دایره المعارف اسلام پدیا » تعریف اصطلاحی بداء
منوی اصلی

تعریف اصطلاحی بداء

تاریخ: ۰۵ شهریور ۱۳۹۷ در باب: کلام, کلام قدیم

در اصطلاح برای بداء دو معنا قابل تصور است:

  1. پدیدار شدن رأى جدید براى خداوند که پیش از این آگاهى نداشته و سپس به آن پى برده باشد که این معنا باطل و نسبت آن به خداى تبارک و تعالى محال و ممتنع است.
  2. پدیدار ساختن امرى براى مردم که در گذشته بر ایشان پنهان بوده است؛ یعنى این امر را خداوند از ازل مى‏دانسته و از همان آغاز به همین شکل جدید که پدیدار گشته مقدّر داشته است، ولى به جهت مصلحتى که مقام تکلیف آن را ایجاب مى‏کرد، براى مدتى آن را از مردم مخفى داشته و سپس در موقع خود آشکار نموده است، این معنا معقول و پذیرفته است.[۱]

بر این اساس معنای اصطلاحی پذیرفته شده بداء نزد شیعه؛ عبارت از: تغییر مقدرات از سوى خداوند بر اساس پاره‌اى حوادث و وقایع و تحت شرایط و عوامل ویژه است.[۲]

نتیجه این‌که در اصطلاح دانشمندان، محدّثان و متکلّمان شیعه، بداء به معنایی آمده که نسبت دادن آن بر خداوند روا است؛ یعنی بداء به معنای حکم به وجود اشیاء و اراده ایجاد آن طبق مصلحت، محو حکم و ایجاد چیزی در شرایط خاص و زمان معین و این زیاده و نقصان در صورتی است که قضای حتمی و اراده قطعی الهی بر آن تعلق نگرفته باشد.[۳]

«بداء» اگر به رأى و عقیده استناد یابد، در صورتى که شخص، مسبوق به رأیى نباشد، به معناى پیدایش رأى و گرنه به معناى تغییر رأى است.[۴]

 

[۱]. معرفت، هادى، تفسیر و مفسران، مؤسسۀ فرهنگى التمهید،  ج ۱، ص ۵۲۲٫

[۲]. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‌۱۱، ص ‌۳۸۰ ‌ ـ‌۳۸۱٫

[۳]. آتهرانی، قا بزرگ، الذّریعه الی تصانیف الشیعه، ج ۳، ص ۵۷ – ۵۱٫

[۴]. ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغه، ج ‌۱، ص ‌۲۱۲، ماده «بدا»؛ ابن الاثیر الجزری، علی بن محمد، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ص ‌۱۰۹، ماده «بدا».




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


9 + = 18