۲، ص ۱۱۰۲ – ۱۱۰۴٫

[۱۷]. شریف عسگرى، نجم‏الدین جعفر، المهدی الموعود المنتظر (علیه السلام) عند علماء أهل السنه و الإمامه، ج ۱، ص ۱۸۲- ۲۲۶٫

[۱۸]. صافى، لطف الله، منتخب الأثر فی الإمام الثانی عشر (علیه السلام)، ج ۲، ص ۳۶۹ – ۳۹۳٫

[۱۹]. عمیدى، ثامر هاشم حبیب، دفاع عن الکافى، ج ۲، ص ۵۶۹- ۵۹۲٫

[۲۰]. عمیدى، ثامر هاشم حبیب، در انتظار ققنوس کاوشى در قلمرو موعودشناسى و مهدى باورى‏، مترجم: علیزاده، مهدى، ص ۱۸۹- ۱۹۹٫

[۲۱]. اکبرنژاد، مهدى، بررسی تطبیقى مهدویت در روایات شیعه و اهل سنت‏، ص ۲۰۵٫

[۲۲]. سیوطی، عبدالرحمن بن ابى‌بکر، العرف الوردی فی اخبار المهدی (علیه السلام)، محقق: موسوى، محمد کاظم، ص ۱۷۶٫

[۲۳]. نعیم بن حماد، الفتن ابن حماد، مصحح: شورى، مجدى بن منصور، ص ۲۶۵٫

[۲۴]. سنن أبی داوود، ج ۴، باب خروج الدجال، ص ۱۱۷، ح ۴۳۲۴٫

[۲۵]. ابن تیمیه حرانی، تقی الدین، منهاج السنه النبویه فی نقض کلام الشیعه القدریه، محقق: محمد رشاد سالم، ج ۸، ص ۲۵۶٫

[۲۶]. ابن حجر الهیثمی، احمد بن محمد، الصواعق المحرقه على أهل الرفض و الضلال و الزندقه، محقق: عبدالرحمن بن عبدالله الترکی، کامل محمد الخراط، ج ۲، ص ۴۸۰٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


8 + = 16