دایره المعارف اسلام پدیا » تقیه کتمانی (پوششی)
منوی اصلی

تقیه کتمانی (پوششی)

تاریخ: ۱۳ مرداد ۱۳۹۷ در باب: کلام

تقیه کتمانی عبارت است از: پنهان داشتن ایمان خویش برای به انجام رساندن فعالیت های پنهانی در جهت پیشبرد هدف های دینی و نام دیگر آن پوششی است؛ یعنی گاه برای رسیدن به هدف، باید نقشه ها و مقدمات را کتمان کرد.

مقصود اصلی از این قسم تقیه، حفظ مذهب در برابر قدرت‌های باطل و حکومت‌های جائر است. در این نوع از تقیه چنانچه پیروان مذهبی؛ مثلا مذهب شیعه، تحت سیطره و قدرت حکومتی باطل و ضد شیعه قرار گیرند، طبعاً این چنین حکومتی، قدرت و توان خویش را با توطئه‌ها و نیرنگ‌های مختلف، جهت از بین بردن مذهب شیعه صرف کرده و هر چه بیشتر سعی خود را در راه محو آثار این مذهب معطوف می دارد. در چنین شرایط حساسی کتمان و پنهان نمودن مذهب و رعایت تقیه بر شیعیان لازم است.[۱]

خداوند تبارک و تعالی در قرآن شریف، به این تقیه اشاره فرموده است: «… مرد مؤمنی از آل فرعون که ایمانش را پنهان می‌کرد گفت: …».[۲]

یکی از انواع تقیه که امامان معصوم (علیهم السّلام) درباره آن تأکید فراوان نموده‌اند، تقیه کتمانی است. ایشان برای حفظ اساس مذهب شیعه، آن را مورد سفارش کامل قرار داده اند. تا آنجا که درباره کسانی که این تقیه را رعایت نکنند، فرموده اند: «کسی که تقیه نکند، دین ندارد …».[۳]

روایاتی هم که بیانگر این است که امام (علیه السلام) تقیه را جزء دین خود و دین پدران خود می‌داند، ناظر به این نوع از تقیه می باشند.

به عنوان مثال در روایت معلی بن خنیس آمده است: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «ای معلّی! امر و مسلک ما را کتمان کن و آن را شایع و منتشر نساز. همانا کسی که مذهب ما را کتمان کند و آن را آشکار نسازد، خداوند در دنیا به سبب این کتمان، به او عزّت داده، نوری در پیش روی او در آخرت قرار دهد که او را به بهشت رهنمون سازد و اگر کسی مذهب ما را کتمان نسازد و آن را شیوع دهد، خداوند او را ذلیل و خوار سازد و در آخرت نور را از پیش روی او بگیرد و ظلمتی که او را به جهنم بکشاند برای او قرار دهد. معلّی تقیه جزئی از دین من و پدرانم می باشد و کسی که تقیه نکند از دین خارج است».[۴]

امام (علیه السلام) با این‌که در صدر روایت موضوع کتمان و عدم افشا را مطرح فرموده، لیکن در مقام تعلیل، عنوان تقیه را ذکر فرموده است. این مطلب شاهد آن است که مراد از تقیه همان کتمان و اخفا و عدم افشا است.

در برخی از روایاتی هم که در تفسیر بعضی از آیات وارد شده، تقیه به معنای مورد نظر آمده است. به عنوان مثال در تفسیر آیه شریفه: «آنان هستند که به (پاس) آنکه صبر کردند …»،[۵] آمده است: «به سبب صبری که جهت انجام تقیه داشته اند»[۶] و در تفسیر «… (براى آنکه) بدى را با نیکى دفع مى‏نمایند …»،[۷] آمده است: «حسنه همان تقیه است و سیئه همان اذاعه و افشا نمودن است».[۸]

در این روایت «تقیه» در برابر «اذاعه» و «افشا» قرار گرفته و تقیه، «حسنه» و «اذاعه»، «سیئه» معرفی شده است. از این تعبیر می توان وجوب و لزوم چنین تقیه ای را استفاده کرد؛ چرا که حفظ مذهب، متوقف بر کتمان و اخفا است. پس در این صورت تقیه ضرورت پیدا کرده و وجوب و لزوم می یابد.

در روایتی دیگر هدف از این نوع تقیه، به صورت روشن بیان شده است: عبدالله بن ابی یعفور از امام صادق (علیه السّلام) نقل می کند که فرمود: «دینِ خود را حفظ نمائید و آن را با حجابِ تقیه، بپوشانید. همانا کسی که تقیه ندارد، ایمان ندارد. شما شیعیان در میان مخالفان؛ مانند زنبور عسل در میان پرندگان هستید. همان‌گونه که اگر پرندگان بدانند آنچه را که در دل‌های زنبور عسل وجود دارد، تمام آنها را از بین می برند، اگر مخالفان بدانند آنچه را در قلب‌های شما وجود دارد، که همان محبت و دوستی ما اهل بیت است، به یقین با زبان هایشان شما را از بین می‌برند و شما را در آشکار و نهان نابود می سازند. خداوند رحمت کند کسی را که بر ولایت ما باشد».[۹]

[۱]. با بهره گیری از سایت ویکی معروف.

[۲]. غافر، ۲۸٫

[۳]. کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، محقق / ‏مصحح: غفارى، على اکبر و آخوندى، محمد، ج ۲، ۲۱۷٫

[۴]. همان، ص ۲۲۴٫

[۵]. قصص، ۵۴٫

[۶]. کافی، ج ۲، ۲۱۷٫

[۷]. قصص، ۵۴٫

[۸]. کافی، ج ۲، ۲۱۷٫

[۹]. همان، ج ۲، ص ۲۱۸؛ برقى، احمد بن محمد، المحاسن، محقق / مصحح: محدث، جلال الدین‏، ج ۱، ص ۲۵۷٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 8 = 17