دایره المعارف اسلام پدیا » فاروق اعظم و صدیق اکبر، القاب امام علی (علیه السلام)
منوی اصلی

فاروق اعظم و صدیق اکبر، القاب امام علی (علیه السلام)

تاریخ: ۱۹ دی ۱۳۹۷ در باب: امام علی(ع), بزرگان, سیره, معصومین

در روایات متعدّد از امامیه و اهل سنت، لقب «فاروق اعظم» و «صدّیق اکبر» از القاب امام علی (علیه السلام) شمرده شده است. فاروق از ریشه «فرق»؛ به معنای جدا کننده، و صدّیق، صیغه مبالغه از «صدق»؛ به معنای بسیار راست‌گو می باشد، بنابراین فاروق اعظم؛ به معنای جدا کنندهٔ بزرگ و  صدّیق اکبر؛ به معنای راست‌گوی بزرگ است. این القاب را وجود مبارک پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) برای امام علی (علیه السلام) قرار داد؛ زیرا آن جناب، جدا کنندهٔ بزرگ حق از باطل بود و همچنین رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و همه آن چه از جانب خداوند متعال نازل شده بود را قبل از تصدیق دیگران، تصدیق نمود.[۱]

در این رابطه به تعدادی از روایات شیعه و اهل سنت اشاره می شود:

الف. روایات از طریق شیعه امامیه

  1. از ابوذر غفارى (رحمه الله) روایت شده است: «… از پیامبر (صلی الله علیه و آله) شنیدم درباره على بن ابى طالب (علیه السلام) مى‏فرمود: على اولین کسى است که به من ایمان آورد و اولین فردى است که در روز قیامت با من مصافحه مى‏کند و او راست‌گوی بزرگ است، و او فاروق این امت است، که حق و باطل را از هم جدا می کند، و …».[۲]
  2. امام علی (علیه السلام) در فرازی از حدیثی طولانی که بعد از جریان سقیفه ایراد کرده ‌است، فرمود: «…من راست گوی بزرگ و فرق گذارنده بزرگ بین حق و باطل هستم…».[۳]
  3. حضرت علی (علیه السلام) در زمان خود به «صدّیق» مشهور بود و به آن شناخته می‌شد. صحابی بزرگ؛ مالک اشتر خطاب به آن حضرت عرض می‌کرد: «أنت الصدّیق الأکبر؛ تو راست‌گوی بزرگ هستی».[۴]

ب. روایات از طریق اهل سنت

  1. خطیب خوارزمی، روایتی از قول رسول خدا (صلى اللَّه علیه و آله) نقل می کند: «به زودى پس از من فتنه‏اى بر پا خواهد شد، پس هرگاه چنین فتنه‏اى رخ داد، ملازم و همراه على (علیه السلام) باشید؛ زیرا او جداکننده حق از باطل است».[۵]
  2. ابن حجر عسقلانی از ابی لیلى غفاری روایت کرده است: شنیدم رسول خدا (صلى اللَّه علیه و آله) فرمود: «به زودى پس از من فتنه‏اى بر پا خواهد شد، پس هرگاه چنین فتنه‏اى رخ داد، ملازم و همراه على (علیه السلام) باشید. او اول کسی است که به من ایمان آورد و نخستین کسى است که در روز قیامت با من مصافحه می نماید. او صدیق اکبر و فاروق این امت و پیشوا و امیر مؤمنان است و مال دنیا، پیشواى منافقان است».[۶]
  3. قندوزی از امام رضا (علیه السلام)، از آباء و اجداد آن حضرت، از رسول خدا (صلى اللَّه علیه و آله)، نقل می کند: «… یا علی تو جدا کنندهٔ بزرگ حق از باطل هستی. تو راست گوی بزرگ هستی، حزب تو حزب من و حزب من حزب خدا است و حزب دشمنان تو، حزب شیطان است».[۷]

بررسی استناد این القاب به دیگران

عده‌ای از اهل سنت با استناد به روایاتی از پیامبر (صلی الله علیه و آله)، این القاب را برای عمر و ابوبکر ذکر کرده‌اند که به عقیدۀ شیعه امامیه، این احادیث ساختگی بوده و مورد پذیرش نیست؛ به عنوان نمونه:

ابن عباس از رسول خدا (صلى اللَّه علیه و آله)، نقل نموده است: «هیچ درختی در بهشت نیست، مگر روی برگ‌های آن نوشته شده «لا إله إلّا اللَّه، محمد رسول اللَّه، أبوبکر الصدّیق، عمر الفاروق، عثمان ذو النورین»؛[۸] «هیچ خدایی نیست جز خدای یگانه، محمد رسول خدا است، ابوبکر صدّیق است، عمر فاروق است، عثمان صاحب دو نور است».[۹]

ابن کثیر از علمای اهل سنت در ذیل این روایت می گوید: این حدیث ضعیف است و کسى که این را گفته، به نحوی ناشناخته و مجهول است و خدا داناتر است.[۱۰]

علّامه امینی در کتاب الغدیر می فرماید: این حدیث از جعلیات علی بن جمیل رقی (از راویان این حدیث)، است که طبرانى (از علمای اهل سنت) آن را آورده و گفته است: ساختگى است و على بن جمیل، جاعل و حدیث ساز است و تنها او این حدیث را نقل کرده است‏.[۱۱]وی سپس به اقوال تعدادی از علمای اهل سنت در این رابطه اشاره می کند.[۱۲]

طبرسی از سلیم بن قیس روایت مى‏کند: «من روزى نزد سلمان و ابى‌ذر و مقداد (رضى اللَّه عنهم) حاضر بودم که ناگاه مردى از اهل کوفه آمد و نزد آنها برای طلب ارشاد و راهنمایی نشست. سلمان (رضى اللَّه عنه) به او گفت: بر تو باد به ملازمت و همراهی با کتاب خداى تعالى و على بن ابى طالب (علیه السلام)؛ زیرا که على (علیه السلام) با قرآن است و از آن جدا نمی‌شود. من گواهی می دهم که ما (سه نفر) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) شنیدیم که می‌فرمود: «حق به هر سمتی که باشد، على (علیه السلام) به همان جهت است و صدّیق، على است و او فاروق میان حق و باطل است.

آن مرد چون آن سخنان را شنید، گفت: پس چرا مردم ابو بکر را صدیق و عمر را فاروق مى‏نامند؟ سلمان (رضى اللَّه عنه) گفت: مردم اسمی را که برای غیر این دو نفر بود به این دو بخشیدند، همان طور که خلافت و جانشینی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و امارت مؤمنان را به این دو نفر بخشیدند، در حالی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به همه ما امر کرد به على (علیه السلام) به عنوان امیرالمؤمنین (علیه السلام) سلام کنیم».[۱۳]

مرحوم طبرسی، سپس روایتی را از قاسم بن معاویه روایت می‌کند که «من به امام جعفر صادق (علیه السّلام) عرض کردم: مردم حدیثی از معراج را روایت می‌کنند که چون رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به معراج رفت مشاهده فرمود بر عرش نوشته شده: لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ أَبُو بَکْرٍ الصِّدِّیق‏. وقتی امام صادق (علیه السّلام) این مطلب را شنید، فرمود: سبحان اللَّه! این جماعت هر چیزی را تغییر دادند، حتی این مطلب را؟ عرض کردم: بله. آن حضرت فرمود: همانا خداوند متعال، وقتی عرش را خلق فرمود بر روی آن نوشت: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِین‏ و … پس هرگاه یکی از شما ‌گفت: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّه‏، باید (در ادامه) بگوید: عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِین‏ (علیه السلام)».[۱۴]

‏سلیمان بن علی هاشمی از معاذه عدویّه نقل می کند که گفت: شنیدم على بن ابى طالب (علیه السلام) بر روی منبر بصره می فرمود: «أنا الصدّیق الأکبر، آمنت قبل أن یؤمن أبوبکر، و أسلمت قبل أن یسلم»؛[۱۵] «من راست‌گوی بزرگ هستم، قبل از آن که ابوبکر ایمان آورد، ایمان آوردم، و قبل از آن که او اسلام آورد، من اسلام آوردم».

در روایت دیگری آن حضرت فرمود: «من بنده خدا و برادر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) هستم، منم «صدیق اکبر» و هر کس پس از من مدّعى این مقام شود، دروغ گو و بهتان زننده است، من پیش از این که مردم نماز بخوانند مدّت هفت سال با حضرت رسول نماز خواندم[۱۶]».[۱۷]

[۱]. شریف قَرشى، باقر، موسوعه الإمام أمیرالمؤمنین على بن أبى طالب (علیه السلام)، ج ‏۱، ص ۴۷ و ۵۲ و ۵۳٫

[۲]. طوسی، محمد بن الحسن، الأمالی، ص ۱۴۸٫

[۳]. طبرسی، احمد بن علی، الإحتجاج على أهل اللجاج، ج ۱، ص ۷۳٫

[۴]. موسوعه الإمام أمیرالمؤمنین على بن أبى طالب (علیه السلام)، ج ‏۱، ص ۴۷٫

[۵]. خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، فصل هشتم، ص ۱۰۴ و ۱۰۵٫

[۶]. ابن حجر عسقلانى، احمد بن علی، الإصابه فى تمییز الصحابه، محقق: عبدالموجود، عادل احمد/ معوض، على محمد، ج ۷، ص ۲۹۴٫

[۷]. قندوزى‏، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده لذو القربى‏، ج ‏۳، ص ۴۰۲٫

[۸]. در بیان کنیه‌ها و فلسفه آنها و در بیان القاب امام علی (علیه السلام) بیان شد که یکی از کنیه‌های آن حضرت «أَبُو النُّورَیْن» و یکی از القاب آن جناب، «ذُوالنّورَین» است و منظور از دو نور، امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) می‌باشند.

[۹]. ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج ‏۷، ص ۲۰۵ و ۲۰۶٫

[۱۰]. همان، ص ۲۰۶٫

[۱۱]. امینی، عبد الحسین، الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج ۵، ص ۴۷۶٫

[۱۲]. همان، ص ۴۷۶ و ۴۷۷٫

[۱۳]. الإحتجاج على أهل اللجاج، ج ‏۱، ص ۱۵۷٫

[۱۴]. همان، ص ۱۵۸٫

[۱۵]. بلاذرى، احمد بن یحیى، أنساب الأشراف، ج ‏۲، ص ۱۴۶؛ البدایه و النهایه، ج ‏۷، ص ۳۳۳؛ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد ، ج ۱، ص ۳۱؛ ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج ۲، ص ۴؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار (علیهم السلام)، محقق: جمعى از محققان، ج ۳۸، ص ۲۲۶٫

[۱۶]. صدوق، محمد بن على،‏ الخصال‏، محقق: غفارى، على اکبر ، ج ۲، ص ۴۰۲٫

[۱۷]. ر.ک: نمایه: سایت اسلام کوئست، نمایه «معنای فاروق و صدیق و ریشه تاریخی آن».




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


4 + = 9