دایره المعارف اسلام پدیا » امیرالمؤمنین، لقب خاص امام علی (علیه السلام)
منوی اصلی

امیرالمؤمنین، لقب خاص امام علی (علیه السلام)

تاریخ: ۱۸ دی ۱۳۹۷ در باب: امام علی(ع), بزرگان, تاریخ, سیره, معصومین

یکی از القاب امام علی (علیه السلام)، «امیرالمؤمنین» است. امیرالمؤمنین در لغت؛ به معنای فرمانروا و سرور مؤمنان است.[۱] اختصاص این لقب به امام علی (علیه السلام) به این جهت بوده که آن حضرت به دستور خداوند بعد از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، جانشین بلافصل ایشان و امیر، فرمانده، و امام مؤمنان و مسلمانان بوده و غیر ایشان کسی لیاقت این مقام را نداشت.

در زمان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، آن حضرت به مردم امر فرمود به حضرت علی (علیه السلام) به عنوان امیرمؤمنان سلام نمایند.[۲]

در بعضی از روایات آمده است: حضرت جبرئیل (علیه السلام) اولین کسی بود که با این لقب به امام علی (علیه السلام) سلام کرد.[۳] همچنین اهل آسمان نیز آن جناب را با لقب امیرالمؤمنین (علیه السلام) می نامند.[۴]

در فرهنگ و آموزه های شیعه، این لقب از القاب اختصاصی امام علی (علیه السلام) است و اطلاق آن بر دیگران حتی سایر امامان معصوم (علیهم السلام) نیز جایز نمی باشد.[۵]

شخصی از امام صادق (علیه السلام) پرسید: آیا روا است که به قائم آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) به عنوان «امیرالمؤمنین» سلام نمود؟ امام فرمود: خیر؛ زیرا این اسم (لقبی) است که خداوند متعال تنها علی (علیه السلام) را به آن نامیده است، نه قبل از او کسی به این لقب نامیده شده و نه پس از او، مگر کافر.[۶] آن شخص پرسید: پس چگونه بر آن حضرت (علیه السلام) می‏بایست سلام کرد؟ فرمود: می‏گویید: «السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا بَقِیَّهَ اللَّهِ»، سپس این آیه را تلاوت فرمود: «بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ»؛[۷] «آن چه خداوند براى شما باقى گذارده، برایتان بهتر است، اگر ایمان داشته باشید».[۸]

در روایتی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده است: «وقتی (در شب معراج) به آسمان برده شدم، به پروردگارم به اندازه فاصله دو کمان یا کمتر نزدیک شدم،[۹] پس به من وحی فرمود آن چه باید وحی می نمود.[۱۰] سپس فرمود: به علی بن ابی‌طالب امیرالمؤمنین (علیه السلام) سلام برسان، همانا به این لقب، احدی قبل از او را نام ننهاده‌ام و پس از او نیز احدی را به این لقب نام نخواهم نهاد».[۱۱]

از این حدیث، استفاده می شود که این لقب از سوی خداوند سبحان بر آن حضرت نهاده شده است.

در برخی از روایات، زمان نام‌گذاری امام علی (علیه السلام) به این عنوان، قبل از آفرینش حضرت آدم (علیه السلام)، معرفی شده است. به عنوان نمونه: در روایتی پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «اگر مردم می‏دانستند در چه زمانی علی (علیه السلام) به این لقب ملقب گردیده است، هرگز منکر فضایل او نمی‏شدند؛ زیرا علی در زمانی که آدم بین روح و جسد بود، ملقب به این لقب شد؛ زمانی که خداوند فرمود: آیا من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: بلی. فرمود: من پروردگار شما هستم و محمد پیامبر شما، و علی امیر شما است».[۱۲]

در روایات علاوه بر وجوه ذکر شده، وجوه دیگری نیز در ملقّب شدن امیرالمؤمنین (علیه السلام) به این لقب، ذکر شده است:

جابر بن یزید می‌گوید: «به امام باقر (علیه السلام) گفتم: چرا امیرمؤمنان (علیه السلام) را بدین لقب نامیده‏اند؟ فرمود: زیرا مؤمنان را آذوقه علم و معرفت می‏رساند، مگر نشنیده‏ای در کتاب خدا (در داستان یوسف) آمده: «وَ نَمیرُ أَهْلَنا»؛[۱۳] «ما براى خانواده خویش موادّ غذایى مى‏آوریم».[۱۴]

ابن عباس گفته است: امیرالمؤمنین (علیه السلام) به این عنوان لقب یافت؛ زیرا در بین مردم، اول مؤمن (به رسول خدا صلی الله علیه و آله) بود.[۱۵]

گفتنی است اهل سنت به خلفای راشدین، خلفای اموی، عباسی، سلاطین خود و به همه کسانی که توسط شورا و اصحاب اهل حلّ و عقد انتخاب شده‌اند، «امیرالمؤمنین» اطلاق می‏نمایند.[۱۶]

[۱]. سایت واژه یاب، فرهنگ فارسی معین.

[۲]. طوسى، محمد بن الحسن، الأمالی، ص ۳۳۱؛ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد، ص ۴۲؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار (علیهم السلام)، محقق: جمعى از محققان، ج ‏۳۵، ص ۳۷، «عَنْ بُرَیْدَهَ، قَالَ: أَمَرَنَا النَّبِیُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ) أَنْ نُسَلِّمَ عَلَى عَلِیٍّ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) بِإِمْرَهِ الْمُؤْمِنِینَ».

[۳]. شوشتری، قاضى نور الله، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ج ‏۴، ص ۲۷۶؛ شاذان بن جبرئیل، ابوالفضل، الروضه فی فضائل أمیر المؤمنین على بن أبى طالب (علیهما السلام)، ص ۳۰٫

[۴]. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، ج ‏۳، ص ۵۴٫

[۵]. طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدى (زندگانى چهارده معصوم علیهم السلام)، مترجم: عطاردى، عزیز الله، ج ‏۱، ص ۳۰۷٫

[۶]. یعنی ممکن است اهل کفر، این لقب را غاصبانه برای خود استفاده نمایند.

[۷]. هود، ۸۶٫

[۸]. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفارى، على‌اکبر و آخوندى، محمد، ج ‏۱، ص ۴۱۱ و ۴۱۲٫

[۹]. منظور نزدیکی و قرب معنوی است.

[۱۰]. اشاره به آیه ۹ و ۱۰ سوره نجم.

[۱۱]. الأمالی، ص ۲۹۵٫

[۱۲]. قندوزى‏، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده لذوی القربى، ج ۲، ص ۲۷۹؛ بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار (علیهم السلام)، ج ‏۴۰، ص ۷۷٫

[۱۳]. یوسف، ۶۵٫

[۱۴]. الکافی، ج ۱، ص ۴۱۲؛ صدوق، محمد بن على، معانی الأخبار، محقق: غفارى، على اکبر، ص ۶۳٫

[۱۵]. مناقب آل ابی طالب، ج ‏۳، ص ۵۵؛ بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار (علیهم السلام)، ج ‏۳۷، ص ۳۳۴٫

[۱۶]. به عنوان نمونه: ابن اثیر، عزالدین علی بن محمد، أسد الغابه فى معرفه الصحابه، ج ‏۳، ص ۶۷۸؛ مقریزى، تقى الدین، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفده و المتاع، ج ‏۱، ص ۷۸٫




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


8 + = 12