دایره المعارف اسلام پدیا » شناسنامه بنی امیّه
منوی اصلی

شناسنامه بنی امیّه

تاریخ: ۱۵ شهریور ۱۳۹۵ در باب: بنی امیه

«بنی امیه» شاخه‌ای از خاندان قریش است که از سال ۴۱ ق تا ۱۳۲ ق بر سراسر جهان اسلام، و از سال ۱۳۸ ق تا ۴۲۲ ق بر اسپانیا (اندلس) حکومت کردند. این طایفه، تیره ای ثروتمند، قدرتمند، پرجمعیت و دارای نفوذ سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بسیار در آستانه ظهور اسلام در مکه و سپس در جهان اسلام بودند. آنها در دوره اول حکومت خود (۴۱ ق تا ۱۳۲ ق)، به غیر از چند سال، بر حرمین شریفین (مکه و مدینه) تسلط داشتند. بنی امیه از نسل «امیه بن عبد شمس بن عبد مناف بن قصی» هستند،[۱] که نسبشان به عبد مناف؛ جد سوم پیامبر (صلّی الله علیه و آله) می رسد.[۲] از میان فرزندان عبد شمس؛ یعنی امیه اکبر، امیه اصغر، نوفل، عبد امیه، حبیب، ربیعه، عبدالعزی و عبدالله، نسل امیه اکبر به بنی امیه شهرت دارند.[۳] افزون بر قریش، میان عرب قحطانی نیز تیره‌ای با نام «بنی امیه بن زید بن قیس» از زیر مجموعه‌های اوس یافت می شود که البته غیر مشهور هستند.[۴]

بر پایه گزارشی، امیه، برده ای رومی بود که عبد شمس با ملحق ساختن او به خود، وی را فرزند خویش خواند.[۵] برخی این سخن امیر مؤمنان علی (علیه السلام) را که فرمود: «لیس الصریح کاللصیق؛[۶] پاکیزه نسب مانند چسبیده شده نیست»، مؤید همین مطلب می دانند. امام (علیه السلام)، این سخن را در پاسخِ نامه معاویه نوشت که در آن‌جا افتخار کرده بود از فرزندان عبد مناف است. البته این مطلب نیاز به شرح و تفصیل طولانی دارد که در جای خود باید بیان شود.

فرزندان امیه به دو گروه «عنابس» و «اعیاص» تقسیم شده اند. حرب، ابوحرب، سفیان، ابوسفیان[۷] و بر پایه گزارشی، عمرو و ابوعمرو[۸] به سبب مقاومتشان در نبرد عُکاظ از جنگ‌های فجار، به عنابس (جمع عنبسه؛ به معنای شیر) شناخته می‌شدند.[۹]

معاویه بن ابی سفیان و جانشینانش؛ یزید بن معاویه و معاویه بن یزید، که از سال ۴۱ ق تا ۶۴ ق بر جهان اسلام حکومت کردند، از عنابس و به «آل ابی سفیان» مشهور بودند. عنابس بعدها به زیر مجموعه‌هایی تقسیم شدند. تیره‌های بنو ابان بن عثمان، بنو حیدر بن ولید، و بنو خالد بن یزید بن معاویه از آن جمله هستند.[۱۰] مروان بن حکم و فرزندانش (بنی مروان) از نسل اعیاص هستند.[۱۱]

علت شهرت گروه دوم به اَعیاص به این دلیل است که در نام برخی از افراد سرشناس این گروه، اسامی عاص، ابوالعاص، عیص و ابوالعیص وجود دارد و چون این نام‌ها دارای شباهت لفظی هستند، به «اعیاص» شهرت یافته‌اند.[۱۲]

[۱]. بلاذرى، أحمد بن یحیى، أنساب الأشراف، تحقیق: زکار، سهیل و زرکلى، ریاض، ج ۵، ص ۱؛ ابن حزم‏، علی بن احمد، جمهره أنساب العرب، تحقیق: لجنه من العلماء، ص ۷۴٫

[۲]. ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، تحقیق: عکاشه، ثروت، ص ۷۲٫

[۳]. جمهره أنساب العرب، ص ۷۴٫

[۴]. همان، ص ۴۷۱؛ کحاله، عمر رضا، معجم قبائل العرب القدیمه و الحدیثه، ج ۱، ص ۴۶

[۵]. طبرى، عماد الدین، کامل بهائى، تعریب: فاخر، محمد شعاع، ج ۲، ص ۲۳۶٫

[۶]. شریف الرضى، محمد بن حسین، نهج البلاغه (للصبحی صالح)، محقق/ مصحح: فیض الإسلام‏، سید علی نقی، نامه ۱۷، ص ۳۷۵٫

[۷]. المعارف، ص ۷۲٫

[۸]. جمهره أنساب العرب، ص ۷۸٫

[۹]. ابن اثیر جزری، عزالدین، الکامل فی التاریخ، ج ۱، ص ۵۹۴؛ أنساب الأشراف، ج ۵، ص ۲٫

[۱۰]. معجم قبائل العرب القدیمه و الحدیثه، ج ۱، ص ۳۲۲؛ زرکلى، خیر الدین، الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، ج ۲، ص ۲۹۱٫

[۱۱]. المعارف‏، ص ۷۳٫

[۱۲]. همان‏، ص ۷۳٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


8 + = 9