دایره المعارف اسلام پدیا » ادعای محمد بن حنفیه و شهادت حجر الاسود بر امامت امام سجاد (علیه السّلام)
منوی اصلی

ادعای محمد بن حنفیه و شهادت حجر الاسود بر امامت امام سجاد (علیه السّلام)

تاریخ: ۲۴ بهمن ۱۳۹۵ در باب: امام سجاد (زین العابدین)

محمد بن حنفیه، امام حسن و امام حسین (علیهما السّلام) را از خود برتر می دانست. اما بنابر روایتی پس از شهادت امام حسین (علیه السّلام) به امام سجاد (علیه السّلام) نامه ای نوشت و از او خواست امامتش را بپذیرد. استدلال ابن حنفیه این بود که امام حسین (علیه السّلام) بر خلاف امامان پیشین خود، به امام بعد از خود سفارش نکرده است. همچنین او فرزند بلافصل علی (علیه السّلام) و از جهت سن و کثرت روایت بر امام زین العابدین (علیه السّلام) برتری داشته است.

این مطلب را محدث کلینی چنین روایت می کند:

زراره از امام باقر (علیه السّلام) نقل می کند که فرمود: «پس از کشته شدن امام حسین (علیه السّلام)، برادرش؛ محمد حنفیه از امام علی بن حسین (علیهما السّلام) درخواست نمود تا در خلوت با او صحبت کند. موقعی که خدمت امام رسید، عرض کرد: فرزند برادرم! می دانی که پیامبر خدا (صلّی الله علیه و آله) وصایت و امامت را بعد از خود به امیرمؤمنان (علیه السّلام) و پس از او به امام حسن (علیه السّلام) و بعد از او به امام حسین (علیه السّلام) واگذار کرد. اما پدر شما (رَضِیَ اللَّهُ عَنْه‏)، به شهادت رسید در حالی که برای جانشینی بعد از خودش وصیتی نکرد! از طرفی می دانی که من؛ عموی شما و با پدرت از یک ریشه ام و زاده علی (علیه السّلام) می باشم. من با این سن و سبقتی که بر شما دارم، از شما که جوان هستید به امامت سزاوارترم! پس با من در مسئله جانشینی و امامت کشمکش و درگیری نداشته باشید».

امام علی بن الحسین (علیهما السّلام) در پاسخ عمویش، محمد حنفیه، با لحنی ملایم و دلسوزانه فرمود: «ای عمو! از خدا بترس و چیزی را که حقّت نیست مخواه. من تو را موعظه می کنم که مبادا از نادانان باشی. ای عمو! همانا پدرم (صلوات الله علیه) قبل از آنکه عازم عراق شود، به من در این باره وصیت کرد و ساعتی قبل از شهادتش نیز با من تجدید عهد نمود و این سلاح رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) است که پیش من است. پس متعرّض این امر مشو که می ترسم عمرت کوتاه و حالت دگرگون شود. همانا خدای عزّوجل، امر وصیت و امامت را در نسل حسین (علیه السّلام) مقرّر داشته است».

آنگاه امام سجاد (علیه السّلام) برای اینکه مطالب را به شکل عینی برای عمویش اثبات کند فرمود: «اگر می خواهی این مطلب را بفهمی، بیا نزد «حجرالاسود» برویم و از او داوری بخواهیم و مطالب را از آن بپرسیم!». امام باقر (علیه السّلام) می فرماید: «این گفت وگو میان آن دو در مکه بود. تا این که به حجرالاسود رسیدند. علی بن حسین (علیهما السّلام) به محمد حنفیه فرمود: اول تو به درگاه خدا دعا کن و از خدا بخواه تا حجرالاسود را به صدا درآورد و مطلب را از او بپرس. محمد، با تضرع و زاری و دعا به پیشگاه خدا از حجرالاسود خواست که مطلب را بیان کند، ولی حجر پاسخی نداد. امام سجاد (علیه السّلام) فرمود: ای عمو! اگر تو وصی و امام بودی، حجر جوابت را می داد».

محمد گفت: پسرِ برادر، اینک تو دعا کن و از خدا بخواه. پس علی بن حسین (علیهما السّلام) به آنچه خواست دعا کرد، سپس فرمود: «ای حجر، از تو می خواهم به آن خدایی که میثاق پیامبران و اوصیاء و همه مردم را در تو قرار داده است، وصی و امام بعد از حسین (علیه السّلام) را به ما خبر دهی!. در این هنگام، حجر چنان بلرزه درآمد که نزدیک بود از جای خود کنده شود. سپس خدای عز و جل او را به سخن آورد و به زبان عربی فصیح گفت: بار خدایا! همانا وصیت و امامت، بعد از حسین بن علی (علیهما السّلام) به علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب (علیهم السّلام)، پسر فاطمه (سلام الله علیها) دختر رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) رسیده است. پس محمد حنفیه از سخن خود برگشت و پیرو علی ابن حسین (علیهما السّلام) گردید».[۱]

البته مرحوم علامه مجلسی، در ذیل این حدیث می گوید: «راجع به محمد حنفیه، اخبار مختلفی وارد شده است. ‏برخی از اخبار، دلالت بر جلالت قدر او دارد، چنانکه میان شیعه مشهور است. اما برخی دیگر؛ مانند همین روایت، ‏دلالت بر صدور بعضی از لغزش‌ها از وی را دارد. ولی ممکن است، این منازعه و مخاصمه او با امام چهارم (علیه ‏السّلام) صوری و ظاهری و روی بعضی از مصالح بوده؛ از جمله این که مبادا ضعفاء شیعه بگویند: محمد بن حنفیه از ‏علی بن حسین (علیهما السّلام) بزرگ‌تر است و به امامت سزاوارتر است. همچنین موضوع نیامدن او با برادرش امام ‏حسین (علیه السّلام) به کربلا، ممکن است به دستور خود امام و به دلیل بعضی از مصالح بوده باشد».‏[۲]

در روایت دیگری چنین آمده است که؛ ابوبصیر می گوید: «از امام باقر (علیه السّلام)‌ شنیدم که فرمود: ابوخالد کابلی، روزگاری پیش‌خدمت محمد حنفیه بود و کم‌ترین تردیدی در امامت او نداشت. او روزی به محمد حنفیه گفت: قربانت گردم من مودّت و حرمت شما را دارم. شما را به احترام رسول الله (صلّی الله علیه و آله) و امیرمؤمنان (علیه السّلام) قسم می دهم که به من بگوئید: آیا شما همان امامی هستید که خداوند طاعت او را بر همه واجب کرده است؟». محمد حنفیه در پاسخ او گفت: ای اباخالد، مرا قَسَم بزرگی دادی، بدان که امام واجب الطاعه، علی فرزند برادرم می باشد. او امام من و تو و هر مسلمانی است.

سپس امام باقر (علیه السّلام) اضافه می فرماید: هنگامی که مطلب برای ابوخالد روشن شد. او خدمت امام سجاد آمد و اجازه ملاقات خواست. امام به او اجازه ورود داد. هنگامی که بر حضرتش وارد شد، امام رو به او کرد و فرمود: خوش آمدی ای کنگر! دیدن ما نمی آمدی؟ چطور شده که اکنون سراغ ما آمده ای؟ هنگامی که ابوخالد، این سخن را از حضرتش شنید به سجده افتاد و سجده شکر بجای آورد و گفت: خدای را شکر که قبل از مردن، امامم را به من شناساند. امام (علیه السّلام) پرسید: ای اباخالد چگونه امامت را شناختی؟

ابوخالد گفت: شما درست نامم را ذکر کردید که جز مادرم، کسی مرا به این نام، نمی‌شناخت و علاوه بر این، من تا به حال در مسئله امامت کور بودم و یک عمر خدمتگزار محمد حنفیه بودم و تردیدی نداشتم که او امام من است. ولی ابن حنفیه به من گفت: که او (علی بن حسین (علیهما السّلام)) امام بر من و تو و همه مسلمانان است، و از آن پس ابوخالد قائل به امامت امام زین العابدین (علیه السّلام) شد.[۳]

امام صادق (علیه السّلام) در باره اعتقاد محمد بن حنفیه به امامت امام سجاد (علیه السّلام) فرمود‎: «‎محمد حنفیه نَمُرد، مگر آن که به امامت علی بن حسین (علیه السّلام) اقرار و اعتراف داشت».[۴]

[۱]. صفار، محمد بن حسن‏، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد (صلّى الله علیه و آله)‏، محقق / مصحح: کوچه باغى، محسن‏، ج ۱، ص ۵۰۲؛ کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، محقق / مصحح: غفارى على اکبر و آخوندى، محمد، ج ۱، ص ۳۴۸؛ ‏مسعودى، على بن حسین، إثبات الوصیه للإمام على بن أبى طالب‏، ص ۱۷۰؛ طوسى، محمد بن حسن،  الغیبه (کتاب الغیبه للحجه)، محقق / مصحح: تهرانى، عباد الله و ناصح، على احمد، ص ۱۸ و ۱۹٫

[۲]. مجلسى، محمد باقر، مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول‏، محقق / مصحح: رسولى محلاتى ‏، ج ۴، ص ۸۶٫‏

[۳]. راوندى، سعید بن هبه الله‏، الخرائج و الجرائح‏، محقق / مصحح: مؤسسه الإمام المهدى (علیه السلام‏)، ج ۱، ص ۲۵۷‏.

[۴]. صدوق، محمد بن على‏، کمال الدین و تمام النعمه، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ج ۱، ص ۳۶٫‏




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


8 + = 15