دایره المعارف اسلام پدیا » مستندات و دلایل جواز و مشروعیت بداء در اسلام
منوی اصلی

مستندات و دلایل جواز و مشروعیت بداء در اسلام

تاریخ: ۲۳ بهمن ۱۳۹۷ در باب: کلام

به رغم تصریح صحیح بخاری به مسئله بداء[۱] و نیز گزارش برخى روایات در این زمینه از سوى برخى از مفسران اهل سنت،[۲] برخى از ایشان بداء را ملازم با جهل خدا دانسته‌اند،[۳] در حالى که در روایات امامان معصوم (علیهم السلام) آمده که «بداء» به هیچ وجه علم الهى را محدود نمى‌کند و ناشى از جهل نیست.[۴]

توهم تلازم بداء با جهل و نقصان علم خدا، موجب گردیده تا برخى از عالمان شیعه نیز از بکار بردن بداء در مورد خداوند وحشت داشته و حتى آن را انکار کنند[۵] یا این که بداء را تأویل برده، آن را به معناى اظهار و ابداء بدانند.[۶]

بسیارى از صاحب‌نظران، بداء را از سنخ «نسخ»[۷]دانسته‌اند، با این تفاوت که بداء در تکوین و نسخ در تشریع است[۸] یا این که بداء فقط در تکوینیّات و نسخ در تکوینیّات و تشریعیّات هر دو جارى است.[۹] البته برخى از اهل سنت هم بداء را همان نسخ دانسته و مفاد آیه «یَمحوا اللّهُ ما یَشاءُ …»[۱۰] را با مفاد آیه «ما نَنسَخ مِن ءایَه اَو نُنسِها …»[۱۱] یکى دانسته‌اند.[۱۲]

بر این اساس، بر خلاف تصوری که برخی نسبت به بداء داشته و آن را از ابتکارات و ابداعات شیعه می‌دانند، امّا با توجه به مطالبی که بیان شد و مستنداتی که در زیر موضوعات بعدی ارائه می‌شود، حقیقت آن است که بداء ریشه در قرآن و روایات دارد.

[۱] . بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخارى، ج ‌۴، ص ‌۱۷۶٫

[۲] . ابن‌کثیر دمشقی، عمادالدین اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، ج ‌۳، ص ۴۶ و ج ۵، ص ۱۰۸ و ج ۶، ۱۰۲ و … ‌.

[۳] . رازی، فخر الدین، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، ج ‌۱۹، ص ۵۲‌.

[۴] . کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ‌۱، ص ‌۱۴۸٫

[۵] . طوسی، خواجه نصیر الدىن، تلخیص المحصل، ص ‌۴۲۱ ‌ـ ‌۴۲۲٫

[۶] . مفید، محمد بن محمد، المسائل العکبریه، ص ‌۹۹ ‌ـ ‌۱۰۰٫

[۷] . سید مرتضی علم الهدی، رسائل الشریف المرتضی، ص ‌۱۱۶ – ۱۱۹٫

[۸] . میرداماد، محمد باقر، نبراس الضیاء، ص ‌۵۵‌.

[۹] . طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج ‌۱ ، ص ‌۲۵۲٫

[۱۰] . رعد، ۳۹٫

[۱۱] . بقره، ۱۰۶٫

[۱۲] . طبری، محمد بن جریر، جامع‌البیان، ج ‌۱۳، ص ۱۱۳٫




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


8 + = 15