دایره المعارف اسلام پدیا » یاران و منصوبان امام علی (علیه السلام)
منوی اصلی

یاران و منصوبان امام علی (علیه السلام)

تاریخ: ۱۳ بهمن ۱۳۹۷ در باب: امام علی(ع), بزرگان, تاریخ, سیره, معصومین

امام امیرالمؤمنین (علیه السلام) اصحاب و یاران و منصوبان[۱] متعددی داشته که در ادامه توضیح مختصری پیرامون آنها داده می شود:

  1. باب

باب امیرالمؤمنین (علیه السلام)، سلمان فارسی (رضی الله عنه) بود.[۲] مراد از باب، اصطلاحی است که برخی عالمان رجالی برای برخی اصحاب خاص و نزدیک امامان شیعه (علیهم السلام) به کار برده‌اند که حامل اسرار و علوم آنها بوده و وکالت برخی امور ایشان را نیز عهده‌دار بودند. جناب سلمان (رحمه الله) چنین مقامی نسبت به امیرالمؤمنین (علیه السلام) داشته؛ یعنی اولا خود حامل اسرار و علوم امام علی (علیه السلام) بوده و ثانیا وکیل و واسطه بین حضرت با شیعیان در امور مختلف بوده است. بلکه بالاتر از این، در حدیثی از امیرالمؤمنین (علیه السلام) خطاب به ابوذر، در باب فضائل جناب سلمان (رضی الله عنه) آمده: «إِنَّ سَلْمَانَ بَابُ اللَّهِ فِی الْأَرْضِ، مَنْ عَرَفَهُ کَانَ مُؤْمِناً وَ مَنْ أَنْکَرَهُ کَانَ کَافِراً وَ إِنَّ سَلْمَانَ مِنَّا أَهْلَ الْبَیتِ»؛ «سلمان راه ورود به معارف و حقایق الهی در زمین است، هر کس به وی معرفت داشته باشد، مؤمن و هر کس منکر وی باشد، کافر است. همانا سلمان از ما اهل‌بیت است».[۳] البته همان طور که از این حدیث هم بر می آید، جناب سلمان، این مقام را به برکت اهل‌بیت (علیهم السلام) دارا شده است.

  1. حاجب

حاجب و دربان امیرالمؤمنین علی (علیه السلام)؛ «قنبر» بود.[۴]

  1. شاعر

 شاعر آن حضرت: حسّان بن ثابت[۵] و در جنگ صفین: نجاشی و أعور الشنی و غیر این دو نفر بودند.[۶]

  1. قاضی

قاضی دستگاه قضاوت امیرالمؤمنین (علیه السلام)، «شریح قاضی» بود.[۷] وقتى امام (علیه السلام)، وى را به این منصب گماشت، بر او شرط کرد که هیچ حکمى را اجرا نکند، مگر آن که آن را بر ایشان عرضه کند.[۸] على (علیه السلام) یک بار بر او خشم گرفت و به او فرمود: به روستایی نزدیک کوفه به نام «بانقیا» که بیشتر ساکنانش یهودی بودند برود، ولی او را از مقام قضاوت عزل ننمود. وی مدتی در آن جا مستقر بود تا آن که آن حضرت از او راضی شده و وی را به کوفه برگرداند.[۹]

  1. مؤذن

اذان گویان امام علی (علیه السلام) عبارت بودند از: عامر بن النیاح‏،[۱۰] جویریه بن مسهر العبدی و همدان (که حجاج وی را به شهادت رساند).[۱۱]

  1. خادمان

بعضی از خدمت‌گزاران امام (علیه السلام) عبارت بودند از: بشر،[۱۲] أبو نیرز، فضه، زبراء و سلافه.[۱۳]

  1. کاتب

نویسندگان و منشیان امیرالمؤمنین (علیه السلام) عبارت بودند از: علی بن إبراهیم بن أبی رافع‏،[۱۴] عبیدالله بن أبی رافع، سعید بن نمران الهمدانی، عبدالله بن جعفر، عبیدالله بن عبدالله بن مسعود،[۱۵] عمیره[۱۶] و أبو ثروان.‏[۱۷]

  1. خازن

خازن و مسئول بیت‌المال امام علی (علیه السلام)، «ابن ابی رافع» بود.[۱۸]

  1. خواص و حواری

بعضی از حواری و اصحاب خاص امیرالمؤمنین (علیه السلام) عبارت بودند از: سلمان فارسی، ابوذر غفاری، مقداد بن اسود کندی، عمرو بن حمق الخزاعی، محمد بن ابی بکر، میثم بن یحیی التمار و اویس القرنی.[۱۹]

  1. ارکان اربعه

در بین یاران امیرالمؤمنین (علیه السلام)، چهار نفر به ارکان اربعه (چهار رکن) معروف بودند: عمار، مقداد، ابوذر و سلمان. این چهار نفر، اولین شیعیان على (علیه السلام) را تشکیل مى‏دادند.[۲۰]

[۱]. کسانی که از جانب حضرت به مسؤولیت ها و پست هایی نصب شدند.

[۲]. اسکافى، محمد بن همام، ‏منتخب الأنوار فی تاریخ الأئمه الأطهار (علیهم السلام)، ص ۵۸؛ ابن صباغ مالکی، على بن محمد، الفصول المهمه فی معرفه الأئمه (علیهم السلام)، ج ‏۱، ص ۶۰۷؛ ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، ج ‏۳، ص ۳۰۶٫ در بعضی منابع، بعد از رحلت جناب سلمان، شخصی به نام «سفینه ذو الیدین»، به عنوان باب آن حضرت معرفی شده است. ر.ک: بغدادی، ابن ابى الثلج، تاریخ أهل البیت‏، ص ۱۴۷٫

[۳]. کشّى، محمد بن عمر، رجال الکشی- اختیار معرفه الرجال‌، محقق: مصطفوى‌، حسن، ص ۱۵٫

[۴]. باعونى‏، شمس الدین، جواهر المطالب فی مناقب الإمام على بن أبى طالب (علیهما السّلام)، ج ‏۲، ص ۱۲۵٫

[۵]. همان.

[۶]. امین عاملى، سید محسن، أعیان الشیعه، ج ‏۱، ص ۳۲۶٫

[۷]. ابن ابى الحدید، عبدالحمید بن هبهالله‏، شرح نهج البلاغه، محقق/ مصحح: ابراهیم، محمد ابوالفضل، ج ۱۴، ص ۲۹٫

[۸]. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، محقق: گروه پژوهش مؤسسه آل البیت (علیهم السلام)‌، ج ‏۲۷، ص ۲۱۲٫

[۹]. شرح نهج البلاغه، همان؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار (علیهم السلام)، محقق: جمعى از محققان، ج ‏۴۲، ص ۱۷۵٫

[۱۰]. امینى، محمد هادی، أصحاب أمیر المؤمنین (علیه السلام) و الرواه عنه، ج ‏۱، ص ۳۱۶٫

[۱۱]. مناقب آل ابی طالب، ج ‏۳، ص ۳۰۶٫

[۱۲]. أصحاب أمیر المؤمنین (علیه السلام) و الرواه عنه، ج ‏۱، ص ۷۸٫

[۱۳]. مناقب آل ابی طالب، ج ‏۳، ص ۳۰۶٫

[۱۴]. أصحاب أمیر المؤمنین (علیه السلام) و الرواه عنه، ج ‏۲، ص ۴۲۹٫

[۱۵]. مناقب آل ابی طالب، ج ‏۳، ص ۳۰۵٫

[۱۶]. أصحاب أمیر المؤمنین (علیه السلام) و الرواه عنه، ج ‏۲، ص ۴۵۵٫

[۱۷]. همان، ص ۶۲۰٫

[۱۸]. جواهر المطالب فی مناقب الإمام على بن أبى طالب علیهما السّلام، ج ‏۲، ص ۱۲۷٫

[۱۹]. رجال الکشی- اختیار معرفه الرجال‌، ص ۸ و ۹٫

[۲۰]. مفید، محمد بن محمد، الإختصاص، محقق/ مصحح: غفارى، على اکبر و محرمى زرندى، محمود، ص ۶ و ۷؛ جعفرى، حسین محمد، تشیع در مسیر تاریخ‏، مترجم: آیت اللهى، سید محمد تقى، ص ۷۱٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


1 + 1 =