دایره المعارف اسلام پدیا » پیشینه شب یلدا
منوی اصلی

پیشینه شب یلدا

تاریخ: ۲۶ فروردین ۱۳۹۸ در باب: اجتماعی

هنوز به‌طور دقیق مشخص نشده که قدمت این آیین کهن به کدام دوره از تاریخ می‌رسد. اما باستان‌شناسان معتقدند شب یلدا در چهارچوب تقویم و گاه‌شماری ایرانیان ثبت شده و قدمت این آیین به ۷ هزار سال قبل می‌رسد. آن‌ها به ظروف سفالی دوره پیش از تاریخ اشاره می‌کنند که نقوش حیوانی ماه‌های ایرانی؛ مانند قوچ و عقرب در چهارچوب تقویم‌ ایرانی حک شده است.

گروه میراث فرهنگی خبرگزاری میراث فرهنگی، گزارش کرده با‌توجه به اینکه در طول دوره‌های مختلف تاریخی و پیش از تاریخ، نقوش مربوط به آیین‌ها و مراسم ایرانی کمتر در کتیبه‌ها و یافته‌های باستان‌شناسی مشاهده شده، اما باستان‌شناسان معتقدند که آیین مربوط به شب یلدا را می‌توان تا ۷ سال قبل در چهارچوب تقویم ایرانی ردیابی کرد. این درحالی است که به مراسم نوروز و جشن خرمن در کتیبه‌های باستان‌شناسی نسبت به‌ دیگر آیین‌ها بیشتر پرداخته شده است.

«علیرضا عسگری‌ چاه‌وردی» (باستان‌شناس) در این رابطه می‌گوید: «با اینکه در کتیبه بیستون (در نزدیکی کرمانشاه) و سایر کتیبه‌های دوره‌ هخامنشی، از هر دوازده ماه سال ایرانیانیان نام برده شده و در تحقیقات تاریخی و گاه‌شماری ایران باستان که «سید حسن تقی‌زاده»، «هارتنر» و «پروفسور پانینو» به تفصیل و با دقت به‌ آن پرداخته‌اند، از تغییر فصول پاییز به زمستان و اینکه شب یلدا به‌عنوان نمادی از آغازین روزهای فصل زمستان است، بسیار اشاره شده‌است».

این باستان‌شناس می‌افزاید: «با توجه به اسطرلاب‌ها که نمادی از گاه‌شماری ایران باستان و دوره اسلامی است و همچنین دیگر مدارک باستان‌شناسی، شب یلدا در چهارچوب تقویم و گاه‌شماری ایرانیان ثبت شده است.»

به‌گفته عسگری چاه‌وردی، وجود نقوش مختلف از نمادهای حیوانی که مربوط به ماه‌های ایرانی می‌شود و به دوره پیش از تاریخ می‌رسد. با این وجود آنچه که تحت‌عنوان شب یلدا رسمیت یافته و همزمان با تقویم خورشیدی ایران که برگرفته از گاه‌شماری بابلی‌ها و مصری‌ها است به دوره داریوش یکم می‌رسد که در تقویم ایرانیان ثبت شده است.

وی به قدمت تاریخی شب یلدا اشاره می‌کند که به سال ۵۰۲ قبل از میلاد می‌رسد. او تاکید می‌کند: «شب یلدا که به عنوان یکی از شب‌های مقدس در ایران باستان مطرح بوده، به‌صورت رسمی در تقویم ایرانیان باستان از سال ۵۰۲ قبل از میلاد در زمان داریوش یکم به تقویم رسمی ایرانیان باستان‌ راه یافت. هرچند که قدمت این جشن به دوره‌ّهای پیشدادیان و کیانیان و ایزدان کهن‌تر از دوره هخامنشی می‌رسد، اما آنچه که به‌صورت رسمی می‌توان نام برد دوره هخامنشی است.»

او ادامه می‌دهد: «در واقع یلدا تغییر بین فصل پاییز به فصل زمستان را نشان می‌دهد و در گذشته تمام گاو و گوسفندان از چراگاه‌ها به دهکده‌ها برمی‌گشتند و تمام محصولات برداشت شده در پایان پاییز به انبارها انتقال داده می‌شد. در این فصل به خاطر آغاز سرمای زمستان انسان‌ها نیز در ایران کم و بیش از کوهستان و مزارع به خانه‌ّها بازگشته و در این شب برای سه ماه آینده تا زمانی‌که زمین به‌طور مجدد رویش خود را آغاز کند، جامعه انسانی ایرانیان باستان تلاش می‌کردند که از میوه‌جات و انواع گیاهانی که از محصول برداشت‌شده به‌دست می‌آمده به‌صورت آجیل برای شب‌نشینی‌های طولانی دور هم استفاده کنند».

به‌گفته این باستان‌شناس، حل بخش زیادی از مسائل اجتماعی مردم در همین شب‌های طولانی زمستان از آغازین شب زمستان یعنی شب یلدا شروع می‌شد؛ چراکه دراین فصل خبری از کار نبوده و تمام مردم از دست‌رنج طول سال خود برای فصل زمستان بهره می‌بردند. به همین دلیل شب یلدا شبی مقدس و معنوی است؛ زیراکه انسان‌ها در این فصل می‌توانستند علاوه بر انجام امور اجتماعی خود فرصت عبادت و رسیدگی به امور معنوی خود نیز داشته باشند.[۱]

[۱]. برگرفته از: مرکز دائره المتعارف بزرگ اسلامی.




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


8 + 7 =