دایره المعارف اسلام پدیا » چالش‌ها در مسئله بداء
منوی اصلی

چالش‌ها در مسئله بداء

تاریخ: ۰۴ اسفند ۱۳۹۷ در باب: کلام

برخی از مخالفان بداء اشکالاتی بر آن اقامه کرده‌اند که ضمن بیان برخی از اشکال‌ها به نقد آن‌ها می‌پردازیم:

اشکال اول: منکران بداء برای رد بداء می‌گویند: بداء در احکام خدا مستلزم یکی از دو امر محال است؛ زیرا شارع که امر اولی را تغییر می‌دهد یا به این جهت است که حکمت و مصلحت را در مقام تشریع و قانون‌گذاری رعایت نکرده است و یا این‌که سرنوشت کار را نمی‌دانسته و در نتیجه قانون در مقام اجراء با مشکل روبرو شده و به ناچار آن را رد کرده است و هر دو در مورد خداوند محال هستند.

 پاسخ: گاهی حکمی یا امری که از طرف خداوند تشریع یا تکوین می‌شود هدف از آن اجراء شدن آن حکم نیست، بلکه هدفی دیگر؛ مثل آزمایش و امتحان و یا اتمام حجت در کار است. در این موارد نسخ یا بداء هیچ گونه محذور و اشکالی ندارد؛ زیرا هر دو حکم در جای خود دارای حکمت و مصلحت هستند و برخلاف مصلحت یا ناشی از عدم اطلاع از حکمت نیست.

 گاهی هم ممکن است حکمی یا امری براساس مصلحتی تشریع یا تکوین شود، ولی پس از مدتی نسخ یا عوض شود؛ به این معنا که از اول آن حکم یا امر در علم خداوند کوتاه و موقت بوده و پس از تمام شدن آن مدت رفع و تغییر آن اعلان شده است.[۱]

اشکال دوم: خداوند که می‌دانست این حکم یا امر محدود است و به نسخ و تعویض منجر می‌شود، پس چرا چنین قانون یا امری را وضع یا تکوین نمود؟

پاسخ: خداوند با این کار می‌تواند افراد را امتحان کند که آیا به این حکم عمل می‌کنند یا نه، مثل این‌که خداوند حضرت ابراهیم (علیه السلام) را به ذبح اسماعیل (علیه السلام) امر فرمود. یا مثل آیه نجوا که مردم مأمور به صدقه دادن در موقع پرسش از رسول ‌الله (صلی الله علیه و آله) بودند و به این وسیله خداوند متعال خواست مسلمانان واقعی از غیر آن معلوم شوند.[۲]

پاسخ دیگر این‌که محدودیت این حکم بر اساس محدود بودن مصلحت و فایده حکم به زمان خاص است؛ یعنی با توجه به این‌که مصلحت این حکم محدود به زمان خاصی بود، از این‌رو قانون‌گزار (خداوند علیم) از اول این قانون را محدود در نظر گرفتند.

 [۱]. خویی، سید ابوالقاسم، محاضرات فی اصول الفقه، ج ۵، ص ۳۳۰ (این مطلب را حضرت آیت الله خویی پیرامون نسخ می فرماید و به دلیل وحدت حکم ما در بخش بداء آوردیم)‍.

[۲].  اندیشه قم.




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


+ 7 = 12