دایره المعارف اسلام پدیا » وجه نام‌گذاری اميرالمؤمنين (علیه السلام) به علی
منوی اصلی

وجه نام‌گذاری امیرالمؤمنین (علیه السلام) به علی

تاریخ: ۱۷ دی ۱۳۹۷ در باب: امام علی(ع), بزرگان, تاریخ, تاریخ اسلام, تاریخ بزرگان, تاریخ شخصیت ها, سیره, معصومین

در وجه نام‌گذاری امیرالمؤمنین (علیه السلام) به علی (علیه السلام)، مطالبی در روایات آمده که در ادامه بیان می شود:

  1. در روایت معتبری وارد شده است که حضرت رسول (صلّى اللّه علیه و آله) فرمود: «حق تعالى من و امیرالمؤمنین را از یک نور خلق کرده، و براى ما دو نام از نام‌هاى خود اشتقاق کرد،… پس خداوند صاحب عرش، محمود است و من محمّد هستم، حق تعالى؛ علىّ اعلى است و این؛ على است».[۱]
  2. روایت دیگر، روایت فاطمه بنت اسد است که وقتی امام علی (علیه السلام) متولد شد، هنگام خروج از کعبه رو به مردم گفت: «ای مردم… چون خواستم (از کعبه) بیرون آیم، هنگامى که فرزند برگزیده من بر روى دست من بود، هاتفى از غیب مرا ندا کرد که: اى فاطمه نوزادت را «على» نام بگذار؛ زیرا او بلند مرتبه است، خداوند علىّ اعلى مى‏فرماید: من نام او را از نام خود اقتباس نمودم…».[۲]
  3. در بعضى از روایات نقل شده که وقتی امیرالمؤمنین (علیه السّلام) متولّد شد، حضرت ابو‌طالب او را بر سینه خود گرفت و دست فاطمه بنت اسد را گرفته به سوى ابطح (نام منطقه‌ای در مکه) رفت و با اشعاری به این مضمون ندا کرد: «اى پروردگارى که شب تار و ماه روشن و روشنى دهنده را آفریده‏اى، از جانب حکم حتمی خود براى ما بیان کن که این کودک را چه نام گذاریم؟!»،[۳] ناگاه چیزى مانند ابر از روى زمین پیدا شد، نزدیک ابو‌طالب آمد، تا آن که بر سینه او قرار گرفت. او آن را با على (علیه السلام) به سینه خود چسبانید و به خانه برگشت، چون صبح شد، دید لوح سبزى است که در آن اشعاری بدین مضمون است: «شما دو نفر (ابو طالب و فاطمه) به فرزند پاکیزه، طاهر، برگزیده و پسندیده مخصوص گردیدید. پس نام بزرگوار او على (علیه السّلام) است و خداوندِ علىّ اعلى، نام او را از نام خود اشتقاق کرده است».[۴] پس ابو طالب گفت: آن لوح را بر کعبه بیاویزید و همچنان در آن جا آویخته بود تا زمان هشام بن عبدالملک، که لوح را از آن جا برداشت.[۵]
  4. جابر جعفی از اصحاب امام باقر (علیه السلام) در ذیل حدیثی از آن حضرت می‌گوید: اهل معرفت با هم اختلاف دارند در این که چرا امیر‌المؤمنین (علیه السّلام) به نام «على» موسوم گردیده است؟

گروهى گفته‏اند: این نام، مخصوص آن جناب است و بر هیچ یک از فرزندان آدم، نه در عرب و نه در عجم، قبل از وى نهاده نشده بود.[۶] فقط در میان عرب‌ها رسم این بود که به فرزندان لایق خود مى گفتند: «این پسرم على است» و مقصودشان این بود که بلند مرتبه است، نه آن که نامش على باشد. پیش از این هم معمول نبوده است که شخصى نام فرزند خود را على بگذارد، ولی در زمان حیات آن حضرت (علیه السلام) و همچنین بعد از او، نهادن این اسم بر کودکان رایج شد.

عده دیگر گفته‏اند: بدین جهت وى را على نامیده‏اند که با هر کس پیکار مى‏کرد بر او پیروز مى‏شد.

جمع دیگرى گفته‏اند: علّتش این است که در بهشت، ارتفاع منزل آن حضرت از منازل دیگران بلندتر است، حتى از منزل پیامبران، و مقام و مرتبه هیچ پیامبرى (به جز پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله) بالاتر از مقام آن جناب نیست.

گروه دیگرى گفته‏اند: این نام بدان سبب است که براى فرمان‌بردارى خداوند عزّوجلّ در مسجدالحرام، براى فروافکندن بت‌ها از اطراف بام کعبه، گام‌هایش را بر شانه پیامبر نهاد و جز او شخص دیگرى بر دوش پیامبر بالا نرفته است.

برخی دیگر گفته‏اند: بدین جهت او را على نامیده‌اند که عقد همسرى او با حضرت فاطمه (علیهما السلام) در آسمان‌ها واقع گردید و جز او هیچ یک از مخلوقات خدا در آن جا تزویج نشده است.

بعضى دیگر گفته‏اند: بدین علّت علی نامیده شد که مرتبه دانش وى بعد از پیامبر اکرم (صلى الله علیه و آله) از تمام مردم بالاتر بود.[۷]

 [۱]. صدوق، محمد بن على، معانی الأخبار، محقق: غفارى، على اکبر، ص ۵۶‏.

[۲]. ر.ک: همان، ص ۶۲‏؛ طبرى (عماد الدین)، محمد بن ابى القاسم، بشاره المصطفى لشیعه المرتضى، ص ۷ و ۸؛ إربلی، على بن عیسى، کشف الغمه فی معرفه الأئمه، ج ۱، ص ۷۹ و ۸۰؛ شوشتری، قاضى نور الله، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ج ۵، ص ۵۶ و ۵۷٫

[۳]. متن اشعار چنین است: یَا رَبِّ یَا ذَا الْغَسَقِ الدُّجِیِّ                    وَ الْقَمَرِ الْمُبْتَلِجِ الْمُضِیِ‏

                                      بَیِّنْ لَنَا مِنْ حُکْمِکَ الْمَقْضِیِّ                   مَا ذَا تَرَى فِی اسْمِ ذَا الصَّبِی‏

[۴]. متن آن لوح چنین است: خُصِّصْتُمَا بِالْوَلَدِ الزَّکِیِّ                         وَ الطَّاهِرِ الْمُنْتَجَبِ الرَّضِیِ‏

                                       فَاسْمُهُ مِنْ شَامِخٍ عَلِیٍّ                      عَلِیٌّ اشْتُقَّ مِنَ الْعَلِی‏

[۵]. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، المناقب، ج ۲، ص ۱۷۴ و ۱۷۵؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار (علیهم السلام)، محقق: جمعى از محققان، ج ۳۵، ص ۱۸و ۱۹٫

[۶]. قندوزى‏، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده لذوی القربى‏، ج ‏۲، ص ۳۰۵؛ «و عن أمّ سلمه (رضی اللّه عنها) قالت: سمعت رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم یقول: سمّی الناس مؤمنین من أجل علی و من لم یؤمن بعلی لم یکن مؤمنا فی أمّتی و سمّی مختارا لأن اللّه اختاره و سمّی المرتضى لأن اللّه ارتضاه و سمّی علیا لم یسمّ أحد قبله باسمه».

[۷]. معانی الأخبار، ص ۵۸ – ۶۲٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 2 = 5