دایره المعارف اسلام پدیا » نگرشى بر وضعيت قم از اوايل هجرت تا زمان قاجاريه  
منوی اصلی

نگرشى بر وضعیت قم از اوایل هجرت تا زمان قاجاریه  

تاریخ: ۲۵ اسفند ۱۳۹۷ در باب: جغرافیای قم, عمومی

قم شهر دور افتاده اى بود و مانند امروز سر راه نبود و کسی که در آن سکونت مى کرد معمولاً از آسیب خلفا و تعقیب آنان در امان بود، رسم مردم قم در میهمان نوازى و حمایت از میهمانان کم نظیر بود، آب و هواى قم، از نظر خشکى هوا و دلایل دیگر، با زندگى عرب ها مناسب بود.[۱]در زمان هارون الرشید، حمزه بن یسع که یکى از بزرگان قم بود به حضور خلیفه رسید و از او در خواست کرد که قم را از اصفهان جدا کند و اجازه داده شود نماز جمعه و عیدین در آن­ جا برگزار شود. خلیفه تقاضاى او را پذیرفت و بدین گونه قم محل امنى شد براى کسانى که از خلیفه یا حاکم وحشت داشتند.اولین دسته از عرب ها که به قم پناهنده شدند، جمعى از بنى الاشعر بودند که در زمان حکومت حجاج بن یوسف ثقفى از عراق به این شهر روى آوردند.شرح قضیه به طور اجمال این است که در زمان خلافت عبدالملک مروان، چون عراق زیاد آشفته بود، عبدالملک، حجاج را که مردى بى باک و ستم­گر و در عین حال کاردان بود به حکومت آن جا منصوب کرد اعمال ظالمانه حجاج، معروف است و لازم به توضیح نیست. با این که او سرکشان و مخالفان را به سخت ترین وجهى مجازات مى کرد باز هم همواره اوقات او صرف زد و خورد با خوارج و کسانى که از ظلم او به ستوه آمده بودند، مى شد.از جمله کسانى که بر حجاج خروج کرد و قصد داشت با سپاهى انبوه، او را از بین ببرد، عبدالرحمن بن محمد بن اشعث بن قیس بود. وى یکى از سرداران معروف و کار آزموده حجاج بود و مدتى در مشرق ایران از طرف وى فرماندهى سپاه را به عهده داشت؛ ولى مظالم و خونخوارى هاى حجاج و نارضایتى مردم عبدالرحمن را وادار به نافرمانى و قیام نمود. خروج عبدالرحمن نزدیک بود حجاج را به کلى مستأصل کند. عاقبت، نفاق عده اى از همراهان، باعث شکست او در محلى به نام دیرالجماجم[۲] و متوارى شدن یارانش گردید.اشعریان از جمله همراهان عبدالرحمن بودند که پس از شکست او به قم پناهنده شدند. قبل از آمدن اشعریان به قم، ساکنان اصلى شهر در قلعه اى زندگى مى کردند که در وسط شهر قرار داشته است. بنابه نقلی مدت ها بین اشعریان و ساکنان قلعه، زد و خورد بوده است.نهایتاً اشعریان در این مقابله چیره شده و قم را زیر نفوذ خود قرار دادند.

[۱] . فقیهى، على اصغر، تاریخ مذهبی قم، ص ۴۶ – ۴۹٫

[۲] . در هفت فرسخى کوفه در کشور عراق قرار دارد.




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


8 + 2 =