دایره المعارف اسلام پدیا » عبادت امام علی (علیه السلام)
منوی اصلی

عبادت امام علی (علیه السلام)

تاریخ: ۲۶ دی ۱۳۹۷ در باب: امام علی(ع), بزرگان, تاریخ, سیره, معصومین

امیرالمؤمنین على (علیه السلام) عابدترین مردمان بود. پیشانى او به خاطر سجده‏هاى طولانیش همچون زانوى شتر پینه بسته بود. دعاهایى که از او به دست ما رسیده، در اثبات این ادعا کافى است. امام زین العابدین (علیه السلام)، با آن عبادت‌هاى فراوان و طولانى، عبادت خود را بسى کوچک‏تر و کمتر از عبادت على بن ابی‌طالب (علیهما السلام) قلمداد مى‏کرد.[۱]

مردى از تابعان[۲] شنید انس بن مالک مى‏گوید: این آیه که خداوند مى‏فرماید: «(آیا چنین کسى با ارزش است) یا کسى که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام، از عذاب آخرت مى‏ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است؟»،[۳] درباره عبادت على بن ابى‌طالب (علیهما السلام) نازل شده است. مرد تابعی مى‏گوید: به محضر على (علیه السلام) رفتم تا چگونگى عبادت او را ببینم. خدا را گواه مى‏گیرم که هنگام نماز مغرب پیش او رسیدم و او را در حال گزاردن نماز با یارانش دیدم. چون نماز تمام شد، او همچنان به خواندن تعقیب پرداخت تا آن که براى نماز عشاء برخاست و پس از نماز به خانه‏اش رفت. من هم همراهش رفتم، او تمام شب را نماز مى‏گزارد و قرآن مى‏خواند تا سپیده دمید. آن گاه تجدید وضو کرد و به مسجد رفت، نماز صبح را با مردم گزارد و تا برآمدن آفتاب به خواندن تعقیب پرداخت. سپس مردم یکى یکى، دو تا دو تا براى کارها و مسایل خود به او مراجعه مى‏کردند و چون برمى‏خاستند، دو تن دیگر مى‏نشستند و این کار ادامه داشت تا آن که اذان ظهر گفته شد. برخاست تجدید وضو فرمود و نماز ظهر گزارد و تا هنگام نماز عصر به خواندن تعقیب پرداخت و نماز عصر را با ایشان گزارد. باز مردم براى مسایل خود به حضورش مى‏آمدند و چون دو تن برمى‏خاستند: دو تن دیگر مى‏نشستند و او همچنان فتوا مى‏داد، تا خورشید غروب کرد. من بیرون آمده، گفتم: به خدا سوگند مى‏خورم که این آیه درباره او نازل شده است.[۴]

علامه حلی می نویسد: نزد همه معلوم است که على (علیه السلام) عا‏بدترین فرد روزگار خود بود. مردم، نماز شب و دعاهاى به جا مانده درباره نماز و مناجات، ادعیه اوقات و اماکن شریف و مقدّس را از او آموختند. عبادت‌پیشگى او بدان جا رسیده بود که هر گاه [در نماز] روى به سوى خداى مى‏کرد، با تمامى وجود و با قطع نظر از دنیا روى به سوى حق تعالى مى‏آورد [تا جایى که] دردى را احساس نمى‏کرد؛ زیرا آن گاه که خواستند تیر از پیکرش برون آورند، رهایش کردند تا هنگام نماز رسد، پس چون به نماز پرداخت و روى به سوى خداوند آورد، آهنى را از پیکرش بیرون آوردند.[۵]

ابن ابى الحدید در مقدّمه شرح نهج البلاغه، پیرامون عبادت على (علیه السلام) مى‏گوید:

 «گمان تو چیست درباره شخصیتی که درجه محافظت او از اورادش به حدی برسد که در لیله الهریر بین دو صف از سپاه خود و سپاه دشمن برای او بساطی پهن شود و او به نماز مشغول شود در حالی که تیرها در مقابلش فرود می آمد و از کنار گوش‌های چپ و راستش عبور می کرد، ولی او هیچ ترس و لرزه‌ای نداشت و از عبادت خود برنخاست تا آن که از وظیفه خود فارغ شد؟ و گمان تو چیست درباره مردی که پیشانی‌اش از طولانی بودن سجده، همانند سر زانوی شتر، پینه بسته بود؟ هنگامى که ما در دعاها و مناجات‌هاى علی (علیه السلام) ژرف‏اندیشى کنیم و بزرگداشت و تجلیل مقام کبریایى از سوى آن حضرت (علیه السلام) را که در بردارنده هیبت الهى و خشوع در برابر عزّت او و پیروى از خداوند سبحان است از نظر بگذرانیم، اخلاص نهفته در وجود ایشان را در مى‏یابیم و فهم مى‏کنیم که این ادعیه از کدام قلب بیرون مى‏آید و بر کدام زبان جارى مى‏شود. به علی بن الحسین (علیهما السلام) که در نهایت عبادت بود گفته شد: جایگاه عبادت شما نسبت به عبادت جدتان (امیرالمؤمنین علیه السلام) چیست؟ آن حضرت فرمود: عبادت من نزد عبادت جدم، همانند عبادت جدم نسبت به عبادت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است‏».[۶]

شیخ مظفّر در دلائل الصّدق پس از آوردن این سخن از ابن ابى الحدید مى‏گوید:

 «این گونه عبادات از کسی که قبل از سایر مردم و در سن کودکی نسبت به خداوند موحد بوده و هفت سال در سنین نوجوانی در محل و مکانی که عابد و ساجدی نبوده، به همراه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) خدا را پرستیده، هیچ بعید نیست و به ضرورت چنین پدیده‏اى ظهور نخواهد یافت، مگر از روى کمال نفسانى و صفاى درونى و علم و شناخت کامل…».[۷]

بخارى؛ عالم اهل سنت در باب «اندیشه فرد در نماز» کتاب خود روایت کرده که «عمر بن خطاب» گفت: «من لشکریانم را در حال گزاردن نماز تجهیز مى‏کنم».[۸]

چگونه مى‏شود صاحب چنین عبادت و شناختى را با دیگران مقایسه کرد؟ و آیا بر اساس آیین عقل، پسندیده است که چنین کسى رئیس دین و امام مذهب باشد و آن شخصیّت (علی علیه السلام) مأموم؟ داورى عدالت و برهان قاطع چنین حکمى ندارد».[۹]

نقل شده: امیرالمؤمنین (علیه السلام) رکوع و سجودى طولانى داشت و در آن خضوع و زارى فراوان مى‏کرد.[۱۰]

از امام موسى بن جعفر الکاظم (علیهما السلام) روایت شده که آیه مبارکه «تَراهُمْ رُکعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سِیماهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ»؛[۱۱] «پیوسته آنها را در حال رکوع و سجود مى‏بینى در حالى که همواره فضل خدا و رضاى او را مى‏طلبند. نشانه آنها در صورتشان از اثر سجده نمایان است»، درباره امیر المؤمنین على (علیه السلام) نازل شده است.[۱۲]

 [۱]. امین عاملى، سید محسن، سیره معصومان (ترجمه اعیان الشیعه)، مترجم: حجتى کرمانى، على، ج ۳، ص  ۳۷ و ۳۸؛ ابن ابى الحدید، عبدالحمید بن هبهالله‏، شرح نهج البلاغه، محقق / مصحح: ابراهیم، محمد ابوالفضل، ج ‏۱، ص ۲۷٫

[۲]. فرزندان مهاجران و انصار و طبقه‏ اى که پس از ایشان بوده‏اند و پیامبر (صلی الله علیه و آله) را ندیده اند.

[۳]. «أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیْلِ ساجِداً وَ قائِماً یَحْذَرُ الْآخِرَهَ وَ یَرْجُوا رَحْمَهَ رَبِّهِ»، زمر، ۹٫

[۴]. فتال نیشابورى، محمد بن حسن، روضه الواعظین و بصیره المتعظین، مترجم: مهدوى دامغانى، محمود، ص ۱۹۸ و ۱۹۹‏.

[۵]. حلى، حسن بن یوسف، کشف الیقین، مترجم: آژیر، حمیدرضا، ص ۱۴۲ و ۱۴۳٫

[۶]. شرح نهج البلاغه، ج ‏۱، ص ۲۷٫

[۷]. مظفر، محمد حسین، دلائل الصدق‏، ج ‏۶، ص ۳۹۶ و ۳۹۷٫

[۸]. قَالَ عُمَرُ: «إِنِّی لَأُجَهِّزُ جَیْشِی وَأَنَا فِی الصَّلاَهِ»، البخاری الجعفی، محمد بن إسماعیل، صحیح البخاری، محقق: ناصر الناصر، محمد زهیر، بَابُ یُفْکِرُ الرَّجُلُ الشَّیْءَ فِی الصَّلاَهِ، ج ۲، ص ۶۷٫

[۹]. دلائل الصدق‏، ج ‏۶، ص ۳۹۷٫

[۱۰]. کشف الیقین، ص ۱۴۳ و ۱۴۴٫

[۱۱]. فتح، ۲۹٫

[۱۲]. کشف الیقین، ص ۱۴۴٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


4 + = 13