دایره المعارف اسلام پدیا » ذبیح الله ازدیدگاه روایات
منوی اصلی

ذبیح الله ازدیدگاه روایات

تاریخ: ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۶ در باب: اسحاق نبی (علیه السلام)

یکی از روایاتی که بیانگر ذبیح الله بودن اسماعیل (علیه السلام) است، روایتی مشهور از پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) است که در آن، ایشان خود را پسر دو ذبیح خوانده و به آن افتخار کرده است: «أنا ابن الذبیحین»؛[۱] «من فرزند دو ذبیح هستم».[۲]

با توجه به این‌که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) از نسل حضرت اسماعیل شمرده می شود و حضرت اسحاق از نیاکان بنی اسرائیل است، بدون شک ذبیح نخست، اسماعیل است.[۳] ذبیح دوم نیز عبدالله پدر گرامی پیامبر (صلی الله علیه و آله) است که به جای وی ۱۰۰ شتر قربانی شد.

  1. امام علی (علیه السلام) و پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)، خداوند را این‌گونه خوانده اند: «یا من فدی اسماعیل من الذبح»؛ «ای خدایی که اسماعیل را از ذبح شدن نجات بخشیدی».[۴]
  2. امام علی،[۵] امام صادق[۶] و امام رضا (علیهم السلام)[۷] در پاسخ به این‌که ذبیح کیست، از اسماعیل (علیه السلام) یاد کردند. همچنین ذبیح بودن اسماعیل (علیه السلام) در دعاها و زیارتنامه ها یاد شده و در همه دوره ها میان دانشوران و محدثان شیعه شهرت داشته است.[۸]
  3. بر پایه پاره ای گزارش های تاریخی، شاخ های گوسفندی که به جای اسماعیل ذبح شد، سال ها از دیوار خانه کعبه آویخته شده بود تا دوران عبدالله بن زبیر و در رویداد آتشباران کعبه به دست حجاج بن یوسف ثقفی، سوخت و از میان رفت.[۹] برخی نیز از مشاهده آنها بر دیوار خانه کعبه خبر داده اند.[۱۰] این نشان می دهد که ذبح در مکه رخ داده و ذبیح، اسماعیل است.
  4. از آنچه در شماره قبل گفته شد، بر می آید که ماجرای ذبح فرزند ابراهیم (علیه السلام) در مکه روی داده؛ اما اسحاق در کنعان بود. پس فقط او (اسماعیل) می تواند ذبیح باشد.[۱۱] این استدلال از امام صادق (علیه السلام) نیز روایت شده است.[۱۲]
  5. به تصریح برخی از دانشوران مسلمان شده یهودی، یهودیان با آگاهی از ذبیح بودن اسماعیل، به سبب حسادت به عرب ها، اسحاق را به جای وی معرفی کرده اند.[۱۳]

درباره سن حضرت اسماعیل (علیه السلام) در دوران قربانی شدن نیز، سخنِ صریحی در قرآن نیامده و از آن با عنوان سن «سعی» یاد شده است.[۱۴] بیشتر مفسران با اشاره به سن ۱۳ سالگی، در تفسیر «سعی» گفته اند: وی به مرحله نوجوانی رسیده و در سنی بود که همراه پدرش برای تأمین نیازمندی های روزمره تلاش و او را در کارهایش یاری می کرد.[۱۵] شماری دیگر مقصود از سعی را، سعی میان صفا و مروه دانسته و گفته ‌اند: ابراهیم (علیه السلام) در هنگام سعی، رؤیای خود را برای اسماعیل بازگو کرد.[۱۶] این تفسیر از روایتی منسوب به امام صادق (علیه السلام) نیز برداشت می شود.[۱۷]

[۱]. محمد بن محمد، تاریخنامه طبرى، تحقیق: روشن، محمد، ج ۱، ص ۱۶۹ و ج ۲، ص ۱۹؛ صالحى شامى،‏ محمد بن یوسف، سبل الهدى و الرشاد فى سیره خیر العباد، تحقیق: عبد الموجود، عادل احمد و معوض، على محمد، ج ۱، ص ۳۰۲٫

[۲]. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، تحقیق: موسوى جزایری، سید طیب، ج ۲، ص ۲۲۴؛ صدوق، محمد بن على، ‏من لا یحضره الفقیه، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۴، ص ۳۶۸؛ طوسى، محمد بن الحسن‏، امالی، ۴۵۷٫‏

[۳]. طوسى، محمد بن حسن، التبیان فى تفسیر القرآن، تحقیق و مقدمه: شیخ آغابزرگ تهرانى، محمد محسن و قصیر عامل، احمد التبیان، ج ۸، ص ۵۱۸؛ فخر رازى، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر)، ج ۲۶، ص ۳۴۷٫

[۴]. ابن طاووس، على بن موسى‏، مهج الدعوات و منهج العبادات‏، محقق / مصحح: کرمانى، ابوطالب و محرر، محمد حسن‏، ص ۱۵۶٫

[۵]. طوسى، محمد بن الحسن‏، امالی، ۳۳۸٫

[۶]. ‏ صدوق، محمد بن على، معانی الاخبار، ص ۳۹۱٫

[۷]. صدوق، محمد بن على، ‏خصال، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۱، ص ۵۶٫

[۸]. ابن طاووس، على بن موسى‏، مهج الدعوات و منهج العبادات‏، محقق / مصحح: کرمانى، ابوطالب و محرر، محمد حسن، ص ۱۵۶٫

[۹]. ابن اثیر، على بن محمد، أسد الغابه فى معرفه الصحابه، ج ۳، ص ۱۳۹؛ ذهبى، محمد بن احمد، تحقیق: تدمرى، عمر عبد السلام، ج ۵، ص ۳۴٫

[۱۰]. ابن اثیر، على بن ابى الکرم، الکامل فی التاریخ، ج ۱، ص ۱۱۰٫

[۱۱]. الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج ۴، ص ۵۷؛ مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر)، ج ۲۶، ص ۳۴۷٫

[۱۲]. معانی الاخبار، ص ۳۹۱٫

[۱۳]. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج ۱، ص ۱۶۰٫

[۱۴].«فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعی …»؛ «هنگامى که با او به مقام سعى و کوشش رسید …»؛ صافّات، ۱۰۲٫

[۱۵]. التبیان، ج ۸، ص ۵۱۶؛ طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تحقیق: بلاغى، محمد جواد، ج ۸، ص ۷۰۶؛ جامع البیان فى تفسیر القرآن، ج ۲۳، ص ۴۴٫

[۱۶]. بحرانى، سید هاشم، البرهان فى تفسیر القرآن، تحقیق: قسم الدراسات الاسلامیه موسسه البعثه – قم، ج ۴، ص ۶۲۲؛ فیض کاشانى، ملا محسن، تفسیر الصافى، تحقیق: اعلمى، حسین، ج ۴، ص ۷۶٫

[۱۷]. مجمع البیان فى تفسیر القرآن، ج ۸، ص ۷۱۱٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 8 = 10