دایره المعارف اسلام پدیا » رساله‏ حقوق امام سجاد (زین العابدین) (علیه السلام)‏
منوی اصلی

رساله‏ حقوق امام سجاد (زین العابدین) (علیه السلام)‏

تاریخ: ۲۷ بهمن ۱۳۹۵ در باب: امام سجاد (زین العابدین)

رساله اى که به نام «رساله الحقوق» خوانده می شود، یکى از چند أثر منسوب به امام سجاد (علیه السلام) ‏است. قدیمی ترین مأخذها که نام این رساله در آنها آمده به شرح زیر است:

  1. تحف العقول، از حسن بن على بن حسین بن شعبه حرّانى متوفاى سال ۳۸۱ قمرى.[۱]
  2. خصال، از ابو جعفر محمد بن على بن حسین بابویه قمى (شیخ صدوق) متوفاى سال ۳۸۲ قمرى.[۲]

۳- من لا یحضره الفقیه، از همان مؤلف.[۳]

پس از این سه مأخذ نوشته احمد بن على بن احمد نجاشى اسدى کوفى متوفى به سال ۴۵۰ قمرى است.

مؤلف تحف العقول این رساله را بدون سند آورده، اما صدوق در خصال، سند خود را چنین آورده است: على بن احمد بن موسى، از محمد بن ابى عبد الله کوفى، از جعفر بن مالک فزارى از خیران بن داهر، از احمد بن على بن سلیمان جبلى از پدرش، از محمد بن على از محمد بن فضیل، از ابو حمزه ثمالى‏. در «من لا یحضره الفقیه» حدیث مرسل است. وی می نویسد: اسماعیل بن فضل از ثابت بن دینار از سید العابدین على بن الحسین بن على بن ابى طالب (علیهم السلام‏).

رساله حقوق در کتاب من لا یحضره الفقیه با عبارت: (و حقّ اللّه الاکبر علیک …) آغاز می شود و مقدمه اى را که حقوق به اجمال در آن آمده است، ندارد. در تحف العقول آن مقدمه موجود است، اما عبارت رساله در کتاب من لا یحضره الفقیه با آنچه در خصال است، اختلاف فراوان دارد: در عبارت بسط بیشترى دیده می شود و در مواردى کلمات مبهم، مغشوش و یا نامفهوم است که علت آن را تصرف ناسخان باید دانست.

تعداد حقوقی که در هر دو مورد به اجمال و تفصیل یاد شده، در تحف العقول پنجاه حق است، اما در خصال و من لا یحضر در تفصیل حقوق، شماره حقوق پنجاه و یک حق است و حقى به نام حج (بین نماز و روزه) دیده می شود. ولی در مقدمه خصال که حقوق به اجمال شمرده شده، از حج نامى نیست. رساله حقوق بارها به صورت مستقل نیز چاپ شده و بر آن شرح ها و تعلیقه ها نوشته اند.[۴]

[۱]. ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول‏، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ص ۲۵۵٫

[۲]. صدوق، محمد بن على، خصال، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۲، ص ۵۶۴٫

[۳]. صدوق، محمد بن على، من لا یحضره الفقیه‏، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۲، ص ۶۱۸٫

[۴]. شهیدى، سید جعفر، زندگانى على بن الحسین (علیهما السلام)، ۱۶۹ – ۱۷۲؛ برگرفته از دبیر خانه دائمی کنگره بین المللی امام سجاد (علیه السلام).




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 1 = 9