دایره المعارف اسلام پدیا » برخى از شورش ها و قيام هاى مردم قم در قرن سوم تا پنجم
منوی اصلی

برخى از شورش ها و قیام هاى مردم قم در قرن سوم تا پنجم

تاریخ: ۲۶ اسفند ۱۳۹۷ در باب: جغرافیای قم, عمومی

از آن جا که مردم قم همواره به عنوان مردمى خونگرم و متعصب نسبت به دین و اعتقادات مذهبى، مشهور و معروف اند و این روند از نسلى به نسل دیگر در جریان بوده، لذا در طول تاریخ، مبارزات و شورش هاى آنان علیه بى دینى و بى قانونى ادامه داشته و برخى از آنها ثبت و ضبط گردیده است که در این جا به طور خلاصه به بعضى از آن ها اشاره مى نماییم :

۱- در سال ۲۱۰ هجرى مردم قم علیه مأمون خلیفه عباسى شورش کردند و از پرداختن خراج به او خوددارى نمودند. علت واقعه را چنین مى نویسند:

مأمون در مسیر خود از خراسان به عراق، چند روزى در رى توقف کرد و مقدارى از خراج سالانه آنان را تخفیف داد. مردم قم که خراج آنان در سال به دو میلیون درهم مى رسید، به وى نامه نوشتند و درخواست کردند مالیات سالانه آنان نیز کاهش یابد، امّا مأمون نپذیرفت و قمى ها از پرداخت خراج سرباز زدند.

مأمون لشگرى را به سردارى على بن هشام و عریف بن عنیسه به این ناحیه روانه نمود که با اهالى قم جنگیدند و بر آنان پیروز شده و قلعه قم را ویران ساختند.

همچنین یحیى بن عمران اشعرى، رئیس قم را کشتند و خراج دو میلیونى را که مردم از سنگینى آن مى نالیدند، به هفت میلیون درهم افزایش دادند.

پس از این تا مدتى طولانى، خراج قم، رقم هنگفتى بود و حتى در اواخر قرن سوم نیز به چهار ونیم میلیون درهم بالغ مى گردید.

۲- در سال ۲۱۷ هجرى در زمان خلافت معتصم، بار دیگر مردم قم دست به شورش زدند. معتصم، على بن عیسى را با لشگرى انبوه روانه کرد. آن ها بسیارى از باغ ها و بستان ها را سوزاندند و خسارات زیادى را وارد آوردند.
۳- در سال ۲۵۴ و در زمان خلافت معتز، مردم قم علیه او شورش کردند و او موسى بن بغا را که براى جنگ با علویان مازندران با لشگرى انبوه گسیل داشته بود به قم فرستاد. موسى شهر را با زور تصرف کرد و عده زیادى از مردم را قتل عام کرد و قلعه شهر را مجدداً ویران ساخت. در این واقعه، عده اى از رؤسا و بزرگان قم را نیز دستگیر کرده و به بغداد فرستادند.

۴- در سال ۲۶۸ همزمان با خلافت معتمد، تا چندین سال نگذاشتند حاکمى که طرف خلیفه فرستاده شده بود وارد قم شود، تا آن که از کوتکین بن ساتکین ترک با کاتب خود ابوالحسن احمد بن ماردانى به قم فرود آمد و قلعه آن را به کلى خراب کرد، به طورى که اثرى از آن به جاى نماند.

۵- در زمان خلافت معتضد (۲۸۹-۲۷۹) قمى ها حکمرانان و عاملانى را که از طرف او فرستاده شده بودند از شهر بیرون راندند.

معتضد، ابراهیم کیلغ را فرستاد تا عده اى از آنان را کشته و عده دیگر را به بردگى بگیرد و گروه زیادى را از خانه و زندگى آواره کند.

۶- در اواخر قرن سوم، مردم قم هر کس را که از طرف خلفا فرستاده مى شد به شهر راه نداده و با او به جنگ برمى‌خاستند تا آن که خلفا مجبور شدند به همراه حکام و والیانى که براى حکومت به این شهر مى فرستادند، لشگر عظیمى نیز گسیل دارند.

۷- در سال ۴۲۶ علیه سلطان مسعود غزنوى شوریدند و مدتى از وى فرمانبردارى نمى‌کردند. ابوسهل حمدونى که مقیم رى بود، از طرف حاکم این نقاط مأموریت داشت، ولى جرأت حمله به قم را نداشت، تا آن که سلطان مسعود با لشگر عظیمى به طرف جرجان و طبرستان به راه افتاد و از این رو عاملان او در عراق نیرو یافته، ابوسهل سپاهى به قم فرستاد تا مردم را مجددا به اطاعت از سلطان غزنوى وادار سازد.

البته نتیجه این قیام ها در کوتاه مدت و یا دراز مدت به نفع مردم بود؛ زیرا والیان و حکمرانان، حداقل به این نتیجه رسیده بودند که مردم قم، مردمى خونگرم و انقلابى هستند و نمى توان آنان را به سازش واداشت؛ از این رو، این گونه قیام ها در واقع سد مقاومى در مقابل حاکمان ظلم و ستم و بى عدالتى بود همچنین الگویى براى دیگر شهرهاى کشور ایران و سایر کشورها بود.

لازم به ذکر است که در این جا به قیام هاى قرن سوم تا پنجم مردم قم اشاره شد و دیگر قیام ها و شورش هاى آنان جهت مختصر بودن و پرهیز از اطاله مطالب نقل نشده است، وگرنه مردم قم همواره علیه زورگویان و مستکبران دست به قیام و مبارزه زده اند.

شاهد این ادعا، قیام عظیم مردم قم و سپس سایر شهرهاى کشور بود که منجر به شکل گیرى انقلاب اسلامى ایران شد. که در واقع، بزرگ ترین و باشکوه ترین و اسلامى ترین قیام ها بوده است.[۱]

 [۱] . برگرفته از سایت غدیر




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


3 + 8 =