دایره المعارف اسلام پدیا » پیشینه بداء
منوی اصلی

پیشینه بداء

تاریخ: ۱۷ بهمن ۱۳۹۷ در باب: کلام

مسئله بداء نسبت به خدا در تاریخ اسلام همواره یکی از مسائل مشکل و معرکه آراء و معضلات بوده است. بدین بهانه گروهی دانسته یا ندانسته شیعه را به کفر متهم نموده و بداء را برگرفته از افکار یهود و نتیجه آن را نسبت دادن جهل به خدا شمرده اند؛ از این رو بسیاری از دانشمندان شیعه در طول تاریخ، به دلیل اهمیت مطلب، دفاع از عقیده خود و رفع تهمت، در کتاب‌هایشان این بحث را پی گرفته و به پاسخ‌گویی پرداخته‌اند. حتی بعضی از بزرگان کتاب مستقلی در این باره نوشته‌اند. مؤلف کتاب «الذّریعه الی تصانیف الشّیعه» نام بیست و پنج کتاب مستقل را ذکر کرده است.[۱]

مؤلف کتاب «الملل و النحل» آغاز عقیده به بَداء را به دلیل استناد مختار بن ابی عبیده ثقفی به آیه شریفه «یمْحُوا اللَّهُ ما یشاءُ وَ یثْبِتُ؛[۲] خداوند هر چه را بخواهد محو، و هر چه را بخواهد اثبات می‌کند»، پس از شکست در جنگ با مصعب بن زبیر که وعده پیروزی در آن را داده بود؛ از کیسانیه دانسته است.[۳]

این در حالی است که بداء در بسیارى از امم گذشته نیز واقع شده که به برخی از آن اشاره می‌شود:

  1. حضرت نوح (علیه السلام) به قوم خود فرمود: این هسته خرما را بکارید زمانی که درخت شد و خرما آورد عذاب بر کفّار نازل شود، مؤمنان رفتند و کاشتند، چون خرما عمل آمد به خدمتش آوردند، فرمود: بداء حاصل شد، هسته این خرماى تازه را بکارید چون به ثمر رسید عذاب نازل مى‏شود، خلاصه ده دفعه یا قریب به ده دفعه این دستور را فرمود و در هر دفعه تعداد زیادی از مؤمنان کافر شدند و تا وقت طوفان ظاهرا غیر از هفتاد و دو نفر کسی نماند.[۴]
  2. حضرت موسى (علیه السلام) وعده داد که سى روزه مى‏روم و تورات مى‏آورم، ولی بداء حاصل شد و وعده سى روز خدا چهل روز شد، قوم وی نسبت‏هاى بد به او دادند.[۵]

به هر حال توجه دادن قرآن به این اصل و البته روایاتی که منابع اهل سنت در موضوع بداء ذکر کرده‌اند؛ مانند روایتی که در صحیح بخاری از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نقل شده،[۶] ادعای ابتکار شیعه در مطرح کردن بحث بداء را رد می‌کند.

[۱] . تهرانی، آقا بزرگ، الذّریعه الی تصانیف الشیعه، ج ۳، ص ۵۷ – ۵۱؛ روشن است که این تعداد مربوط به تاریخ تألیف الذّریعه می‌باشد.

[۲] . رعد، ۳۹٫

[۳] . شهرستانی، عبد الکریم، ملل و نحل، ج ۱، ص ۱۷۱.

[۴] . نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، ترجمه: فهرى، احمد، ص ۳۳۵٫

[۵] . طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏۱۰، ص ۴۱٫

[۶] . بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح، ج  ۴، ص ۱۷۱، ح ۳۴۶۴؛ ر ک: ویکی شیعه.




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


+ 7 = 8