دایره المعارف اسلام پدیا » مهم ترین افراد فرقه شیخیه آذربایجان
منوی اصلی

مهم ترین افراد فرقه شیخیه آذربایجان

تاریخ: ۳۰ خرداد ۱۳۹۵ در باب: فرقه شیخیه

فرقه شیخیه آذربایجان، خود به چند گروه تقسیم می شوند که در ذیل به آنها اشاره می شود:

الف. شیخیه حجّه الإسلامی

مشاهیر شیخیه‏ حجه الاسلامی آذربایجان عبارتند از:

١. ملامحمد حجه‏ الاسلام مامقانى تبریزی

وی «حجّه الإسلام» لقب داشت و از شاگردان ارشد شیخ احمد احسایى و سید کاظم رشتی به شمار می رفت. شیخ محمّد حجّه الإسلام مامقانی، تکفیر کننده سید علی محمّد باب و محکوم کننده او به مرگ در تبریز، بود. وى در سال ١٢۶٩ ق وفات کرد.

٢. میرزا محمد حسین حجه‏الاسلام

وی فرزند ارشد ملامحمد و از شاگردان سید کاظم رشتى بود. به دنبال اتّهاماتی که به وی زده شد، ناصر الدین شاه او را فراخواند، پس او کتاب «علم المحجّه» را تألیف کرده و معتقدات خود را در آن بیان داشت. او در سال ١٣٠٣ ق درگذشت.

  1. شیخ محمّد تقی مامقانی

پس از میرزا محمّد حسین، برادرش شیخ محمّد تقی مامقانی (۱۲۴۸ – ۱۳۱۲ق) جانشین او شد؛ وی نزد بعضی از شاگردان سید کاظم رشتی تحصیل نمود. او شعر نیز می سرود و «نیّر» تخلّص می کرد. در ادب بسیار زبردست بود. وی سر انجام در سال ۱۳۱۲ ق وفات کرد و در وادی السلام نجف اشرف به خاک سپرده شد.

  1. میرزا اسماعیل مامقانی

پس از شیخ محمّد تقی، برادرش میرزا اسماعیل مامقانی (۱۳۱۷ ق) بر سر کار آمد. او در سامراء به درس آیه اللَّه سید محمّد حسن شیرازی (قدس سره) حاضر شد و در کربلا مدّتی به حلقه درس میرزا محمّد باقر اسکویی پیوست. او سر انجام در سال ۱۳۱۷ ق وفات یافت و در وادی السلام نجف اشرف دفن شد.

  1. میرزا ابوالقاسم مامقانی

آخرین فردی که از خاندان حجّه الإسلام به زعامت رسید، میرزا ابوالقاسم مامقانی فرزند میرزا محمّد حسین فرزند شیخ محمّد حجّه الإسلام بود و با وفات او در سال ۱۳۶۲ ق، زعامت دینی از این خاندان خارج شد.[۱]

ب. شیخیه ثقه الإسلامیه

مشاهیر شیخیه‏ ثقه الاسلامی آذربایجان عبارتند از:

  1. میرزا محمّد شفیع تبریزی

میرزا محمد شفیع تبریزى، معروف به «ثقه‏الاسلام‏»، بزرگ خاندان ثقه الاسلام، و از شاگردان شیخ احمد احسایى و سید کاظم رشتی بود. او در بسط و گسترش شیخیه و آرای اساتید خویش تلاش بسیاری انجام داد. مؤلّفِ کتابِ «بهاییان» می نویسد:

سید کاظم رشتى مسئله بابیت و ظهور امام  زمان (علیه السلام) را به نحوى به تلامذه خود آموزش داده بود که تمامى آنان در انتظار ظهور قریب الوقوع آن حضرت به سر مى‏بردند و از این لحاظ، خود را از زمره یاران حقیقى او به شمار آورده، براى دستیابى به مقام نیابت و بابیت و در جستجوى شیعه کامل و تعیین رکن رابع، عبادت کرده و دست به ریاضت مى‏زدند و هر یک دیگرى را سوگند مى‏داد که اگز وسیله تشرف به حضور امام و یا احیاناً از علائم ظهور امام آگاهى یافتند، ما را بى‏خبر نگذارید، در چنین لحظات خاصى که تلامذه سیدکاظم در آن طى طریق مى‏کردند، حاج محمد کریم خان (شاگرد سید کاظم) بنا به مدارک و دلائلى، خود را جانشین مرحوم سید کاظم، که در نهاد آن داعیه رکن رابع و شیعه کامل بود، اعلام کرد، و مرحوم میرزا شفیع تبریزى، فرقه شیخیه دیگرى به پا کرد و مدعى جانشنى سیدکاظم شد و در برابر فرقه ‏شیخیه حاج محمد کریم‏خان موضع گرفت.[۲]

  1. حاج میرزا موسی

پس از وفات میرزا محمد، پسرش حاج میرزا موسی جانشین او گردید و راه پدر را ادامه داد. وی تحصیلات خود را در عتبات تکمیل کرده، از اشخاص با نفوذ تبریز و از علمای فعال آن جا در واقعه تحریمِ تنباکو بود.[۳]

  1. میرزا علی ثقه الإسلام

پس از میرزا موسی، میرزا علی ثقه الإسلام؛ معروف به ثقه ااسلام دوم یا شهید، جانشین او شد که در سال ١٢٨٧ ق در تبریز متولد شده، و در سال ١٣٣٠ ق به سبب مبارزه بر ضدّ روس‏هاى تزارى ـ که خاک تبریز را اشغال کرده بودند ـ به دار آویخته شد.

  1. میرزا محمّد ثقه الإسلام

وی پس از برادرش میرزا علی به ریاست طایفه شیخیه رسید.

به اعتقاد مؤلّفِ کتابِ «بهاییان»، میرزا شفیع و فرزندانش خاصّه «ثقه الإسلام شهید» به قدری در رفع هر نوع اختلاف بین شیخیه و دیگر فقها و علما با متانت و تأمّل و آزادمنشی رفتار کردند، که عاقبت الأمر در اثر چنین مساعدت هایی، اختلافات برداشته شد و همه در یک صف در برابر بیگانه و اهل استبداد جهاد کردند و اهل خود را به اخذ موازین شرعی از مراجع تقلید تشویق می کردند و هیچ سعی و کوششی برای متمرکز ساختن نیروهای خود اعمال نکردند و مانند شیخیه حاج محمّد کریم خانی صریحا و صرفاً خود را در اصول و فروع دین، «فرقه ناجیه» نخواندند.[۴]

ج. شیخیه احقاقیه

مشاهیر شیخیه‏ احقاقیه آذربایجان عبارتند از:

  1. آخوند ملّا محمّد باقر اسکویی

آخوند ملّا محمّد باقر (۱۳۰۱ ق) در فقه و اصول شاگرد مرحوم شیخ انصاری و در معقول و حکمت، شاگرد شیخ حسن گوهر بود. وی پس از درگذشت سید کاظم رشتی، ادعای جانشینی او را کرد و چون کتابی به نام «احقاق الحق و ابطال الباطل» در رد حاج محمّد کریم خان کرمانی نوشت، پیروان او به «احقاقی» معروف شدند و اکنون در آذربایجان، کربلا و کویت زندگی می کنند.[۵]

  1. شیخ موسی

پس از شیخ محمّد باقر، فرزندش شیخ موسی (۱۳۶۴ – ۱۲۷۹ ق) بر مسند پدر نشست، او نزد اساتیدی؛ مانند:

شیخ محمّد تقی هروی و شیخ حبیب اللَّه رشتی و شیخ هادی تهرانی، درس آموخت.

  1. شیخ علی حائری

پس از شیخ موسی، پسرش شیخ علی حائری (۱۳۸۶ – ۱۳۰۴ ق) جانشین پدر شد. استادان او در نجف: آیه اللَّه سید محمّد کاظم یزدی و شیخ محمّد کاظم خراسانی و شیخ الشریعه اصفهانی، بودند، که از بعضی از آنها اجازه دریافت کرد.

  1. شیخ حسن احقاقی

پس از شیخ علی، برادرش شیخ حسن احقاقی (۱۳۱۸ – … )، مرجع فقهی شیخیّه آذربایجان و اسکو به  شمار می رفت.[۶]

د. شیخیه العمید الاسلامی

مهم ترین فرد شیخیه عمید الاسلامی، میرزا جواد عماد الاسلام است. پیروان میرزا جواد عماد الاسلام را «شیخیه عمید الاسلامی (عماد الاسلامی)» می نامند. گفته شده وی در مسجدی که سلیمان خان افشار در کنار مسجد جامع تبریز ساخته بود، نماز می خواند. وی استاد فلسفه بود. تعصب زیادی در شیخی گری نداشت و فقیر و مستمند از دنیا رفت.[۷]

[۱]. ربانى گلپایگانى، علی، فرق و مذاهب کلامى، درس چهل و هشتم؛ شفتی بیدآبادی، محمدباقر بن محمدنقی، پرسش‌ها و پاسخ‌ها پیرامون عقاید شیخیه (زمینه‌ساز بابیت)، تحقیق: مرکز تحقیقات کتابخانه مسجد سید اصفهان.

[۲]. نجفى، سید محمد باقر، بهائیان‏، ص ۱۵۲‏ و ۱۵۳٫

[۳]. ر.ک: ویکی شیعه.

[۴]. همان‏، ص ۱۵۴‏.

[۵]. مشکور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامى، ص ۲۶۹٫

[۶]. پرسش‌ها و پاسخ‌ها پیرامون عقاید شیخیه (زمینه‌ساز بابیت)، تحقیق: مرکز تحقیقات کتابخانه مسجد سید اصفهان؛ سایت اندیشه قم.

[۷]. فرهنگ فرق اسلامى، ص ۲۶۹؛ سایت اندیشه قم.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


8 + = 17