دایره المعارف اسلام پدیا » تأسيس حوزه علميه قم
منوی اصلی

تأسیس حوزه علمیه قم

تاریخ: ۲۹ اسفند ۱۳۹۷ در باب: جغرافیای قم, عمومی

از زمان ورود اشعریان به قم و تغییر وضع آن توسط آنان، این منطقه مرکز علما و محدثان و راویان و فقها بوده است. عده اى از اشعرى هایى که به قم کوچ کردند، جزو علماى تابعین بودند که در سپاه عبدالرحمن بن محمد بن الاشعث با حجاج جنگ مى کردند. عبدالله بن سعد و پسرش موسى که همراه دیگر اشعریان به قم آمدند. در شمار علماى آن روز محسوب مى شوند.

در قرن دوم هجرى دوازده پسر از سعد بن عبدالله بن ملک بن عامر اشعرى در شمار راویان و اهل حدیث بوده و از عبدالله بن جعفر بن محمد صادق (علیه السلام) روایت مى کرده اند و بیش از صد نفر از فرزندان عبدالله و احوص، پسران سعد که جزو نخستین کسانى از آل اشعر بودند، به قم آمدند و از فرزندان سائب بن مالک و از فرزندان نعیم بن سعد، از دیگر امامان روایت کرده اند.

در اواخر قرن دوم و قرون سوم و چهارم، قم مهم­ترین مرکز علما و محدثان شیعه بوده است و در این عصر، علمایى مانند محمد بن حسن صفار و ابو عبدالله محمد بن خالد برقى و ابو جریر زکریا بن ادریس از راویان امام صادق و امام کاظم و امام رضا (علیهم السلام)، همچنین آدم بن اسحاق و زکریا بن آدم از اصحاب امام رضا (علیه السلام) و على بن بابویه و پسرش ‍ محمد، معروف به صدوق و ابن قولویه و على بن ابراهیم و ده ها تن دیگر از شهر قم برخاستند.
در قرون پنجم و ششم (دوره سلجوقیان) نیز قم، مرکزى بزرگ براى فقها و علماى شیعه بود و عده اى براى تحصیل به این شهر مى آمدند و مدارس دائرى داشتند. شیخ عبدالجلیل رازى وضع علمى قم را در قرن ششم شرح داده و مى گوید: مدارس دینى قم داراى وسایل کافى و علما و مدرسان و مفسران بزرگ مى باشد و کتابخانه هایى از کتاب هاى فرقه هاى مختلف در آن وجود دارد. شیخ عبدالجلیل، اسامى این مدارس را که در قم و در زمان او دایر بود و فقها و پیشوایان دینى با شکوه تمام در آن مى زیسته اند، ذکر کرده است که عبارت است:

۱- مدرسه سعد صلت

۲ – مدرسه اثیر الملک

۳ – مدرسه سید سعید عزالدین مرتضى

 ۴ – مدرسه سید زین الدین

 ۵ – مدرسه ظهر الدین عبدالعزیز

 ۶ – مدرسه ابوالحسن کمیج

 ۷ – مدرسه شمس الدین مرتضى

 ۸ – مدرسه مرتضى کبیر[۱]

در فاصله میان سلجوقیان و صفویه در شهر قم، حوادث گوناگونى رخ داد، و چند بار مردم آن قتل عام شدند و خود شهر ویران گردید.

در زمان تیموریان، شهر قم مدتى پایتخت بود و در زمان سلطان محمد تیمورى، وى شرف الدین على یزدى عالم و مورخ و ریاضى دان معروف آن روز را به قم دعوت کرد و شرف الدین مدتى در این شهر اقامت داشت. او ظاهرا از علماى اهل تسنن بوده است

در دوره صفویه، وضع روحانیت قم تا حدى مشخص شده بود. گویا پس از پیدایش صفویه از مدارس قم که شیخ عبدالجلیل بعضى از آن ها را نام برده، زیاد نبوده و بیشتر آن ها به دنبال تخریب ها و قتل عام هاى متعدد از میان رفته بوده است و در این عصر مدارس جدیدى بنا شد که آثار بعضى از آن ها امروزه باقى مى باشد. در این مدارس، جمعى از بزرگ­ترین علماى شیعه از قبیل ملا محسن فیض و ملا عبدالرزاق لاهیجى و ملا صدراى شیرازى، و قاضى سعید و ملا طاهر قمى به تحصیل یا تدریس و تصنیف اشتغال داشته اند.

در دوره قاجاریه، قم داراى مدارس متعدد بود که اغلب آن ها هنوز هم باقى و دایر است

در این عصر، علماى بزرگى در قم اقامت داشته یا از قم برخاسته‌اند که از همه آنان معروف تر، میرزا ابوالقاسم قمى (صاحب قوانین الاصول) معاصر فتحعلى شاه است و آثار علمى وى، همواره مورد توجه علما بوده است .
قم پس از آمدن مرحوم آیه الله العظمى حائرى و تأسیس حوزه جدید روحانیت، به تدریج بعد از نجف که مرکز اول در آن زمان بوده است، مرکز دوم روحانیت شیعه به حساب آمد و شهرت جهانى پیدا کرد  و هزاران تن از دور و نزدیک و از کشورهاى خارج براى تحصیل به این شهر رو آوردند و در این مدت همواره محل اقامت جمعى از مراجع تقلید بزرگ شیعه بوده است.[۲]

لازم به ذکر است که حوزه علمیه نجف در نیمه دوم قرن پنجم هجرى به وسیله عالم بزرگ شیعه محمد بن حسن طوسى معروف به شیخ الطائفه و شیخ طوسى تأسیس شد و هنوز هم برپاست .[۳]

[۱] . فقیهى، علی اصغر، تاریخ مذهبى قم، ص ۱۶۶٫

[۲] . همان، ص ۱۶۶٫

[۳] . برگرفته از سایت غدیر




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


5 + = 11