دایره المعارف اسلام پدیا » آسیه همسر فرعون
منوی اصلی

آسیه همسر فرعون

تاریخ: ۰۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ در باب: تاریخ, تاریخ شخصیت ها, سیره

چکیده مقاله آسیه همسر فرعون

آسیه یکى از زنان نمونه، مؤمن و صابر است. او دختر مزاحم و براساس نص صریح قرآن کریم، همسر فرعون و ملکه کشور مصر بود که در میان زرق و برق و تجملات زندگى مى کرد، ولى هرگز تسلیم هواى نفس نشد و با ایمانى محکم به پروردگار، مدافعى حقیقى براى حضرت موسى (علیه السلام) در کاخ فرعون بود.

وی از قوم بنی اسرائیل بود و در مصر به دنیا آمد. البته برخی هم گفته اند از قبطیان و قوم فرعون بوده است.

بر اساس آیات قرآن کریم و روایات معصومین (علیهم السلام) او دارای ویژگی هایی؛ مانند الگو بودن برای مؤمنان، اعتقاد محکم و خلل ناپذیر داشتن، بیزار بودن از ظالمان و فرعونیان، دفاع از مظلومان و بی‌گناهان، آگاهی از تولّی و تبرّی، اهل دعا و نیایش با خدا، صابر و همنشین بودن با خدیجه و فاطمه در بهشت، است.

آسیه در زندگی خود مورد آزمایش ها و ابتلائاتی متعددی قرار گرفت واز همه آنها پیروز و سربلند خارج شد.

او اقداماتی نظیر نجات جان حضرت موسی (علیه السلام)، و اظهار ایمان به حضرت موسی نزد فرعون را انجام داد که همین امر موجب خشم فرعون و شهادت وی به دست فرعون به صورتی بسیار فجیع شد.

 

زندگی نامه آسیه همسر فرعون

یکى از زنان نمونه، مؤمن و صابر، آسیه است . وى که دختر مزاحم و همسر فرعون است، در میان زرق و برق و تجملات زندگى مى کرد، ولى هرگز تسلیم هواى نفس نگردید و با ایمانى محکم به پروردگار، مدافعى حقیقى براى حضرت موسى (علیه السلام) در کاخ فرعون بود.

در برخی از تفاسیر آمده است که او از زیبا رویان بنی اسرائیل و از پیامبر زادگان بود و فرعون او را به زنی گرفت. وی به مؤمنان رحم می کرد و به آنها احسان می‌نمود.[۱]

برخی نیز قائل هستند که وی از نژاد قبطیان و از قوم فرعون بوده است.[۲] آسیه علی رغم این‌که همسر شخص طغیان گر و سرکشی مثل فرعون که در رأس گروهی به نام قبطیان در کشور مصر، صاحب قدرت و شوکت بود؛ اما خودش فردی مؤمن به رسالت حضرت موسی (علیه السلام) بود. پیامبری که مأمور شد به سراغ فرعون برود و وی را به دین توحید دعوت نماید و از ظلم و جنایت به مردم بی گناه بازدارد.[۳] وی در اولین اعلان رسالت و اعجاز حضرت موسى (علیه السلام) برای فرعون، به او ایمان آورد؛ یعنی هنگامی که عصای حضرت به مار عظیمی تبدیل شد و سحر ساحران فرعون را بلعید، به پیامبری ایشان یقین پیدا کرده و ایمانش را نسبت به حضرت موسی آشکار نمود.[۴]

 

نسب و خاندان آسیه همسر فرعون

تردیدی نیست که آسیه همسر فرعون بوده است، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «برترین زنان اهل بهشت چهار نفر هستند: «خدیجه» دختر خویلد، «فاطمه» دختر محمد (صلی الله علیه و آله)، «مریم» دختر عمران و «آسیه» دختر مزاحم، همسر فرعون».[۵]

ولى در این که وى از نژاد بنى‌اسرائیل بوده یا از قبطیان، اختلاف هست. به گفته برخی از مورخان، آسیه دختر مزاحم بن عبید بن ریّان بن ولید قبطى، فرعون زمان یوسف (علیه السلام) بوده است.[۶]

در تأیید این مطلب بعضی گفته اند: «از قبطیان فقط سه نفر به موسى ایمان آوردند که یکى از آنان آسیه بود».[۷]

برخی دیگر بر این عقیده هستند که او از قوم بنی اسرائیل است که فرعون او را به زنی گرفته است.[۸]

برای جمع بین این دو نظر می توان گفت: آسیه از سوى پدر، قبطى، و‌ از سوى مادر، از بنى اسرائیل یا به عکس بوده است. برخی نیز او را عمّه حضرت موسى (علیه السلام) دانسته اند.[۹]

 

والدین آسیه همسر فرعون

در منابع تاریخی، تفسیری و روایی پیرامون پدر و مادر آسیه، نامی که برای پدر او ذکر کرده اند؛ «مزاحم»[۱۰] است. اما پس از فحص و جست وجو، در هیچ یک از منابع نام برده شده، نامی از مادر او یافت نشد.

 

 

ولادت آسیه همسر فرعون

با جست وجویی  که در منابع تاریخی، تفسیری و روایی انجام شد، مطلبی که بر زمان و مکان دقیق ولادت آسیه دلالت کند، یافت نشد. البته بر اساس شواهد و قرائن وی ظاهرا در مصر به دنیا آمده است؛ زیرا بنا بر اینکه وی از قوم بنی اسرائیل باشد و قوم بنی اسرائیل هم در زمان او در مصر زندگی می کرده اند، می توان گفت: وی در مصر به دنیا آمده است.[۱۱] ضمن اینکه اگر بپذیریم او از قبطیان و فرعونیان بوده، می تواند به طریق اولی در مصر به دنیا آمده باشد. در مورد زمان ولادت وی هم با توجه به اینکه وی حضرت موسی (علیه السلام) را در دامن خود پرورش داده؛ لذا هم عصر بلکه چند دهه بزرگ تر از آن حضرت محسوب می شود.[۱۲]

 

اسم و لقب مشهور آسیه همسر فرعون

نام مبارک آن جناب آسیه بنت مزاحم می باشد.

اما در باره لقب او گفتنی است که برای وی لقب خاصی ذکر نشده و تنها قرآن کریم او را به عنوان «امْرَأهُ فِرْعَوْن» (همسر فرعون) معرفی می فرماید.[۱۳]

 

 

خانواده آسیه همسر فرعون

‏‏خانواده یکی از مهم‌ترین کانون‌هایی است که در تربیت افراد نقش اساسی دارد. اما در مورد آسیه و خانواده ای که در آن رشد نموده، دو نظر وجود دارد:

  1. اینکه او از بنی اسرائیل و از پیامبر زادگان بوده است.[۱۴]
  2. اینکه وی از قبطیان و قوم فرعون بوده،[۱۵] اما به هر حال توفیق خدا پرست بودن و موحد بودن داشته است.

 

آسیه همسر فرعون

‏مطابق با فرمایش صریح قرآن کریم آسیه، همسر فرعون زمان حضرت موسی (علیه السلام) در مصر بوده است. قرآن مجید در این رابطه می فرماید: «همسر فرعون (چون دید آنها قصد کشتن کودک را دارند)، گفت: نور چشم من و تو است! …».[۱۶]

در روایات نیز به طور صریح به این مطلب اشاره شده است.[۱۷]

 

فرزندان آسیه همسر فرعون

در مورد فرزندان آسیه برخی یک فرزند دختر به نام «انیسا» برای او ذکر کرده اند..[۱۸] در بعضی از روایات وارد شده که فرعون در زمانی که گهواره حضرت موسی (علیه السلام) را از رود نیل گرفتند، داراى یک دختر بود و به جز او فرزندى نداشت و آن دختر که نزد وى بسیار عزیز بود، داراى بیمارى بَرَص،[۱۹] شده بود و پزشکان مصر و جادوگران گفته بودند که فقط به وسیله چیزى بهبود مى‏یابد که در دریا یافت مى‏شود و شبیه انسان است. پس باید از آب دهان او به زخم هاى پوست دختر مالیده شود تا درمان بیابد و آن چیز در فلان روز و فلان ساعت روى آب مى‏آید. وقتى روز دوشنبه فرا رسید، فرعون و آسیه در کنار نهر منتظر بودند، دختر آنها با کنیزانش آمد و در کناره نیل مشغول بازى شد، در این هنگام صندوقی که موسى (علیه السلام) در آن قرار گرفته بود، نزدیک آنها رسید و کنیزان آن را از آب گرفتند. آسیه نزدیک شد و از شکاف صندوق نورى را دید که هیچ کس جز او آن را نمى‏دید؛ چون خدا اراده کرده بود که او را با هدایت خویش اکرام کند.

آسیه صندوق را گشود و ناگهان آن نور را میان چشمان کودک مشاهده کرد و دید که کودک انگشت ابهام خود را مى‏مکد و از آن شیر بیرون مى‏تراود. به محض دیدن او خداوند محبّت او را در قلب آسیه قرار داد و فرعون نیز با دیدن او به او علاقه‏مند شد، وقتى او را بیرون آوردند از آب دهان او به زخم هاى پوست دختر فرعون مالیدند و زخم ها بهبود یافت».[۲۰] در این روایت به دختری برای فرعون و آسیه تصریح شده است.

 

 

فرازهای زندگی آسیه همسر فرعون

هر انسانی در زندگی خود فراز و نشیب های متعددی را پشت سر می گذارد. البته هر شخصی با توجه به موقعیت و شخصیتی که دارد و همچنین با در نظر گرفتن مکان و زمانی که در آن زندگی می کند، زندگی اش مملو از تجربه ها، سختی ها، راحتی ها، غم ها، شادی ها و … است.

او یکی از انسان های برتر تاریخ بشر است. وی علی رغم اینکه در قصر فرعون و در اوج نعمت و رفاه زندگی می کرد، اما در عین حال چون فردی دلسوز و مهربان نسبت به دیگران بود، دارای یک زندگانی پر از فراز و نشیب و سختی بوده است.

از جمله مهم ترین فرازها و تحولات زندگی آسیه، می توان به اولین دیدار او با حضرت موسی (علیه السلام) در گهواره و هنگام گرفتن او از آب، اشاره کرد. او به محض دیدن آن حضرت، مهرش را به دل گرفت و همین مهر موجب تحولی عظیم در افکار و روحیه وی گردید.[۲۱]

این امر باعث شد ایمان آسیه تقویت شود. ایمان او نسبت موسی (علیه السلام) تا آنجا پیش رفت که دست از همه نعمت ها و جایگاه خاص خود به عنوان ملکه کشور مصر کشید و جان خود را فدای دین و پیامبر خدا نمود.[۲۲]

 

 

وفات یا شهادت آسیه همسر فرعون

پس از آن که آسیه ایمانش را آشکار کرد، فرعون او را دیوانه خطاب کرد. آسیه گفت: من دیوانه نیستم. خداى من و تو و همه جهانیان کسى است که آسمان، زمین، کوه و دریا را آفرید. فرعون بر او خشم گرفت و او را از خود راند. آسیه در پاسخِ نصیحت پدر و مادرش که از وى مى‌خواستند با فرعون که به عقیده آنان پروردگار آسمان و زمین بود، مخالفت نکند، گفت: اگر او پروردگار آسمان و زمین است، بگویید براى من تاجى بسازد که آفتاب در پیش، ماه در پشت و ستارگان بر گرد آن باشند. گفتند: او نمى‌تواند. آسیه گفت: خداوند بر این کار توانا است.[۲۳]

برخی گفته اند: هنگامى که فرعون از ایمانِ آسیه آگاه شد، از سران دربارش درباره آسیه نظر خواست و همگى وی را ستودند. فرعون گفت: او پروردگارى جز مرا عبادت مى‌کند؛ پس آنها قتل آسیه را پیشنهاد کردند.[۲۴]

در بعضی نقل ها آمده؛ فرعون دستور داد آسیه را به زمین میخ‌کوب کرده، سنگى بزرگ را بالاى سرش بیاویزند، اگر از ایمانش دست برداشت، به قصر فرعون باز گردد و هم‌چنان همسر وى باشد و گرنه سنگ را بر او بیفکنند.[۲۵] اما آسیه از ایمان خود دست برنداشت و از خداوند خواست که به جاى قصر فرعون، خانه‌اى در جوار رحمت خویش در بهشت برایش بنا کند و او را از فرعون و کفر و ستم او و نیز از عُمّال ستم‌کارش رهایى بخشد.[۲۶]

خداوند، دعاى آسیه را اجابت کرد و خانه‌اش را در بهشت که از درّ و مروارید ساخته شده بود، به او نشان داد و آسیه با مشاهده آن خندید. فرعون که نظاره‌گر او بود، گفت: از دیوانگى این زن تعجب نمى‌کنید؟ در حالى که او را شکنجه مى‌دهم، مى‌خندد.[۲۷] آنگاه سنگ را رها کردند، امّا پیش از فرود آمدن سنگ، روح از بدنش جدا شده بود.[۲۸]

در برخی نقل های دیگر آمده: وقتی فرعون، سرمستانه از کشتن حزقیل (مؤمن آل فرعون) خبر آورد، آسیه با کمال تعجب گفت: وای بر تو ای فرعون، چگونه در مقابل پروردگار، جرأت و جسارت پیدا کردی؟! چه چیز باعث شده که این گونه بر خداوند متعال جرأت یابی و گستاخی کنی؟ فرعون که انتظار شنیدن چنین کلماتی را از همسر خود نداشت، گفت: نکند مانند موسی دیوانه شده ای!؟ گویا تو نیز مانند آن آرایشگر دیوانه شده‎ای؟! آسیه گفت: دیوانه نشده‎ام، بلکه به خداوند متعال ایمان دارم، پروردگار خودم، پروردگار تو و پروردگار جهانیان. فرعون مادر آسیه را طلبید و به او گفت: «دخترت دیوانه شده، سوگند یاد کرده‎ام اگر به خدای موسی کافر نگردد او را با آتش بسوزانم. مادر آسیه در خلوت با آسیه صحبت کرده به او گفت: خود را به کشتن نده و با شوهرت توافق کن! ولی آسیه، سخن بیهوده مادر را گوش نکرد و گفت: هرگز به خداوند متعال، کافر نخواهم شد. پس فرعون فرمان داد دست ها و پاهای آسیه را به چهارمیخی که در زمین نصب کرده بودند، بستند (از این رو در قرآن، فرعون از عنوان ذو الاوتاد (صاحب میخ ها) یاد شده است)[۲۹] و او را در برابر تابش سوزان خورشید نهاده سنگ بسیار بزرگی را روی سینه‎اش گذاشتند. او نیمه‎نیمه نفس می‎کشید و در زیر شکنجه بسیار سختی قرار داشت.

موسی (علیه السلام) از کنار او عبور کرد، او با انگشتانش از آن حضرت استمداد نمود. موسی (علیه السلام) برای او دعا کرد و به برکت دعای آن حضرت، او دیگر احساس درد نکرد. او در حالی که شکنجه می شد به خدا متوجه شد و عرض کرد: «خدایا! خانه‎ای در بهشت  نزد خود برای من فراهم ساز …»؛[۳۰] خداوند به او وحی کرد: سرت را بلند کن، او سرش را بلند کرد و خانه خود را در بهشت که از مروارید ساخته شده بود، مشاهده کرد و از خوشحالی خندید. فرعون به حاضران گفت: دیوانگی این زن را ببینید در زیرفشار چنین شکنجه سختی می‎خندد!  آسیه در همان شکنجه جان پاکش را از دست داد.[۳۱]

به این ترتیب آن بانوی مقاوم و مهربان، که حق بسیاری بر موسی (علیه السلام) داشت و او را در وقایع گوناگونی از گزند دشمن نجات داده بود، به شهادت رسید.[۳۲]

 

ویژگی های شخصیتی آسیه همسر فرعون

آسیه از زنان نمونه قرآنی است که از او به عنوان الگو برای مؤمنان یاد شده است. او سمبل انسانیت و الگوی شرافت بود که از موحدین خالص محسوب می شد. اما فرعون وی را به خانه ای کشاند که نه تنها در آن یادی از خدا و انسانیت نبود، بلکه شعار؛ «أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلَى»؛ «من پروردگار بزرگ شما هستم»[۳۳] و «مَا عَلِمْتُ لَکُم مِّنْ إِلَهٍ غَیْرِی»؛ «جز من خدایی برای شما نیست»،[۳۴] زمزمه دائمی و ادعای همیشگی فرعون محسوب می شد. با این وصف آسیه که در کمال نجابت و پاکی قرارداشت، هرگز تسلیم تجملات فرعون و خود خواهی های او نگردیده و پاکی و عزت نفس خودش را تا آخرین لحظات حیات خویش حفظ کرد. او یگانه حامی مظلومان و یاور مستضعفان باقی ماند و در آخر نیز، جانش را در طبق اخلاص گذاشته در راه اعتلای دین حق، ایمان و اعتقاد راستینش تقدیم پروردگار بی نیاز خویش نمود.

آسیه دارای ویژگی های بسیار عالی است که در قرآن کریم و روایات معصومین (علیهم السلام) به آنها اشاره شده و در جای خود بیان خواهند شد.

 

ویژگی های شخصیتی آسیه همسر فرعون از دیدگاه قرآن

قرآن کریم ویژگی‌ها و فضائل حضرت آسیه این چنین بیان می کند:

  1. الگو برای مؤمنان: اخلاص و ایمان آسیه به حدی بود که خدای تبارک و تعالی در قرآن کریم ایشان را به عنوان الگو و اسوه‌ای برای همه مؤمنان از زن و مرد معرفی نموده و وی را در اسوه بودن هم سنگ حضرت مریم (سلام الله علیها)، مادر حضرت عیسای مسیح (علیه السلام) قرار داده است: «و خداوند برای مؤمنان، به همسر فرعون مَثَل زده است … و همچنین به مریم دختر عمران …».[۳۵] خداوند در بیان خود برای مؤمنان مثل زنی به نام آسیه را آورده که وصلت با کافران، ضرری به حال او نرساند و به منزلتی که در پیشگاه الهی داشت، خللی وارد نشد؛ با اینکه تحت سلطه یکی از دشمنان خدا بود.[۳۶] غرض اینکه پیوند وی با کافر به حالش زیانی نداشت و چیزی از ثواب و تقرّبش در نزد خدا نکاست.
  2. اعتقاد محکم و خلل ناپذیر: آسیه پس از شنیدن جریان معجزه عصای حضرت موسی ‌(علیه السلام) به وی ایمان آورد،[۳۷] اما همسرش فرعون وی را شدیداً مورد شکنجه قرار می‌داد تا دست از آیین موسی بردارد. ولی آسیه در برابر این فشارها و تهدیدها با استقامت تمام ایستاد و هرگز تسلیم خواسته فرعون نشد؛ چراکه او تقرب به درگاه خدا را بر نزدیک بودن به فرعون و دستگاهش ترجیح می‌داد و در برابر این تهدیدها، با کلمات توحیدی، حقیقت خویش را هویدا ساخت. در آنجا که قرآن از زبان آسیه می فرماید: «پروردگارا! برای من خانه‌ای در بهشت در جوار خودت بنا کن …».[۳۸]

این کلمات گهربار بیانگر این است که او دارای ایمانی قوی و اعتقادی خلل ناپذیر بوده است.‌[۳۹]

  1. بیزاری از ظالمان و فرعونیان: آسیه از تمام لذت‌هایی که در دربار فرعون وجود داشت، با تمام وجود چشم پوشید و در برابر فرعون ظالم سر تسلیم فرود نیاورد، بلکه توجه خویش را به کرامات و رضایت الهی سوق داد و با اتصال به قرب الهی، در ایمان خود استقامت ورزید تا اینکه از دنیا رخت بربست.[۴۰] قرآن کریم در این زمینه از قول آسیه می فرماید: «… و مرا از فرعون و کار او نجات ده‌! و مرا از گروه ستمگران رهایی بخش!».[۴۱]
  2. دفاع از مظلومان و بی‌گناهان: قرآن کریم در جریان معرفی آسیه نمونه ای از دفاع از مظلوم را نشان می دهد. بعد از آنکه مادر موسی هنگام حمل و تولد فرزندش احساس خطر کرد، به دستور خداوند نوزاد را در صندوقی گذاشت و به دریا انداخت. پس از آنکه صندوق از آب گرفته شد و آن را نزد فرعون بردند، در صندوق را باز کرده، نوزاد پسر را در آن مشاهده کردند. در این هنگام گروهی از حامیان فرعون که در کاخ او حاضر بودند، فرعون را تحریک نموده و گفتند: ظاهراً این طفل همان پسر بنی‌اسرائیلی است که تو دنبالش هستی و می خواهی او را به قتل برسانی! فرعون هم تحت تأثیر کلام آنها قرار گرفت و مصمم شد تا موسی را بکشد! ولی آسیه میانجی‌گری نموده و مانع از این عمل شنیع شد: «همسر فرعون (چون دید آنها قصد کشتن کودک را دارند) گفت: (این طفل) نور چشم من و تو است! او را نکشید شاید براى ما مفید باشد، یا او را به عنوان پسر خود برگزینیم! و آنها نمى‏فهمیدند (که دشمن اصلى خود را در آغوش خویش مى‏پرورانند)![۴۲]

در این آیه جمله «قرّت عین لی و لک» در حقیقت شفاعت آسیه نسبت به حضرت موسی (علیه السلام) بود که با این جملات احساسی و عاطفی، دل فرعون را نرم کرد و مانع از کشتن این نوزاد شد. به خصوص این کلام عاطفی را به منفعت بخشی وی در کاخ و حکومت فرعونی و فرزند خواندگی این نوزاد مقید نمود، در حالی که فرعون و فرعونیان نمی‌فهمیدند که این نوزاد یافت شده از دریا، کیست؟ و چه کسی را در دامان خود پرورش می‌دهند؟!‌[۴۳]

  1. آگاهی آسیه از تولّی و تبرّی: در داستان زندگی آسیه دوستی با خدا و دوستان او و همچنین دشمنی با دشمنان خدا و دشمنان دوستان خدا را به صورت بسیار زیبا قابل مشاهده است؛ زیرا او هنگامی که یقین به پیامبری موسی (علیه السلام) پیدا کرد، همواره به دوستی و ولایت الهی و پیامبرش گردن نهاده و پافشاری نمود. و در مقابل از فرعون و عُمّال او اظهار بی زاری و تبری جست. چنانچه در دعایی که قرآن از زبان آسیه نقل می کند، دوستی با خدا است و تقاضایش این است که؛ «… پروردگارا! خانه‏اى براى من نزد خودت در بهشت بساز و مرا از فرعون و کار او نجات ده و مرا از گروه ستمگران رهایى بخش!»[۴۴]

بیان برخی از مفسران دراین مورد چنین است: «در دعای شش بُعدی زن فرعون، دو خواسته مربوط به تولی است: الف. لقاءالله، ب. بهشت و چهار خواسته دیگر هم مربوط به تبری است: الف. مرا از فرعون نجات ده، ب. مرا از کار فرعون نجات ده، ج. مرا از گروه ستمگران رهایى بخش، د. مرا از کارهای گروه ستمگران رهایى بخش، که (محذوف) است».[۴۵]

  1. دعا و نیایش او با خدا: دعایی که قرآن کریم از زبان آسیه نقل نموده، بیان کننده شخصیت کم نظیر آسیه و گویای عمق ایمان او می باشد. قرآن مجید از زبان آسیه دعای او را چنین نقل می کند: «خداوند مثل آورده برای مؤمنان به همسر فرعون در آن هنگامی که گفت: پروردگارا خانه ای را برای من در بهشت بساز و مرا از فرعون و عمل او نجات بده و از قوم ظالم رهایی بخش».[۴۶]

این دعا در اوج عظمت و تعالی قرار دارد و در سه بخش بیان شده است که عبارتند از:

یک؛ قرار گرفتن او در جوار حق و قرب الهی؛ یعنی اینکه آسیه از تمام نعمات مادی و دنیوی که در دربار فرعون برای او مهیا بود، قرب الهی را برتری می دهد و خواسته او فقط خدا است .

دو؛ نجات یافتن از فرعون و عمل او؛ زیرا به نظر او عنوان همسری داشتن با شخص ظالم و طغیانگری مثل فرعون، مستلزم این است که در اعمال ظالمانه و شرم آور او شریک باشد و این برای مؤمنه ای مثل آسیه بسی سنگین و غیر قابل تحمل است.

سه؛ درخواست نجات از جامعه و قوم منحط و ستم پیشه فرعون است. خداوند نیز دعای او را مستجاب کرد و خانه ای را که در بهشت در نزد پروردگارش خواسته بود، به او نشان داد.[۴۷]

 

 

ویژگی های شخصیتی آسیه همسر فرعون از دیدگاه روایات

همان گونه که شخصیت آسیه در قرآن مورد ستایش قرار گرفته است، در روایات متعددی ویژگی های او بیان و ستوده شده است که به برخی از آنها اشاره می شود:

  1. آسیه ثابت قدم در ایمان به خداوند و پیامبران او: در روایتی از نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله) این گونه نقل شده است: «سه نفر چشم بر هم زدنی نسبت به وحی کافر نبوده اند: مؤمن آل یس، علی بن ابی طالب (علیهما السلام) و آسیه همسر فرعون».[۴۸] براین اساس ، آسیه حتی قبل از نبوت حضرت موسی (علیه السلام)، به خدای یگانه ایمان داشته است.
  2. آسیه شاخص صبر: پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) آسیه را، برای زنان صابر، شاخص صبر و استقامت قرار داده، می فرماید: «هرگاه زنی در مقابل اخلاق و رفتار ناپسند شوهرش بسیار صبور و شکیبا باشد؛ به گونه ای که اگر نتوانست دراو اثر بگذارد، حداقل تابع اعمال ناشایست و کج روی های او نباشد، خداوند اجر و پاداشی همانند

اجر و پاداش آسیه به او خواهد داد».[۴۹]

  1. زنی که پیامبر به او سلام می رساند: او شخصیتی است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به او سلام می رساند و حامل این سلام، خدیجه کبری (سلام الله علیها) بود؛ سلامی که سراسر برکت و رحمت است.

معاذ بن جبل از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نقل می کند که آن حضرت به حضرت خدیجه (سلام الله علیها) که در بستر مرگ بود، فرمود: «ای خدیجه، گویا از سختی قرار گرفتن در بستر مرگ ناراحتی و حال آنکه خداوند در سختی ها خیر کثیر قرار داده است . ای خدیجه، هنگامی که به سرای جاوید رسیدی و بر همگنانت (هووهای خود) واردشدی، سلام مرا به آنان برسان! خدیجه پرسید: ای رسول خدا ! منظورت چه کسانی است؟ فرمود: آسیه، مریم و کلثم (خواهر موسی).[۵۰]

  1. همسری پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) در بهشت:

بر اساس برخی از روایات یکی از کسانی که در بهشت افتخار همسری با رسول خدا را پیدا می کند آسیه همسر فرعون می باشد. نقل شده رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در هنگام نزع و جان کندن حضرت خدیجه (سلام الله علیها) بر او وارد. آن حضرت به ایشان فرمود: ای خدیجه مرگت را نبینیم؛ چرا که مرگ تو برای ما بسیار سخت و گران است. هنگامی که به هووهای خود رسیدی، سلام ما را به ایشان برسان. خدیجه (سلام الله علیها) عرض کرد: اى رسول خدا آنها چه کسانى هستند؟ آن حضرت فرمود: مریم دختر عمران، کلثم خواهر موسى، و آسیه همسر فرعون. (در این هنگام) خدیجه عرض کرد: ای رسول خدا بر شما مبارک باد.[۵۱]

  1. آسیه همنشین خدیجه و فاطمه در بهشت: یکی دیگر از ویژگی ها و افتخارات این بانوی بزرگ آن است که وی در بهشت، همنشین خدیجه و فاطمه (سلام الله علیهما) است.

امام صادق می فرماید: «هنگامی که حضرت خدیجه (سلام الله علیها) از دنیا رفت، فاطمه (سلام الله علیها) گرد پدرش رسول الله (صلی الله علیه و آله)می گردید ومداوم می گفت: مادرم کجا است؟! در این هنگام جبرئیل نازل شد و به پیامبر عرض کرد: به فاطمه بگو، مادرت در خانه ای از مروارید قرار دارد که غرفه هایش از طلا و ستون هایش از یاقوت سرخ است. او بین حضرت آسیه و مریم جای دارد …».[۵۲]

  1. مقام آسیه در قیامت: او دارای چنان مقام و منزلتی نزد خداوند است که بهشت آرزوی دیدار او را دارد.

پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) می فرماید: بهشت مشتاق دیدار چهار زن است؛ مریم دختر عمران، آسیه دختر مزاحم، خدیجه دختر خویلد و فاطمه دختر محمد (صلی الله علیه و آله).[۵۳]

 

 

کسوت و پیشه آسیه همسر فرعون

یکی از توصیه های مهم دین این است، که افراد از دست رنج خود استفاده کنند، نه این که تکیه گاه آنها دیگران باشند. اما اینکه شغل و کار آسیه همسر فرعون چه بوده، باید گفت بر اساس آموزه های دینی و به طور معمول مسئول و متکفل مخارج خانواده، مرد خانه است و مسئولیتی از این جهت متوجه زن نیست، اما در مورد آسیه گفتنی است با توجه به جایگاه خاص وی در کاخ فرعون و اینکه او ملکه مصر و همسر فرعون بوده است، اگر مسئولیتی متوجه ایشان به عنوان ملکه بوده، می توان گفت دارای سمت ملکه مصر را به عهده داشته است.

 

 

اخلاق و صفات آسیه همسر فرعون

آسیه همسر فرعون شخصیتی بزرگوار از بندگان برگزیده خداوند است که در همۀ جهات اخلاقى، عبادى و معرفتى در اوج کمال است.

در این گفتار مختصر و کوتاه به برخی از ویژگی های اخلاقی و صفات او اشاره می شود:

  1. تواضع: ایمان واقعی و کامل آسیه سبب شده بود که حضور ملکه با اقتدار مصر در کاخ پر از زرق و برق فرعون، آن هم در کنار فردی که ادعای خدایی می کرد،[۵۴] کوچکترین تأثیری بر روح بلند و با ایمان جناب آسیه نگذارد و روحیه تواضع را در وجود او قویتر کند. از نشانه های تواضع او ایمان واقعی در برابر خدای یکتا است که بنابر فرموده پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) وی هیچ گاه به خدای متعال شرک نورزید.[۵۵]
  2. ایستادگی در برابر فساد: آسیه شخصیتی بود که محیط زده نبود و جامعه، شخصیت او را نساخته بود. او با منطق در برابر رژیمی فاسد ایستاد.
  3. مخالف مادی گرایی و توجه به معنویت: زرق و برق زده نبود و به تمام مظاهر دنیوی پشت کرد و از کاخ و رفاه و مادیات گذشت.

۴٫آمر به معروف و ناهی از منکر.

  1. صابر و حلیم در راه اعتقاد: او صبور بود و زیر شکنجه جان داد و به شهادت رسید، ولی از راه و مکتبش دست بر نداشت.
  2. حمایت از پیامبر زمان خود: وی حامی رهبر معصوم زمان خود، حضرت موسی (علیه السلام) بود.
  3. بلند همّت: یکی از ویژگی های اخلاقی بسیار عالی مقدار آسیه بلند همتی او بود. وی به کمتر از بهشت و قرب خدا قانع نبود.
  4. شجاعت و شهامت: او در برابر تهدیدات فرعون از خود شجاعت و شهامت نشان داد به نحوی که تهدیدات و شکنجه های فرعون کوچکترین تأ ثیر ی در او نگذاشت.
  5. مقدم داشتن رضای خدا بر رضای خلق.
  6. اهل منطق، عقل و وحی: آسیه منطق، عقل و وحی را بر مسایل خانوادگی ترجیح داد.[۵۶]

 

 

ابتلائات و امتحانات آسیه همسر فرعون

یکی از سنت های الهی، رشد انسان در لابلای حوادث و آزمایش های پی در پی است. اینجا است که حجت خدا بر خلق تمام شده و سعادت و شقاوت قابل تفکیک می گردد. یکی از گروه های انسان ها که بیش از دیگر آحاد جامعه مورد امتحان و ابتلاء قرار می گیرند، اولیاء الهی هستند. از این رو اولیای الهی نه تنها از این قانون استثنا نشده اند، بلکه آزمونشان سخت تر است؛ زیرا خداوند کسانی را که به او نزدیک هستند و او به آنان محبت می ورزد، سخت‏تر امتحان می کند. آسیه همسر فرعون نیز از زمره این شخصیت ها است که مورد امتحان الهی واقع شده است.

با نگاهی به زندگی آسیه می توان دریافت که آن شخصیت بزرگوار چقدر زیبا در امتحان الهی پیروز شده است. انسان به طور طبیعی و به اقتضای نفس اماره، وقتی در ناز و نعمت قرار می گیرد، خدا و معنویت را فراموش نموده و دست به عصیان و طغیان می زند.[۵۷] اما جناب آسیه علی رغم اینکه در کاخ فرعون و در اوج قدرت بود، ذره ای تغییر در روح پر عظمت او ایجاد نشد. بر همین اساس موقعی که هنگامه امتحان پیش آمد، بسیار عالی در امتحان قبول شد.

از جمله امتحانات او نجات حضرت موسی (علیه السلام) از چنگال ظلم و بیداد فرعونی در ایام طفولیت آن حضرت است. وی با کلمات و عبارات دقیق و حساب شده[۵۸] او ر از مرگ حتی نجات داد.

از دیگر ابتلائات آسیه، تحمل نمودن انسانی متکبر و مغرور مانند فرعون که ادعای خدایی می کرد و همسری با او است. حفظ ایمان و اعتقاد حقیقی در مکانی مانند کاخ فرعون امتحانی سخت و بلایی بزرگ بود که جناب آسیه به خوبی از این مهم بر آمد و در این آزمایش نیز پیروز شد.[۵۹]

از جمله ابتلائات سخت آسیه؛ حمایت علنی از حضرت موسی (علیه السلام) و تصدیق پیامبری آن جضرت بود؛ چرا که لازمه حمایت از آن حضرت مساوی با مرگ؛ آن هم مرگی سخت و درد آور که هر کسی توان و نیروی تحمل آن را نداشت.

یکی دیگر از ابتلائات جناب آسیه که به طور قطع و یقین سخت ترین آزمایش ایشان بوده است، تحمل شکنجه های بسیار طاقت فرسا و زجرآوری بود که حتی پهلوانان دلیر و قوی در زیر آن به راحتی دست از عقاید خود برداشته و زود تسلیم می شوند. اما این بانوی عظیم الشأن نه تنها تسلیم گفته های آنها نشد، بلکه با نثار جان خود، از حضرت موسی (علیه السلام) تا آخرین نفس دفاع و در راه عقیده پاک خویش به شهادت رسید.[۶۰]

 

 

آثار و اقدامات آسیه همسر فرعون

انسان های آگاه به زمان و مکان و بندگان فرهیخته خدا، در هر دوره و زمانی که زندگی خود را سپری می کنند، رسالت خود در قبال خداوند و جامعه را به نحو احسن انجام می دهند. جناب آسیه از جمله شخصیت های پاک و فرهیخته ای است که با شناختی که از زمانه و موقعیت خود داشت و همچنین با شناختی که از حضرت موسی (علیه السلام) به عنوان پیامبری اولی العزم پیدا کرد، دست به اقداماتی تاریخی زد که برای همیشه در تاریخ بشر ماندگار شد. البته در جای خود به برخی از اقدامات وی اشاره خواهد شد.

 

 

اقدام آسیه همسر فرعون در نجات جان حضرت موسی (علیه السلام)

یکی از اقدامات بسیار برجسته جناب آسیه سه بار نجات جان حضرت موسی (علیه السلام) است:

  1. نجات از دست فرعونیان: بعد از آنکه مادر موسی (علیه السلام) بر اساس الهام الهی، کودکش را به دریا انداخت،[۶۱] به دختر خود؛ خواهر موسی گفت: «دنبال صندوقچه برو و ماجرا را پی‌گیری کن».[۶۲] خواهر موسی (علیه‌السّلام) دستور مادر را انجام داد و از دور مراقب برادر بود. پس از مدتی که صندوق حامل کودک روی آب شناور بود، به منطقه ای رسید که فرعونیان آن را دیده، از آب گرفته نزد فرعون بردند. آنها همین که در صندوق را باز کردند، نوزادی پسر را در آن مشاهده کردند. گروهی از حامیان فرعون که در کاخ فرعون حاضر بودند، فرعون را تحریک نموده و گفتند: ظاهراً این طفل همان پسر بنی اسرائیلی است که تو دنبالش هستی و باید او را به قتل برسانی! فرعون هم تحت تأثیر کلام آنها قرار گرفت و مصمم شد تا موسی را بکشد! ولی آسیه میانجی‌گری نموده و مانع از این عمل شنیع شد؛ «همسر فرعون (چون دید آنها قصد کشتن کودک را دارند) گفت: (او) نور چشم من و تو است! او را نکشید شاید براى ما مفید باشد، یا او را به عنوان پسر خود برگزینیم! …».[۶۳] در اینجا خواهر موسی (علیه السلام) بسیار شاد شد که برادر کوچکش از خطر آب و فرعونیان نجات یافت. اما طولی نکشید که احساس کردند نوزاد گرسنه است و نیاز به شیر دارد. به دستور آسیه و فرعون، مأموران به دنبال یافتن دایه حرکت کردند، امّا عجیب اینکه چندین دایه آوردند، ولی نوزاد، سینه هیچیک از آنها را نگرفت. مأموران همچنان در جست وجوی دایه بودند که ناگهان در فاصله نه چندان دور به دختری برخورد کردند که گفت: «من خانواده‌ای را می‌شناسم که می‌توانند این کودک را شیر دهند و سرپرستی کنند».[۶۴]

این در حالی بود که مأموران که او را نمی‌شناختند؛ لذا با راهنمایی او نزد مادر موسی (علیه السّلام) رفتند و او را به کاخ فرعون آوردند تا به نوزاد شیر دهد. نوزاد را به او دادند، نوزاد با اشتیاق تمام، پستان او را گرفت و شیر خورد. از این رو همه حاضران خوشحال شدند و به مادر موسی (علیه السّلام) آفرین گفتند. از آن پس مادر موسی، موسی (علیه‌السّلام) را به خانه‌اش برد و به او شیر داد؛ (یا به کاخ فرعون رفت و آمد می‌کرد و به موسی شیر می‌داد). به این ترتیب خداوند به وعده‌اش وفا کرد که به مادر موسی (علیه السّلام) فرموده بود: «او را به دریا بیفکن، ما او را به تو برمی‌گردانیم».[۶۵]

  1. نجات از چنگال فرعون: روزی حضرت موسی (علیه السلام) در دوران شیرخوارگی در آغوش فرعون بود که با دست خویش، ریش فرعون را گرفت و کشید و مقداری از موی ریش او کنده شد و سیلی محکمی به صورت فرعون زد. به گفته برخی در همین حال حضرت موسی (علیه السلام) با چوب کوچکی بازی می‌کرد با همان چوب بر سر فرعون کوبید. فرعون خشمگین شد و گفت: این کودک، دشمن من است. همان دم به دنبال جلّادان فرستاد تا بیایند او را بکشند. آسیه به فرعون گفت: دست بردار، این نوزاد است و خوب و بد را نمی‌فهمد. پس برای اینکه حرف مرا تصدیق کنی، یک قطعه یاقوت و یک قطعه ذغال آتشین نزدش بگذار! اگر یاقوت را برداشت، معلوم می‌شود که می‌فهمد و اگر آتش را برداشت، معلوم می‌شود، نمی‌فهمد. آنگاه آسیه همین کار را کرد و موسی دست به طرف یاقوت دراز کرد، ولی جبرئیل دست او را به طرف آتش برد و او ذغال آتشین را برداشت و به دهان گذاشت. در این جریان، زبانش سوخت. آنگاه خشم فرعون فرو نشست و از کشتن او منصرف شد.[۶۶]
  2. مطابق بعضی از روایات؛ روزی حضرت موسی (علیه السّلام)، عطسه کرد. سپس بی‌درنگ گفت: «الحمد للّه». فرعون از شنیدن این سخن عصبانی شد و به وی سیلی زد. موسی ریش بلند فرعون را گرفت و کشید. فرعون سخت عصبانی شد و تصمیم گرفت او را به دست جلّادان بسپرد تا او را بکشند. آسیه همسر فرعون، پادرمیانی کرد و به عنوان اینکه موسی کودک است و به کارهای خود متوجّه نیست، او را از چنگال فرعون نجات داد.[۶۷]

 

اقدام آسیه همسر فرعون به اظهار ایمان خود

یکی دیگر از اقدامات مهم آسیه در دوران زندگی خود این بود که او با مشاهده معجزه عصای حضرت موسی (علیه السلام) و غلبه وی بر ساحران به او ایمان آورد،[۶۸] ولی ایمان خود را اظهار نمی‌کرد تا زمانی که همسر حزقیل (خزانه‌دار فرعون و آرایش‌گر دختر او) به سبب ایمانش به دست فرعون کشته شد. اینجا بود که با اعتراض به فرعون و سرزنش وی، ایمان خود را آشکار ساخت.[۶۹]

براساس روایتی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نقل شده است: «اگر فرعون هم می‌گفت: موسی نور چشم من است، خدا او را چون آسیه هدایت می‌کرد.[۷۰] از این حدیث استفاده می‌شود که زمینه ایمان آسیه، پیش‌تر فراهم بوده است.

 

موافقان و مخالفان آسیه همسر فرعون

همه انسانها در هر جایگاهی که در جامعه زندگی می کنند، به طور طبیعی دارای دوستان و موافقان و همچنین مخالفان متعددی در میان اقشار مختلف می باشند. در این راستا افرادی که از موقعیت خاص سیاسی، اجتماعی، علمی، فرهنگی و … برخوردار باشند، بیش از سایر افراد دوست و موافق و مخالف و دشمن دارند. به طور طبیعی این قاعده شامل جناب آسیه همسر فرعون هم می شود.

ابتدا به موافقان وی پرداخته می شود. در میان موافقان او، می توان گفت: والاترین فرد حضرت موسی (علیه السلام) است. باید توجه داشت که آن حضرت در طول دوران نوزادی، کودکی، نوجوانی و بخش مهمی از دوران جوانی از الطاف خاص و محبت های بی شائبه جناب آسیه بهره مند بود. همچنین آسیه بعد از اعلام پیامبری حضرت موسی (علیه السلام) یکی از مهم ترین حامیان و تصدیق کنندگان نبوت آن حضرت بود. لذا حضرت موسی (علیه السلام) از موافقان طراز اول ایشان می باشد. بر همین اساس است که هنگامی که او تحت شکنجه شدید فرعون قرار داشت، حضرت موسی (علیه السلام) از کنار او عبور کرد و او با انگشتانش از آن حضرت استمداد نمود. موسی (علیه السلام) برای او دعا کرد و به برکت دعای آن حضرت دیگر احساس درد نکرد و به خدا متوجه شد و عرض کرد: «خدایا! خانه‎ای در بهشت برای من فراهم ساز …»[۷۱] و خداوند همان دم روح او را به بهشت برد.[۷۲]

البته در صورتی که موحّدانی که در آن زمان بودند، از افکار و عقاید توحیدی او اطلاع می یافتند، به طور قطع و یقین از موافقان وی می شدند. همچنین موحدانی؛ مانند «مؤمن آل فرعون و همسر و فرزندان شهید او»، «بنی اسرائیلیان پاک و موحد» و به طور کلی همه کسانی که در طول تاریخ وی را مورد تحسین قرار داده و می دهند از موافقان او محسوب می شوند.

اما از زمره مخالفان او می توان به بزرگترین مخالف و دشمن او؛ یعنی فرعون اشاره کرد. فرعون پس از آگاهی از افکار و عقاید توحیدی و مخالف بت پرستی وی و بعد از آنکه نتوانست نظر او را از خدا و پیامبرش برگرداند، دست به شکنجه و شهادت او زد و وی را به طرز فجیعی به شهادت رساند.

از زمره دیگر مخالفان وی نیز می توان از قبطیان و فرعونیانی که هم فکر و هم مسلک فرعون بودند، نام برد. افرادی مانند «هامان» که وزیر و معاون فرعون بود.

 

 

میراث ‏ آسیه همسر فرعون

میراثی که از شخص، گروه، یا جامعه ای به دیگران به ارث می رسد، می تواند دو گونه باشد:

  1. میراث مادی.
  2. میراث معنوی.

اینکه گفته می شود میراثی از فرد یا افرادی بجا مانده، لازم نیست به طور قطع و یقین تنها میراث مادی باشد، بلکه می تواند میراثی معنوی نیز باشد.

اما در مورد شخصیتی مثل آسیه آنهم شخصیتی که به دست فرعون به شهادت رسید، نمی توان انتظار میراث مادی داشت. ولی قطعا او دارای میراث گران بهای معنوی؛ مانند شجاعت، شهامت، خداترسی، ایمان، اعتقاد محکم، ظلم ستیزی، مقاومت در راه عقیده، حمایت از ولی حق و پیامبر خدا، درس دین داری در سخت ترین مکان ها و شرایط و …، اشاره کرد.

 

کتابنامه مقاله آسیه همسر فرعون

  1. قرآن کریم.
  2. ابن اثیر، على بن ابى الکرم محمد؛ الکامل فی التاریخ؛ دار صادر – دار بیروت، بیروت، ۱۳۸۵ ق / ۱۹۶۵ م. ‏
  3. ابن اثیر جزری، على بن محمد؛ أسد الغابه فى معرفه الصحابه؛ دار الفکر، بیروت، ۱۴۰۹ ق / ۱۹۸۹م.
  4. ابن عاشور، محمد بن طاهر؛ التحریر و التنویر؛ بی نا، بی جا، بی تا؛(نرم افزار نور).
  5. ابن عبد البر، یوسف بن عبد الله؛ الاستیعاب فى معرفه الأصحاب؛ تحقیق: البجاوى، على محمد؛ دار الجیل، چاپ اول، بیروت، ۱۴۱۲ ق / ۱۹۹۲ م.
  6. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ البدایه و النهایه؛ دار الفکر، بیروت، ۱۴۰۷ ق / ۱۹۸۶ م.
  7. رازى، ابوالفتوح حسین بن على؛ روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن؛ تحقیق: یاحقى، محمد جعفر و ناصح، محمد مهدى؛ بنیاد پژوهش هاى اسلامى آستان قدس رضوى، مشهد، ۱۴۰۸ ق.
  8. اربلى، على بن عیسى؛ کشف الغمه فی معرفه الأئمه؛ محقق / مصحح: رسولى محلاتى، هاشم؛ بنى هاشمى‏، چاپ اول، تبریز، ۱۳۸۱ ق.‏
  9. بلاغى، سید عبد الحجت؛ حجه التفاسیر و بلاغ الإکسیر؛ حکمت، قم، ۱۳۸۶ ق.
  10. جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر تسنیم؛ مؤسسه اسراء، قم،
  11. زحیلى، وهبه بن مصطفى؛ التفسیر المنیر فى العقیده و الشریعه و المنهج؛ دار الفکر المعاصر، چاپ دوم، بیروت، دمشق، ۱۴۱۸ ق.
  12. زمخشرى، محمود؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل؛ دار الکتاب العربی، چاپ سوم، بیروت، ۱۴۰۷ ق.
  13. سیوطى، جلال الدین؛ الدر المنثور فى تفسیر المأثور؛ ناشر: کتابخانه آیه الله مرعشى نجفى، قم، ۱۴۰۴ ق.
  14. صادقی تهرانی، محمد؛ الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن؛ فرهنگ اسلامى، چاپ دوم، قم، ۱۳۶۵ ش.
  15. صدوق، محمد بن على؛ خصال؛ محقق / مصحح: غفارى، على اکبر؛ دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین ‏حوزه علمیه قم‏، چاپ دوم، قم، چاپ اول، قم، ۱۳۶۲ ش.
  16. صدوق، محمد بن على؛ ‏من لا یحضره الفقیه؛ محقق / مصحح: غفارى، على اکبر؛ دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه ‏مدرسین حوزه علمیه قم‏، چاپ دوم، قم، ۱۴۱۳ ق.
  17. طباطبایی، سید محمد حسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، قم، ۱۴۱۷ ق.
  18. طباطبایی، سید محمد حسین؛ تفسیر المیزان؛ ترجمه: موسوى همدانى، سید محمد باقر؛ دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، قم، ۱۳۷۴ ش.
  19. طبرسى فضل بن حسن؛ تفسیر جوامع الجامع؛ انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۷ ش.
  20. طبرسى، حسن بن فضل؛ مکارم الأخلاق؛ نشر الشریف الرضى، چاپ چهارم، قم، ۱۴۱۲ ق / ۱۳۷۰ ش.
  21. طبرسى، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فى تفسیر القرآن؛ تحقیق: با مقدمه بلاغى، محمد جواد؛ ‏ناصر خسرو، چاپ سوم، تهران، ۱۳۷۲ ش.‏
  22. طبرى، محمد بن جریر؛ تاریخ الأمم و الملوک؛ تحقیق: محمد، أبو الفضل ابراهیم؛ دار التراث، چاپ دوم، بیروت، ۱۳۸۷ ‏ق / ۱۹۶۷ م.
  23. طبرى، محمد بن جریر؛ جامع البیان فى تفسیر القرآن؛ دار المعرفه، چاپ اول، بیروت، ۱۴۱۲ ق.
  24. طوسى، محمد بن الحسن؛ امالی؛ محقق / مصحح: مؤسسه البعثه؛ دار الثقافه، چاپ اول، قم، ۱۴۱۴ ق.
  25. طوسى، محمد بن حسن؛ التبیان فى تفسیر القرآن؛ تحقیق: ‏عامل، احمد قصیر؛ دار احیاء التراث العربى، بیروت، بی تا.‏
  26. فتال نیشابورى، محمد بن احمد؛ روضه الواعظین و بصیره المتعظین؛ انتشارات رضى‏، چاپ اول، ایران، قم، ۱۳۷۵ ش.
  27. فخر رازى، محمد بن عمر؛ مفاتیح الغیب؛ دار احیاء التراث العربى، چاپ سوم، بیروت، ۱۴۲۰ ق.
  28. فراهیدى، خلیل بن احمد؛ کتاب العین؛ محقق/ مصحح: مخزومى، مهدى و سامرائى، ابراهیم ‌و الزبیدی الحنفی، محب الدین؛ نشر هجرت‌، چاپ دوم،‌ ایران ، قم‏، ۱۴۱۰ ق.
  29. فیض کاشانى، ملا محسن؛ تفسیر الصافى؛ تحقیق: اعلمی، حسین؛ انتشارات الصدر، چاپ دوم، تهران، ۱۴۱۵ ق.
  30. قرائتی، محسن؛ تفسیر نور؛ مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، تهران، ایران، ۱۳۸۸ ش.
  31. قرطبى، محمد بن احمد؛ الجامع لأحکام القرآن؛ ناصر خسرو، چاپ اول، تهران، ۱۳۶۴ ش.
  32. قرطبی، محمد بن أحمد؛ تفسیر قرطبی (الجامع لأحکام القرآن)؛ تحقیق: البردونی، أحمد و أطفیش، إبراهیم؛ دار الکتب المصریه، چاپ دوم، قاهره، ۱۳۸۴ ق / ۱۹۶۴ م.
  33. قمى، على بن ابراهیم؛ تفسیر قمى؛ تحقیق: موسوى جزایری، سید طیب؛ دار الکتاب، چاپ چهارم، قم، ۱۳۶۷ ش.‏
  34. مجلسى، محمد باقر؛ بحار الأنوار؛ تحقیق / تصحیح: جمعى از محققان؛ دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم، بیروت، ‏‏۱۴۰۳ ق.
  35. میبدى احمد بن ابى سعد؛ کشف الأسرار و عده الأبرار؛ تحقیق: حکمت، على اصغر؛ امیر کبیر، چاپ پنجم، تهران، ۱۳۷۱ ش.

 

[۱]. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تحقیق: با مقدمه بلاغى، محمد جواد، ج ۷، ص ۳۷۸٫‏

[۲]. طبرى، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد، أبو الفضل ابراهیم، ج ۱، ص ۳۸۶٫

[۳]. ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، ج ۲۸، ص ۳۳۷؛ (نرم افزار نور).

[۴]. ابوالفتوح رازى، حسین بن على‏، روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن‏، تحقیق: یاحقى، محمد جعفر و ناصح، محمد مهدى، ، ج ‏۱۹، ص ۳۰۶٫

[۵]. صدوق، محمد بن على، خصال‏، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۱، ص ۲۰۵‏.‏

[۶]. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج ۱، ص ۲۳۹؛ طبرى، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد، أبو الفضل ابراهیم، ج ۱، ص ۳۸۶؛ ابن اثیر، على بن ابى الکرم محمد، الکامل فی التاریخ، ج ۱، ص ۱۶۹٫ ‏

[۷]. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، تحقیق / تصحیح: جمعى از محققان، ج ۱۳، ص ۵۱٫

[۸]. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تحقیق: با مقدمه بلاغى، محمد جواد، ج ۷، ص ۳۷۸٫

[۹]. فخر رازى، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۳۰، ص ۵۷۵؛ زمخشرى، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج ۴، ص ۵۷۲؛ قرطبى، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج ۱۹، ۲۰۳٫

[۱۰]. فخر رازى، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۳۰، ص ۵۷۵؛ زمخشرى، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج ۴، ص ۵۷۲؛ قرطبى، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج ۱۹، ۲۰۳؛ صدوق، محمد بن على، خصال‏، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۱، ص ۲۰۵؛ فتال نیشابورى، محمد بن احمد، روضه الواعظین و بصیره المتعظین، ج ۱، ص ۷۷؛ الاستیعاب فى معرفه الأصحاب، ابن عبد البر، یوسف بن عبد الله، تحقیق: البجاوى، على محمد، ج ۴، ص ۱۸۲۲؛ ابن اثیر جزری، على بن محمد، أسد الغابه فى معرفه الصحابه، ج ۶، ص ۸۳٫

[۱۱]. ر ک: طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تحقیق: با مقدمه بلاغى، محمد جواد، ج ۷، ص ۳۷۸٫‏

[۱۲]. ر ک: طبرى، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد، أبو الفضل ابراهیم، ج ۱، ص ۳۸۶؛ ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، ج ۲۸، ص ۳۳۷؛ (نرم افزار نور).

[۱۳]. قصص، ۹٫

[۱۴]. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تحقیق: با مقدمه بلاغى، محمد جواد، ج ۷، ص ۳۷۸٫

[۱۵]. طبرى، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد، أبو الفضل ابراهیم، ج ۱، ص ۳۸۶٫

[۱۶]. قصص، ۹٫

[۱۷]. سیوطى، جلال الدین، الدر المنثور فى تفسیر المأثور، ج ۶، ص ۲۴۶؛ طبرى، محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن، ج ۳، ص ۱۸۰؛ صدوق، محمد بن على، خصال‏، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۱، ص ۲۰۵٫

[۱۸]. بلاغى، سید عبد الحجت، حجه التفاسیر و بلاغ الإکسیر، ج ۱، ص ۲۶۰٫

[۱۹]. پیسی که نوعی بیماری پوستی است.

[۲۰]. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، تحقیق / تصحیح: جمعی از محققان، ج ۱۳، ص ۵۴٫

[۲۱]. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، تحقیق / تصحیح: جمعی از محققان، ج ۱۳، ص ۵۴٫

[۲۲]. همان، ج ۱۳، ص ۱۶۴٫

[۲۳]. رازى، ابوالفتوح حسین بن على‏، روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن‏، تحقیق: یاحقى، محمد جعفر و ناصح، محمد مهدى، ، ج ۲۰، ص ۲۶۸ و ۲۶۹٫

[۲۴]. قرطبی، محمد بن أحمد، الجامع لأحکام القرآن، تحقیق: البردونی، أحمد و أطفیش، إبراهیم، ج ۱۸، ص ۲۰۳٫

[۲۵]. طوسى، محمد بن حسن، التبیان فى تفسیر القرآن، تحقیق: ‏عامل، احمد قصیر، ج ۱۰، ص ۵۵٫‏

[۲۶]. تحریم‌،۱۱٫

[۲۷]. الجامع لأحکام القرآن، ج ۱۸، ص ۲۰۳٫

[۲۸]. التبیان فى تفسیر القرآن، ج ۱۰، ص ۵۵٫

[۲۹]. فجر، ۸۹٫

[۳۰]. تحریم‌،۱۱٫

[۳۱]. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، تحقیق / تصحیح: جمعى از محققان، ج ۱۳، ص ۱۶۴٫

[۳۲]. برگرفته از سایت اندیشه قم.

[۳۳]. نازعات، ۲۴٫

[۳۴]. قصص، ۳۸٫

[۳۵]. تحریم، ۱۱ و ۱۲.

[۳۶]. فیض کاشانى، ملا محسن، تفسیر الصافى، تحقیق: اعلمی، حسین، ج ۵، ص ۱۹۸٫

[۳۷]. البته در روایتی از نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله) این گونه نقل شده است: «ثَلَاثَهٌ لَمْ یَکْفُرُوا بِالْوَحْیِ طَرْفَهَ عَیْنٍ مُؤْمِنُ آلِ یس وَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع وَ آسِیَهُ امْرَأَهُ فِرْعَوْنَ»؛ «سه نفر چشم بر هم زدنی نسبت به وحی کافر نبوده اند: مؤمن آل یس، علی بن ابی طالب (علیهما السلام) و آسیه همسر فرعون»؛ (صدوق، محمد بن على، خصال‏، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۱، ص ۱۷۴‏)؛ براین اساس ، آسیه حتی قبل از نبوت حضرت موسی (علیه السلام)، به خدای یگانه ایمان داشته است.

[۳۸]. تحریم، ۱۱.

[۳۹]. زحیلى، وهبه بن مصطفى، التفسیر المنیر فى العقیده و الشریعه و المنهج، ج ۲۸، ص ۳۲۶٫

[۴۰]. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۹، ص ۳۴۴٫

[۴۱]. تحریم، ۱۱.

[۴۲]. قصص، ۹٫

[۴۳]. صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، ج ۲۲، ص ۳۰۱.

[۴۴]. تحریم، ۱۱.

[۴۵]. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج ، مؤسسه اسراء، قم،

[۴۶]. همان.

[۴۷]. طباطبایی، سید محمد حسین، تفسیر المیزان، ترجمه: موسوى همدانى، سید محمد باقر، ج ۱۹، ص ۵۷۷٫

[۴۸]. صدوق، محمد بن على، خصال‏، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۱، ص ۱۷۴٫

[۴۹]. طبرسى، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق، ‏ص ۲۱۴٫

[۵۰]. صدوق، محمد بن على، ‏من لا یحضره الفقیه، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۱، ص ۱۳۹٫

[۵۱]. همان.

[۵۲]. طوسى، محمد بن الحسن، امالی، محقق / مصحح: مؤسسه البعثه، ص ۱۷۵٫

[۵۳]. اربلى، على بن عیسى، کشف الغمه فی معرفه الأئمه، محقق / مصحح: رسولى محلاتى، هاشم، ج ۱، ص ۴۶۶٫‏

[۵۴]. «فَقالَ أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلى‏»؛ «و (فرعون) گفت: «من پروردگار برتر شما هستم»؛ نازعات، ۲۴٫

[۵۵]. پیامبر اکرم ص فرمود: «سه نفر چشم بر هم زدنی نسبت به وحی کافر نبوده اند: مؤمن آل یس، علی بن ابی طالب (علیهما السلام) و آسیه همسر فرعون»؛ صدوق، محمد بن على، خصال‏، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۱، ص ۱۷۴٫

[۵۶]. اقتباس از: قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج ۱۰ ص ۱۳۹٫

[۵۷]. «کَلاَّ إِنَّ الْإِنْسانَ نَ لَیَطْغى * أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى»؛ «چنین نیست (که شما مى‏پندارید) به یقین انسان طغیان مى‏کند * از اینکه خود را بى‏نیاز ببیند!»؛ علق، ۶ و ۷٫

[۵۸]. «همسر فرعون (آسیه چون دید آنها قصد کشتن کودک را دارند) گفت: «نور چشم من و تو است! او را نکشید شاید براى ما مفید باشد، یا او را به عنوان پسر خود برگزینیم! …»؛ قصص، ۹٫

[۵۹]. «و خداوند براى مؤمنان، به همسر فرعون مثَل زده است، در آن هنگام که گفت: «پروردگارا! خانه‏اى براى من نزد خودت در بهشت بساز، و مرا از فرعون و کار او نجات ده و مرا از گروه ستمگران رهایى بخش!»؛ تحریم، ۱۱٫

[۶۰]. طباطبایی، سید محمد حسین، تفسیر المیزان، ترجمه: موسوى همدانى، سید محمد باقر، ج ۱۹، ص ۵۷۸ و ۵۷۹٫

[۶۱]. «ما به مادر موسى الهام کردیم او را شیر ده و هنگامى که بر او ترسیدى، وى را در دریا (ى نیل) بیفکن و نترس و غمگین مباش، که ما او را به تو بازمى‏گردانیم و او را از رسولان قرار مى‏دهیم!»؛ قصص، ۷٫

[۶۲]. «و (مادر موسى) به خواهر او گفت: وضع حال او را پیگیرى کن! او نیز از دور ماجرا را مشاهده کرد در حالى که آنان بى‏خبر بودند»؛ قصص، ۱۱٫

[۶۳]. همان، ۹٫

[۶۴]. «ما همه زنان شیرده را از پیش بر او حرام کردیم (تا تنها به آغوش مادر بازگردد) و خواهرش (که بیتابى مأموران را براى پیدا کردن دایه مشاهده کرد)، گفت: آیا شما را به خانواده‏اى راهنمایى کنم که مى‏توانند این نوزاد را براى شما کفالت کنند و خیرخواه او باشند؟!». قصص، ۱۲٫

[۶۵]. همان، ۱۳٫

[۶۶]. سیوطى، جلال الدین، الدر المنثور فى تفسیر المأثور، ج ۵، ص ۱۱۹؛ طبرى، محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن، ج ۱۶، ص۱۲۱؛ مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، تحقیق / تصحیح: جمعى از محققان، ج ۱۳، ص ۵۴٫

[۶۷]. قمى، على بن ابراهیم، تفسیر قمى، تحقیق: موسوى جزایری، سید طیب، ج ۲، ص ۱۳۷٫‏

[۶۸]. طبرسى فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، ج ۴، ص ۳۲۳؛ رازى، ابوالفتوح حسین بن على، روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن، تحقیق: یاحقى، محمد جعفر و ناصح، محمد مهدى، ج ۱۹، ص ۳۰۶؛ زمخشرى، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج ۴، ص ۵۷۲٫

[۶۹]. میبدى احمد بن ابى سعد، کشف الأسرار و عده الأبرار، تحقیق: حکمت، على اصغر، ج ۱۰، ص ۴۸۶؛ روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن، ج ۲۰، ص ۲۶۸٫

[۷۰]. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تحقیق: با مقدمه بلاغى، محمد جواد، ج ۷، ص ۳۷۸؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۶، ص ۱۶٫

[۷۱]. تحریم‌،۱۱٫

[۷۲]. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، تحقیق / تصحیح: جمعى از محققان، ج ۱۳، ص ۱۶۴٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 1 = 2