دایره المعارف اسلام پدیا » شباهت و تفاوت تقیه با دروغ
منوی اصلی

شباهت و تفاوت تقیه با دروغ

تاریخ: ۲۴ تیر ۱۳۹۷ در باب: کلام

بنا بر تعریف، دروغ وصف گفتاری و از اوصاف خبر است که به صورت جمله خبری بیان شده است. در حالی که تقیه همیشه به صورت اظهار زبانی نیست بلکه گاهی به شکل عملی است که موافق با وظیفه مکلّف و حکم ثانوى است، هرچند مخالف با حکم اوّلى باشد.[۱] بر این اساس تقیّه، از جنس دروغ نیست.

تقیه گاهی ممکن است مسلتزم دروغ باشد، ولی باید دانست این عمل مبتنی بر اضطرار و تابع حکم ثانوی و موافق با تکلیف مکلّف است. در مقام تقیه، وظیفه مکلّف تغییر یافته و حکم خدا موافق تقیه قرار می گیرد. تکلیف جدید یک حکم ثانوی و جایگزین حکم اوّلى است. این حکم از قواعد فقهی مانند نفى ضرر، نفى حرج، اضطرار و اکراه و…، استفاده می شود. در تمام این حالات حکم جدید وظیفه به حساب مى ‏آید و هر مسلمانی باید رفتار خود را با این حکم تطبیق دهد.

به عنوان مثال در داستان عمار و پدر و مادرش یاسر و سمیه، پدر و مادر عمار از تقیه خوددارى کرده و شهید شدند، ولى عمار از روى تقیه مطابق میل آنها سخن گفت و سپس گریه‏کنان خدمت پیامبر اکرم (صلى الله علیه و آله) رسید. در این هنگام آیه شریفه ۱۰۶ سوره نحل نازل شد و پیامبر اکرم (صلى الله علیه و آله) پدر و مادر عمار را جزء شهدا شمرد و اشک از چشمان عمار سترد و فرمود: «چیزى بر تو نیست، اگر باز تو را مجبور کردند همان کلمات را تکرار کن».[۲]

در باب شباهت تقیه با دروغ باید گفت: در مواردی که تقیه، تقیه گفتاری و از مصادیق خلاف واقع و دروغ محسوب می شود، این دو از حیث ظاهر شبیه یکدیگر هستند، اما در واقع ماهیت تقیه کاملا متفاوت از ماهیت دروغ است.

[۱]. در حال تقیّه، وظیفه عوض مى‏شود و حکم خدا بر طبق تقیّه قرار مى‏گیرد. این وظیفه اخیر ،یک «حکم ثانوى» (در مقابل حکم اوّلى قبل از تقیه) است. همانند دیگر احکام ثانویه از قواعد فقهی مانند نفى ضرر، نفى حرج، اضطرار، اکراه و… استفاده می شود. که در تمام این حالات حکم واقعی عوض می شود و حکم تغییر یافته «وظیفه» به حساب مى‏آید؛ از این رو هر مسلمانی که وظیفه اش تقیه است، باید رفتار خود را بر طبق آن قرار دهد.

[۲]. زمخشرى، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج ۲، ص ۶۳۷؛ رازى، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۲۰، ص ۲۷۴؛ نیشابورى،حسن بن محمد، تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان (تفسیر النیسابوری)، تحقیق: عمیرا، شیخ زکریا، ج ۴، ص ۳۷۹ .




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


5 + 5 =