دایره المعارف اسلام پدیا » تقیه مسلمان از مسلمان
منوی اصلی

تقیه مسلمان از مسلمان

تاریخ: ۲۸ مرداد ۱۳۹۷ در باب: کلام

یکی از مسائلی که مخالفان شیعه به واسطه آن بر شیعیان طعن و اشکال وارد می کنند، مسئله تقیه است. این در حالی است که بسیاری از صحابه و علمای عامه تقیه کرده‌اند. نکته قابل توجه این است که عده ای از اهل سنت اصل تقیه کردن را قبول دارند، ولی معتقد هستند که تقیه تنها از کفار انجام می شود و بین مسلمانان تقیه ای وجود ندارد. حتی بعضی از ایشان تقیه در مقابل غیر کفار را حرام و نادرست هم می دانند! به عنوان مثال در سایت وهابی «اسلام فتوی» آمده است: «تقیه نزد اهل سنت رخصت است آن هم در هنگام ضرورت و ترس از کفار، نه ترس از مسلمانان، در صورتی که نزد شیعه، تقیه را در مقابل مسلمانان و مخصوصا در برابر اهل سنت به کار می‌برند و آن را از اساسیات دین خود می دانند …».

در جای دیگری می گوید: «تقیه در اسلام وجود ندارد، غیر از زمانی که فرد در اکراه شدیدی باشد و خطر جانی او را تهدید نماید».[۱]

همچنین قائل به این است که: «برکسی که خطر مرگ او را تهدید نمی کند تقیه جایز نیست و این روش اهل بدعت است که برای هر امری که خود آن را مناسب بدانند، تقیه می کنند».[۲]

شافعی که یکی از امامان چهار گانه اهل سنت است، تقیه را نه تنها در مقابل کفار، بلکه در مقابل مسلمانان نیز جایز می داند. نیشابوری در تفسیر خود سخن شافعی را این‌گونه نقل کند: «… شافعی تقیه بین مسلمانان را مانند تقیه بین کفار برای حفاظت از خود جائز دانسته است …».[۳]

براین اساس، شافعی تقیه مسلمان از مسلمان را جایز می داند.

اما باید در جواب آن عده‌ای که به تقیه مسلمان از مسلمان اشکال کرده‌اند، گفت: اولاً: از دیدگاه عقل هیچ فرقی بین تقیه از کافر و تقیه از مسلمانی که به دیگران ظلم می‌کند، نیست؛ زیرا معیار مشروعیت تقیه در هر دو موجود و در هر دو صورت اگر دین، جان، مال، آبروی انسان و… در خطر باشد، عقل حکم می‌کند که به صورت موقت دست از اظهار عقیده بردارد. ضمن این‌که قضیه اهم و مهم که یک قضیه پذیرفته شده در میان عقلاء است، فرقی میان این دو مورد نمی‌گذارد.

ثانیاً: ادله قرآن بر مشروعیت تقیه نیز عام است و اختصاص به تقیه از کفار ندارد؛ خصوصاً دو آیه؛ «… مگر اینکه از آنها بپرهیزید (و به خاطر هدف هاى مهم‌ترى تقیّه کنید) …»[۴] و «کسانى که بعد از ایمان کافر شوند – به جز آنها که تحت فشار واقع شده‏اند – در حالى که قلبشان آرام و با ایمان است …»،[۵] گویای این مطلب هستند.

با توجه به متن این دو آیه، می توان دریافت اگر جان کسی در خطر باشد و یا به کاری مجبور شود، می‌تواند تقیه کرده و به صورت موقت از اظهار عقیده خویش، خودداری کند. از طرفی چون این حکم مطلق است، پس هم شامل تقیه از کافر می‌شود و هم تقیه از مسلمان ظالم.

البته اگر این اشکال وارد شود که درست است که این آیه در ظاهر عام است، امّا در مورد خاص و تقیه با کفار نازل شده، در پاسخ باید گفت: در علم اصول این قاعده ثابت شده است که مورد و شأن نزول آیه‌ای نمی‌تواند مخصَّص آن باشد؛ یعنی شأن نزول و مورد خاص نمی‌تواند دلیل بر تخصیص حکم در همان زمینه خاص بوده و حکم را محدود به همان زمینه خاص کند در حالی که به صورت عام و مطلق نازل شده است.

ثالثاً: دیگر مذاهب اسلامی نیز در این مسئله با شیعیان همراه بوده و صراحتاً فتوی داده‌اند که فرقی میان تقیه مسلمان از کافر و تقیه مسلمان از مسلمان ظالم نیست. به عنوان مثال فخررازی شافعی در تفسیرخود می‌نویسد: «ظاهر آیه (نحل، ۱۰۶) دلالت می‌کند که تقیه فقط از کفار، مشروع باشد، اما مذهب شافعی بر این است که اگر در میان مسلمانان نیز همان حالتی که میان مسلمان و مشرک هست، پیش بیاید، تقیه به دلیل حفاظت از جان جایز است».[۶]

رابعاً: سیره عملی، صحابه، تابعین و علمای اهل سنت، ثابت می‌کند که تقیه مسلمان از مسلمان نیز جایز است.[۷] نمونه هایی از تقیه صحابه و تابعین در جای خود ذکر شده است.[۸]

[۱]. برگرفته از سایت ندای شیعه.

[۲]. همان.

[۳]. نیشابورى،حسن بن محمد، تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان (تفسیر النیسابوری)، تحقیق: عمیرا، شیخ زکریا، ج ۲،ص ۱۴۰.

[۴]. آل عمران، ۲۸٫

[۵]. النحل، ۱۰۶٫

[۶]. فخر رازى، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۸، ص ۱۹۴٫

[۷]. اقتباس از سایت مؤسسه تحقیقاتی ولی عصر (علیه السلام).

[۸]. زیر موضوع ۵-۲-۴ (تقیه صحابه) از همین مقاله؛ بخاری، محمد بن إسماعیل، الجامع المسند الصحیح المختصر من أمور رسول الله (صلی الله علیه و آله) و سننه و أیامه (صحیح البخاری)، محقق: الناصر، محمد زهیر، ج ۱، ص ۳۵؛ ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج ۸، ص ۱۰۷؛ الأصبهانی، أحمد بن عبد الله، حلیه الأولیاء و طبقات الأصفیاء، ج ۱، ص ۲۷۹؛ أبی شیبه عبسی، عبد الله بن محمد، الکتاب المصنف فی الأحادیث و الآثار، محقق: الحوت، کمال یوسف، ج ۶، ص ۴۷۴؛ الجامع المسند الصحیح المختصر من أمور رسول الله (صلی الله علیه و آله) و سننه و أیامه (صحیح البخاری)، ج ۵، ص ۱۱۰؛ ترمذی، محمد بن عیسى، سنن الترمذی، تحقیق و تعلیق: عطوه، إبراهیم، ج ۴، ص ۵۲۳؛ الأنصاری الأصبهانی، عبد الله بن محمد، کتاب الأمثال فی الحدیث النبوی، محقق: عبد الحمید حامد، عبد العلی، ج ۱، ص ۱۸۷؛ فخررازى، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۱، ص ۱۸۱؛ یعقوبى، احمد بن أبى یعقوب، تاریخ یعقوبى، ج ۲، ص ۱۹۷٫




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


+ 1 = 8