دایره المعارف اسلام پدیا » انحصار ولادت در کعبه به امام علی (علیه السلام)
منوی اصلی

انحصار ولادت در کعبه به امام علی (علیه السلام)

تاریخ: ۰۶ آبان ۱۳۹۷ در باب: امام علی(ع), بزرگان, تاریخ, تاریخ بزرگان, تاریخ شخصیت ها, سیره, معصومین, ولایت

مشهور و معروف است که امام على (علیه السلام) در درون خانه کعبه به دنیا آمد و خداوند متعال این فضیلت را به آن حضرت اختصاص داده، به نحوی که نه پیش از او و نه پس از او، کسى در داخل کعبه به دنیا نیامده است. این نحوه ولادت، در حقیقت از کرامات امیرالمؤمنین (علیه السلام) محسوب شده و از جایگاه ویژۀ آن حضرت نزد خداوند سبحان، خبر می‌دهد.

بزرگانی از اهل سنت و شیعه به جریان ولادت امام علی (علیه السّلام) در داخل کعبه اشاره نموده‌اند که به برخی از آنها اشاره می شود:

  1. عالم مشهور اهل سنت، حاکم نیشابورى[۱] در این باره ادعای تواتر نموده ‌است:

«اخبار متواتر است که فاطمه بنت اسد، امیرالمؤمنین على بن ابى طالب (کرّم اللّه وجهه) را در درون خانه کعبه به دنیا آورد».[۲]

  1. حافظ گنجی از علمای اهل سنت (م ۶۵۸ ق) می‌گوید: «امیر مؤمنان (علیه السلام)، شب جمعه سیزده رجب، سال سی‌ام بعد از واقعه عام الفیل در داخل خانه خدا به دنیا آمد. کسی پیش از آن حضرت و بعد از آن، در داخل کعبه به دنیا نیامده است و این، از فضایل اختصاصی آن حضرت است که خداوند به جهت بزرگداشت مقام او عطا کرده است».[۳]
  2. ابن صباغ مالکی (م ۸۵۵ ق) در «الفصول المهمه» نیز قریب به همین عبارات را آورده است.[۴]
  3. نقل شده: «آلوسی» در شرح این بیت افندی[۵] که گفته است: «أنت العلیُّ الذی فوق العلى رُفِعا * ببطن مکّهَ عند البیتِ إذ وُضعا؛ تو علی هستی که در جایگاه بلند مرتبه ای رفعت داده شدی، در شهر مکه نزد خانه خدا وضع حمل شدی»، می‌گوید: «این که حضرت امیر (کرم الله وجهه) در خانه خدا به دنیا آمده، شهرت جهانی دارد و در کتب فریقین سنی و شیعی ذکر شده … و درباره کس دیگری غیر او مشهور نیست که در کعبه به دنیا آمده باشد، آن چنان که درباره آن حضرت (کرم الله وجهه) ذکر شده و چقدر شایسته است برای امام أئمّه که در جایی که قبله مؤمنان است به دنیا آمده باشد؟ و پاک و منزه است خداوندی که أشیاء را در مکان مناسبش می گذارد و او احکم الحاکمین است».[۶]
  4. شیخ مفید در این رابطه می گوید: «غیر از امام علی (علیه السلام)، هیچ مولودی چه پیش از او و چه پس از او در خانه خدا (کعبه) زاییده نشده است و این به جهت اکرام و تجلیل از عظمت مقام آن حضرت از جانب خداوند متعال بوده است».[۷]

رقیب تراشی برای امیرمؤمنان (علیه السلام)

عده‌ای برای این که از منزلت ولادت امام علی (علیه السلام) در خانۀ کعبه کاسته و در این فضیلت براى ایشان رقیب‏تراشى کنند، با نادیده گرفتن تصریح مورّخان و راویان حدیث، ضمن ثبت این فضیلت براى دیگرى، در اختصاص آن به امام على (علیه السلام) تشکیک کرده و گفته‌اند: این از مختصّات و ویژگی‌های علی (علیه السلام) نبوده است، بلکه دیگران؛ مثل حکیم بن حزام بن خویلد[۸] نیز در این امر با ایشان شریک هستند.

به عنوان نمونه، گفته شده:

«حکیم‏ بن‏ حزام‏ در درون خانه کعبه به دنیا آمد».[۹]

«حکیم بن حزام در درون خانه کعبه به دنیا آمد. این فضیلت را براى غیر او سراغ نداریم! آن چه درباره على روایت شده که در درون کعبه به دنیا آمد، ضعیف است».[۱۰]

ابن ابى‌الحدید مى‏گوید: «بسیارى از علماى شیعه بر این باورند که على در کعبه متولد شد، امّا محدّثان [از اهل سنت] این نظر را قبول ندارند و بر این باور هستند که حکیم بن حزام در کعبه به دنیا آمد».[۱۱]

«دیار بکرى» کوشیده‏ است با این احتمال که هر دو در کعبه متولد شده باشند، بین دو گروه صلح برقرار کند!.[۱۲]

پاسخ به اشکال

در پاسخ به این اشکال باید گفت:

  1. با توجّه به آن چه که از تصریح مورّخان و محدّثان ذکر شد، چگونه چنین ادعایی قابل پذیرش است؟ شمار انبوهى از دانشمندان و راویان بر این نکته تأکید کرده‌اند که ولادت در کعبه، اختصاص به امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) دارد، شاعران[۱۳] درباره آن شعر سروده‏اند و این مطلب نه تنها در کتاب‏هاى شیعه، بلکه در کتاب‌های اهل سنّت نیز آمده است. مگر نه این است که حاکم نیشابورى به تواتر این خبر، تصریح کرده است؟ وی در باب مناقب «حکیم بن حزام» درباره روایت «مصعب بن عبدالله» که گفت: «همانا مادر حکیم بود که دیوار کعبه برای او شکافته شد و حکیم در آن متولد شد و نه قبل و نه بعد از او کسی در کعبه متولد نشد»، می­گوید: «مصعب دچار توهّم شده، به تحقیق، اخبار متواتر زیادی وجود دارد که ثابت می­کند که فاطمه بنت اسد، امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) را در کعبه به دنیا آورد».[۱۴]
  2. علاوه بر این، اصولا سند مربوط به تولّد حکیم بن حزام در کعبه، مورد تردید است، تا چه رسد که متواتر باشد!.[۱۵]
  3. شاید ثبت این فضیلت براى حکیم بن حزام بن خویلد بن اسد بن عبد العزّى بدین دلیل بود که زبیریان به او علاقه‏مند بودند؛ زیرا او پسر عموى زبیر است[۱۶] و نسب زبیریان هم به اسد بن عبد العزّى مى‏رسد. هر چند فضایلی برای حکیم ذکر می کنند،[۱۷] ولی او در سال فتح مکّه ایمان آورد[۱۸] و بر این تأخیر خود تأسف می خورد.[۱۹] او از کسانى است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با پرداخت غنایم حنین، دل او را به دست آورد.[۲۰] او در عهد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) محتکر طعام بود.[۲۱] مطابق نقل مامقانى از طبرى، حکیم، شدیدا طرفدار عثمان بود و از على (علیه السلام) فاصله گرفت و در هیچ یک از جنگ‏ها با او شرکت نکرد.[۲۲]

بنابراین طبیعى است که مصعب بن عبد اللّه و زبیر بن بکّار (از راویان این حدیث) که بى‏تردید از هواداران زبیر بودند، بر خلاف اخبار متواتر و تصریح مورّخان و محدّثان بر ولادت على (علیه السلام) در درون کعبه و این که احدى قبل و بعد از او در آن‌جا متولد نشده، روایت کنند که جز حکیم بن حزام احدى در درون کعبه به دنیا نیامده است!.[۲۳]

  1. بدیهی است این قضیه – بر فرض که درست باشد – به هیچ وجه از کرامت شمرده نمی‌شود؛ زیرا با توجه به منابعی که از کیفیت تولد حضرت علی (علیه السلام) به ما خبر می‌دهند، فرق بین این حادثه و ولادت حضرت در کعبه واضح است. ولادت این شخص بر فرض صحت، به نحو عادی و از درِ اصلی کعبه بوده، اما ولادت حضرت علی (علیه السلام) به نحو اعجاز و از طریق شکافته شدن دیوار کعبه و عدم توانایی ورود دیگران به آن و مهمانی سه روزه حضرت فاطمه بنت اسد و… صورت گرفته است.[۲۴]

«علامه امینی» درباره ولادت امام علی (علیه السلام) در کعبه می­گوید: «این حقیقتی آشکار است که شیعه و سنی در اثبات آن متفق هستند و احادیث آن متواتر و کتاب‌ها از آن لبریز است. پس ما از داد و فریاد یاوه سرایان و سخن‌گویان بى‏هدف، بعد از تصریح جمع زیادى از بزرگان شیعه و سنّى بر تواتر اتفاق این حادثه تاریخى، باکى نداریم».[۲۵] وی سپس نام تعداد زیادی از علمای اهل سنت و شیعه را که به این مطلب تصریح کرده‌اند ذکر می کند.[۲۶]

[۱]. «الحافظ ابوعبدالله»؛ ملقب به «حاکم نیشابوری»، متوفی ۴۰۵ قمری، صاحب کتاب «المستدرک علی الصحیحین» می­باشد. ذهبی درباره او می گوید: او پیشوای محدثان است (تذکره الحفاظ ذهبی، ج ۳، ص ۱۰۹۳). ابوالفداء که از شخصیت‌های رجال شناس اهل سنت است، درباره حاکم نیشابوری می گوید: امام اهل الحدیث فی عصره؛ حاکم نیشابوری، پیشوای اهل حدیث در عصر خویش بوده است (المختصر فی احوال البشر، حوادث ۴۰۵).

[۲]. حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: عطا، مصطفى عبد القادر، ج ۱۴، ص ۹۰، ح ۶۰۸۴٫

[۳]. گنجی شافعی، محمد بن یوسف، کفایه‌ الطالب فی مناقب علی بن أبی طالب، ص ۴۰۷٫

[۴]. ابن صباغ مالکی، على بن محمد، الفصول المهمه فی معرفه الأئمه علیهم السلام، ج ۱، ص ۱۷۱ و ۱۷۲، «ولد علی (علیه السلام) بمکه المشرفه بداخل البیت الحرام فی یوم الجمعه الثالث عشر من شهر الله الأصم رجب الفرد سنه ثلاثین من عام الفیل قبل الهجره بثلاث و عشرین سنه، و قیل بخمس و عشرین، و قبل المبعث باثنی عشره سنه، و قیل بعشر سنین و لم یولد فی البیت الحرام قبله أحد سواه، و هی فضیله خصه الله تعالى بها إجلالا له و إعلاء لمرتبته و إظهارا لتکرمته».

[۵]. عبدالباقی افندی العمری از شعرای مشهور و چیره‌دست عراق در زمان عثمانی ‌و از نوادگان خلیفه دوم، قصیده ای در مدح امیرالمؤمنین علیه السلام با عنوان قصیده عینیه سروده که «آلوسی» عالم مشهور عراق و بزرگ خاندان پرجمعیتی از علمای سلفی، این قصیده را در کتاب «سرح الخریده الغیبیّه فی شرح القصیده العینیّه لعبد الباقی أفندی العمری» شرح کرده است.

[۶]. امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنه و الأدب، ج ‏۶، ص ۳۶؛ امین عاملى، سید محسن، أعیان الشیعه، ج ‏۱، ص ۳۲۳ و ۳۲۴، به نقل از آلوسی، سرح الخریده الغیبیه فی شرح القصیده العینیه، ص ۱۵٫

[۷]. مفید، محمد بن نعمان، الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد، ج ‏۱، ص ۵٫

[۸]. برادر زاده حضرت خدیجه (علیها السلام) و از اشراف قریش.

[۹]. ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، محقق: البجاوى، على محمد، ج ۱، ص ۳۶۲؛ ابن اثیر، عزالدین علی بن محمد، أسد الغابه فى معرفه الصحابه، ج ۱، ص ۵۲۲؛ ابن حجر العسقلانى، احمد بن علی، الإصابه فى تمییز الصحابه، محقق: عبد الموجود، عادل احمد و معوض، على محمد، ج ۲، ص ۹۸٫

[۱۰]. ابوالفرج حلبى شافعى، علی بن ابراهیم، السیره الحلبیه، ج ‏۱، ص ۲۰۲‏.‏

[۱۱]. ابن ابى الحدید، عبد الحمید بن هبه الله، شرح نهج البلاغه، ج ۱، ص ۱۴؛ «و اختلف فی مولد علی (علیه السلام) أین کان؟ فکثیر من الشیعه یزعمون أنه ولد فی الکعبه و المحدثون لا یعترفون بذلک و یزعمون أن المولود فی الکعبه حکیم بن حزام بن خویلد بن أسد بن عبد العزى بن قصی».

[۱۲]. دیار البکری، حسین بن محمد، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس، ج ۱، ص ۲۷۹٫

[۱۳]. الغدیر فی الکتاب و السنه و الأدب، ج ‏۶، ص ۴۴ – ۵۸؛ علامه امینی نام ۴۰ شاعر را که در این باره شعر سروده‌اند، ذکر می کند.

[۱۴]. المستدرک علی الصحیحین، ج ۱۴، ص ۹۰، ح ۶۰۸۴٫

[۱۵]. شوشتری، قاضى نور الله،‏ إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ج ‏۳۳، ص ۲۳۱؛ صاحب احقاق الحق می گوید: ابن علی (از اهل سنت) این روایت را به دلیل وجود «روح بن صلاح» در سلسله راویان روایت، ضعیف دانسته؛ به همین جهت ما آن را نقل نکردیم، «و کذا حکیم‏ بن‏ حزام‏ ولدته امه فی الکعبه، قلت و قد أخرج لها أبو نعیم الحافظ حدیثا طویلا فی فضلها إلّا انهم قالوا فی إسناده روح بن صلاح، ضعفه ابن علی فلذلک لم نذکره». ‏

[۱۶]. أسد الغابه فى معرفه الصحابه، ج ۱، ص ۵۲۲٫

[۱۷]. ابن الجوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، ج ‏۵، ص ۲۷۱٫

[۱۸]. تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس، ج ‏۲، ص ۹۵٫

[۱۹]. المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، ج ‏۵، ص ۲۶۹ و ۲۷۰٫

[۲۰]. الإصابه فى تمییز الصحابه، ج ۱، ص ۳۴۹؛ الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، ج ۱، ص ۳۲۰٫

[۲۱]. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، محقق: گروه پژوهش مؤسسه آل البیت علیهم السلام‌، ج ۱۷، ابواب آداب التجاره، باب  ۲۸، ص ۴۲۸، ح ۲۲۹۱۵٫

[۲۲]. مرتضى عاملى، جعفر، الصحیح من السیره النبی الأعظم، ج ‏۲، ص ۱۶۲٫

[۲۳]. همان، ج ‏۲، ص ۱۵۹ – ۱۶۲؛ مرتضى عاملى، جعفر، الصحیح من السیره النبی الأعظم، مترجم: سپهرى، محمد (‏سیرت جاودانه)، ج ‏۱، ص ۲۳۵٫

[۲۴]. ر.ک: سؤال ۵۴۳۵؛ چرا امام علی (علیه السلام) به ولادت در کعبه اختصاص یافت؟ (سایت اسلام کوئست ۸۷۲۰).

[۲۵]. الغدیر فی الکتاب و السنه و الأدب، ج ۶، ص ۳۵‏.

[۲۶]. همان، ص ۳۵ – ۴۴٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


2 + 5 =