دایره المعارف اسلام پدیا » امامت از دیدگاه فرقه اسماعیلیه
منوی اصلی

امامت از دیدگاه فرقه اسماعیلیه

تاریخ: ۱۳ آبان ۱۳۹۶ در باب: اسماعیلیه

امامت در عقاید اسماعیلیه جایگاه بسیار مهمى دارد، و براى آن، درجات و مقاماتى، قائل شده‌اند و براى امامان خود اختیارات و ویژگی‌هایى را در نظر گرفته اند. امامت در نگاه اسماعیلیان، در دو مقام بحث می شود: امامت مطلقه و امامت خاصه.

الف. امامت مطلقه

امامت مطلقه دارای مراتب پنج گانه زیر است:

  1. امام مقیم: او کسی است که رسول ناطق را بر انگیخته، او را تعلیم و تربیت نموده و به مراتب رسالت نطق می رساند و او را به امدادات کمک می نماید. امام مقیم را «رب الوقت» و «امام عصر» نیز می نامند. این عالی‌ترین، رفیع‌ترین و دقیق‌ترین درجه امامت است.
  2. امام اساس: او کسی است که با ناطق در تمام مراحل حیاتش همراهی می کند و دست راست (یاور) و امین راز او است. او برپاکننده اعمال رسالت کبری و اجرا کننده اوامر علیا است و سلسله امامان مستقر در ادوار زمانی از او تداوم می یابد.
  3. امام متم: او امامی است که انجام رسالت در نهایتِ دور را تمام می کند و منظور از دور، اصلی است که امامان هفت گانه به آن قائمند. امام متم، امام هفتم است و تمام کننده رسالت دور است و قوت و توانایی او معادل قوت مجموع امامان شش گانه‌ای است که قبل از او در دور هستند.

۴ ـ امام مستقر: او کسی است که صلاحیت به ارث گذاشتن امامت برای فرزند خود را دارد، همان طور که صاحب نص بر امام بعد از خود است. امام مستقر را «امام جوهر»، «امام متسلمِ (پذیرنده) شئونِ امامت بعد از ناطق به طور مستقیم»، و «امام قائم به کشیدن بار امامت به طور اصیل»، نیز می نامند.

۵ ـ امام مستودع: او کسی است که شئون امامت در ظروف و ادوار استثنایی را می پذیرد و او کسی است که به نیابت از امام مستقر به انجام امور امامت او قیام می کند. روشن است که او حق به ارث گذاشتن امامت برای احدی از فرزندان خود را ندارد. وی را «نایب غیبت» نیز می‌گویند.[۱]

  1. امام مستور

این گونه امام در دوره‌اى عهده‌دار امامت است و در زمانى که حقایق در باطن، نهفته است، باید امامى باشد تا آن را آشکار کند. از نظر اسماعیلیان، دوره ستر از زمان «محمد بن اسماعیل» آغاز شده است که وى مدینه را ترک کرد و به میان معتقدان خود در مشرق رفت. دوره کشف دورانى است که دسترسى به حقایق باطن از طریق تأویل، امکان پذیر است. امامِ این دوره کسى است که به بیان معانى باطنى تمام احکام دینى در میان معتقدان خود مى پردازد.[۲]

عجیب آن است که اسماعیلیه، سلسله امامان را از حضرت آدم (علی نبینا و آله و علیه السلام) شروع می‌کنند نه از اسماعیل فرزند امام صادق (علیه السلام)، و دلیلشان نیز این است که اگر از اسماعیل شروع کنند، امامت یک پدیده نوظهوری می‌شود که اصل و اساسی ندارد.[۳]

ب. امامت خاصه

امامت خاصه دارای خصوصیات زیر است:

  1. صاحب وصیت، افضل عالم بعد از نبی در دور است.
  2. امامت در خاندان رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و از نسل علی و فاطمه (علیهما السلام) است.
  3. امامت وارث نبوت و وصایت است.
  4. وصایت بعد از مرگ وصی قطع می‌شود و قیام وصی دومی بعد از او محال است.
  5. امامت در عالم استمرار می‌یابد، ولی نبوت و وصایت این گونه نیست.
  6. غیبت امام از امت به هبچ وجه و سببی جایز نیست و اگر در زمانی این امر به وقوع پیوست، خواص شیعیانش به او متصل و جایگاهش را می شناسند و هر کس را که نیتش خالص باشد به محل استقرار امام راهنمایی می کنند.
  7. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) برای بعد از خود به امیرالمؤمنین (علیه السلام) وصیت نمود.
  8. عدم عمل به وصیت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از جانب امیرالمؤمنین (علیه السلام) از روی عجز و کوتاهی نبود؛ به این دلیل که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) او را از حوادث آینده و غلبه عده‌ای خاص آگاه کرده بود.
  9. امامتِ مفضول (کسی که درجه فضلش پایین تر است)، فاسد و امامت مشرکِ نقض کننده، باطل است.
  10. اختیار امت برای انتخاب امام جایز نیست.
  11. هر کس که امام را از جایگاه و منزلتش کنار بزند و با او دشمنی نماید، «طاغوت» نامیده می شود.
  12. زمین از حجت الهی؛ پیامبر، وصی یا امام خالی نمی ماند.[۴]

[۱]. سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل والنحل، ج ‏۸، ص ۲۰۹ – ۲۱۱٫

[۲]. سبحانى، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامى، مترجم: سبحانى، علی رضا، ج ۷ و ۸، ص ۳۵۸ و ۳۵۹٫

[۳]. بحوث فی الملل والنحل، ج ‏۸، ص ۲۱۲٫

[۴]. همان، ص ۲۱۳ – ۲۲۳٫




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


+ 5 = 8