دایره المعارف اسلام پدیا » دستاوردها، آثار و تألیفات فرقه شیخیه
منوی اصلی

دستاوردها، آثار و تألیفات فرقه شیخیه

تاریخ: ۲۶ خرداد ۱۳۹۵ در باب: فرقه شیخیه

بعضی از بزرگان فرقه شیخیه دارای آثار و تألیفاتی هستند که در ذیل به آنها، اشاره می شود:

  1. شیخ احمد احسایی

صاحب کتاب فهرست،[۱] تألیفات و تصنیفات شیخ احمد احسایی را در ۹ فصل تنظیم نموده و آثار مربوط به هر فصل را بیان کرده است. این ۹ فصل عبارتند از:

فصل اول در بیان کتب و رسائل حکمت الهی و فضائل

در این فصل نام ۴۸ اثر ذکر شده که بعضی از آنها عبارتند از: رساله در جواب سید ابو‌الحسن جیلانی، رساله اعتباریه، رساله بحرانیه، رساله شرح‌ زیارت جامعه کبیره، و رساله شرح مشاعر ملا صدرا

فصل دوم در بیان کتب و رسائل در اعتقادات و رد ایرادات

در این فصل نام ۲۲ اثر ذکر شده که بعضی از آنها عبارتند از: رساله حیوه ‌النفس، شرح عرشیه ملاصدرا، رساله ای در جواب آخوند ملا محمدحسین اناری، و رساله قدریه

فصل سوم در خطبه ها و رسائل سیر و سلوک

در این فصل نام ۵ اثر ذکر شده که بعضی از آنها عبارتند از: خطبه عید فطر، و خطبه عید اضحی (قربان)

فصل چهارم در بیان کتب و رسائل در اصول فقه

در این فصل نام ۹ اثر ذکر شده که بعضی از آنها عبارتند از: رساله اجماعیه، رساله حملیه، و فائده در استصحاب

فصل پنجم در بیان کتب و رسائل فقهی

در این فصل نام ۸ اثر ذکر شده که بعضی از آنها عبارتند از: رساله حیدریه، رساله ذی‌رأسین، و صراط الیقین

فصل ششم در بیان کتب و رسائل تفسیری

در این فصل نام ۳ اثر ذکر شده که بعضی از آنها عبارتند از: رساله زنجیه، رساله در تفسیر کلمه «احد» در سوره توحید

فصل هفتم در بیان کتب و رسائل در فلسفه و حکمت عملی

در این فصل نام ۲ اثر ذکر شده که عبارتند از: رساله در شرح اشعار شیخ علی بن عبدالله بن فارس در فلسفه مشهور به «فارسیه»، و رساله در صناعت در بیان عمل شعر

فصل هشتم در بیان کتب و رسائل ادبی

در این فصل نام ۴ اثر ذکر شده که برخی از آنها عبارتند از: دیوان مراثی، و رساله در رسم الخط قرآن

فصل نهم در بیان کتب و رسائل متفرقه

در این فصل نام ۳۴ اثر ذکر شده که برخی از آنها عبارتند از: رساله شیخ احمد بن صالح بن طوق، رساله رشتیه، و رساله طاهریه

در مجموع ایشان ۱۳۲ اثر را از شیخ احمد احسایی ذکر می کند.[۲] صاحب کتاب أعیان‏الشیعه، ۱۰۲ اثر را به نقل از سید رشتی و دیگر شاگردان وی برمی شمرد.[۳]

  1. سید کاظم رشتی

در کتاب فهرست، تألیفات و تصنیفات سید کاظم رشتی در ۷ فصل تنظیم، و در مجموع ۱۷۲ اثر از ایشان نقل شده است. برخی از آنها عبارتند از: رساله اسطرلابیه، ترجمه قسمتی از ابتدای کتاب شرح‌ الزیاره (احسایی)، رساله جنیه، و رساله جواب میرزا حسن هندی عظیم‌آبادی درباره اشکالاتش پیرامون معاد و… .[۴]

  1. حاج محمد کریم خان کرمانی

در کتاب فهرست، آثار حاج محمد کریم خان کرمانی در ۱۵ فصل، و در قالب ۲۷۷ اثر تنظیم شده که برخی از آنها عبارتند از: رساله فی جواب الملا احمد بن الملا حسین التبریزی، الارجوزه فی مراتب التوحید و مقامات الحکمه، رساله التطبیق، کشف‌المراد فی علم المعاد، ارشادالعوام ، و… .[۵]

  1. حاج محمد خان کرمانی

آثار حاج محمد خان کرمانی نیز در ۱۰ فصل و در قالب ۲۰۳ اثر، بیان شده که بعضی از آنها عبارتند از:

رساله فی جواب السید ابراهیم الهمدانی، سوانح، علل‌الاحکام، النفس ‌الباقیه، هدایه المسترشد، و … .[۶]

  1. حاج زین العابدین خان کرمانی

مؤلف کتاب فهرست، آثار حاج زین العابدین خان کرمانی را در ۶ فصل و در قالب ۲۵۳ اثر ذکر می کند که تعدادی از آنها عبارتند از:

رساله فی جواب السید ابراهیم بن السید عبدالله، الرساله الحسنیه، دروس فطره السلیمه فی النبوه العامه و الخاصه، المواعظ، و… .[۷]

  1. ابو القاسم خان ابراهیمی

از جمله تألیفاتی که او از خود به جای گذاشت، می‌توان به این دو مورد اشاره کرد:

  1. فهرست کتب شیخ احمد احسایی و سائر مشایخ عظام، در دو جلد که در آن شرح حال خود و مشایخش تا شیخ احمد احسایی را نوشته و مؤلّفات آنان را به هزار کتاب رسانده؛
  2. رساله عملیه.[۸]
  3. حاج عبدالرضا خان ابراهیمی

از تألیفات او است: ۱٫ نظری به قرن بیستم؛ ۲٫ تکریم الأولیاء؛ ۳٫ سیاسه المدن؛ ۴٫ دوستی و دوستان؛ ۵٫ شرح کتاب مواریث از کتاب «الجامع لأحکام الشرائع» تألیف جدّش.[۹]

  1. سید عبداللَّه موسوی

از آثار او می‌توان به: ۱٫ ترجمه هدایه الصبیان؛ ۲٫ ترجمه هدایه المسترشد؛ ۳٫ ترجمه رساله در رد باب؛ ۴٫ ترجمه فصول الأربعه حاج محمّد کریم خان؛ ۵٫ الأنوار الجلیه فی رفع الشبهات عن الشیخیه، اشاره کرد.[۱۰]

  1. میرزا محمد حسین حجه‏الاسلام

وی فرزند ارشد ملا محمد حجه‏ الاسلام مامقانى تبریزی (شیخیه حجه الاسلامی) است. اثر او کتاب «علم المحجّه» است که آن را در پس اتّهاماتی که به وی زده شد، و ناصر الدین شاه او را فراخواند، تألیف کرد و معتقدات خود را در آن بیان داشت.[۱۱]

  1. شیخ محمّد تقی مامقانی (برادر میرزا محمّد حسین)

از تألیفات او است: «در خوشاب (دیوان شعر فارسی)»، «شرح أنا النقطه»، «آتشکده (فارسی منظوم)»، «صحیفه الأبرار فی مناقب المعصومین الأطهار (در این کتاب از پدرش از شیخ احمد احسایی روایت کرده است)».[۱۲]

  1. آخوند ملّا محمّد باقر اسکویی (شیخیه احقاقیه)

آخوند ملّا محمّد باقر در فقه و اصول بیش از شصت کتاب نگاشت، از تألیفات او است: «المصباح المنیر در ردّ بر دو فصل «الفصول المهمّه» تألیف حاج محمّد کریم خان کرمانی»، «حق الیقین در رد باقی فصول «الفصول المهمّه» و «احقاق الحق و ابطال الباطل» در رد حاج محمّد کریم خان کرمانی.[۱۳]

  1. شیخ موسی (فرزند ملا محمد باقر اسکویی)

از تألیفات او می توان به «احقاق الحق، رد مولی محمّد رضا همدانی صاحب هدیه النمله» اشاره کرد. [۱۴]

  1. شیخ علی حائری (فرزند شیخ موسی)

کتاب «عقیده الشیعه» اثر او است.[۱۵]

  1. شیخ حسن احقاقی (برادر شیخ علی)

از آثار علمی او می توان به: اصول الشیعه، منهج الرشد، سرمایه سعادت، و نامه آدمیت (رد بر کسروی) اشاره کرد.[۱۶]

[۱]. حاج ابوالقاسم خان ابراهیمی؛ رئیس شیخیه کرمان بعد از حاج محمد خان کرمانی.

[۲]. ر.ک: ابراهیمی، حاج ابوالقاسم خان، ترجمه فهرست کتب المشایخ العظام، شرح احوال علمای شیخیه و فهرست کتاب های ایشان، ج ۲، ص ۱۷۸ – ۲۴۱٫

[۳]. امین، سید محسن، أعیان ‏الشیعه، ج ‏۲، ص ۵۹۱ و ۵۹۲٫

[۴]. ترجمه فهرست کتب المشایخ العظام، شرح احوال علمای شیخیه و فهرست کتاب های ایشان، ج ۲، ص ۲۴۲ – ۳۱۲٫

[۵]. همان، ص ۳۱۲ – ۴۴۳٫

[۶]. همان، ص ۴۴۳ – ۵۳۲٫

[۷]. همان، ص ۵۳۳ – ۵۹۲٫

[۸]. همان.

[۹]. همان.

[۱۰]. همان.

[۱۱]. ربانى گلپایگانى، علی، فرق و مذاهب کلامى، درس چهل و هشتم؛ شفتی بیدآبادی، محمدباقر بن محمدنقی، پرسش ‌ها و پاسخ‌ ها پیرامون عقاید شیخیه (زمینه‌ساز بابیت)، تحقیق: مرکز تحقیقات کتابخانه مسجد سید اصفهان.

[۱۲]. همان.

[۱۳]. مشکور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامى، ص ۲۶۹٫

[۱۴]. پرسش‌ ها و پاسخ‌ ها پیرامون عقاید شیخیه (زمینه‌ساز بابیت)، تحقیق: مرکز تحقیقات کتابخانه مسجد سید اصفهان.

[۱۵]. همان.

[۱۶]. همان.




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


2 + 9 =