دایره المعارف اسلام پدیا » تبعید ابوذر غفاری به ربذه
منوی اصلی

تبعید ابوذر غفاری به ربذه

تاریخ: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ در باب: ابوذر

بعد از اینکه ابوذر در شام شروع به انتقاد از بی عدالتی حاکمان نمود، معاویه عثمان را در جریان کارهای ابوذر قرار داد و در نهایت عثمان، ابوذر را فراخوانده او را این چنین مورد خطاب قرار داد: تو مى خواستى در شام فتنه انگیزى کنى، چون فتنه را دوست مى دارى؟! تو در نظر داشتى شام را بر ضد ما بشورانى. ابوذر گفت: تو هم به روش گذشتگان برگرد تا کسى درباره تو سخن نگوید. عثمان گفت: اى بى مادر تو را با این کارها و سخنان چه کار! ابوذر گفت: من فقط قصد امر به معروف و نهى از منکر دارم و این را وظیفه خود مى دانم.

در این هنگام عثمان خشمگین شد و گفت: من با این پیر مرد دروغگو! چه کنم؟ آیا او را کتک بزنم، زندانى کنم، او را بکشم و یا از سرزمین اسلام دور سازم؟ او بین مسلمانان تفرقه ایجاد کرده و نظم جامعه را بر هم مى زند. اینک نظر خود را در این باره بگویید. على (علیه السّلام) که در آن مجلس حضور داشت، فرمود: او مانند مؤمن آل فرعون شما را نصیحت کرد. عثمان از سخنان او ناراحت شد و سخنانى گفت. على (علیه السّلام) هم پاسخ درشتى به او داد. در این هنگام عثمان اعلام کرد کسى حق ندارد پاى صحبت ابوذر بنشیند، یا با او در یک جا گرد آید و با او سخن بگوید. ابوذر مدتى در مدینه توقف کرد تا اینکه بعد از چندى بار دیگر او را نزد عثمان بردند. وی هنگامى که مقابل عثمان قرار گرفت، گفت: اى عثمان مگر تو رسول خدا (صلّى الله علیه و آله) را ندیدى؟ مگر تو ابو بکر و عمر را مشاهده ننمودى؟ آیا کارهاى تو مانند آنها است؟ تو مانند آنان با مردم رفتار مى کنى؟ تو با من مانند جبّاران رفتار مى کنى و زبان زور و رفتار خشونت بار را با من پیشه کرده اى.

عثمان گفت: از شهرهاى ما بیرون شو. ابوذر گفت: من از همسایگى شما بیزارم کجا بروم؟ گفت: هر جا مى خواهی برو. ابوذر گفت: به شام مى روم که‏ سرزمین جهاد و مبارزه است. عثمان گفت: من تو را از شام خواستم که در آن جا فساد نکنى، بار دیگر تو را به آنجا برگردانم؟ ابوذر گفت: به عراق مى روم. عثمان گفت: آن جا نمى توانی بروی؛ زیرا مردمان آن جا همواره با والیان در ستیز و مخالفت هستند و اهل شبهه و ایراد مى باشند.

ابوذر گفت: پس به مصر می روم. گفت: خیر آن جا هم جاى شما نیست. گفت: پس کجا بروم؟ گفت: به بادیه برو. گفت: بعد از هجرت بار دیگر بادیه نشین شوم و مانند اعراب زندگى نمایم؟ گفت: آرى، ابوذر گفت: پس به بادیه نجد می روم. گفت: تا شرق دور برو، دورتر و هر چه دورتر! برو و در ربذه سکونت کن. ابوذر هم به طرف ربذه رفت.[۱]

تبعید ابوذر توسط عثمان به ربذه امری است که نیازی به سند ندارد و قبر ایشان در «ربذه»، خود بیانگر خشم حکومت بر این صحابی جلیل القدر بوده است. با این حال برخی در صدد انکار چنین امری برآمده و بیان نموده اند که سکونت ابوذر در ربذه بر اساس اختیار خویش بوده است. در برخی از کتب متقدمین و متأخرین از صاحبان کتب تاریخ و سیره و تفسیر و تراجم و انساب، داستان تبعید این صحابی به ربذه به چشم می خورد.[۲]

در برخی از کتب تفسیری نیز در ذیل آیه ۳۴ از سوره توبه به داستان تبعید ابوذر اشاره شده است.[۳]

[۱]. ثقفى کوفى، ابراهیم بن محمد، الغارات، تحقیق، حسینی ارموی، جلال الدین، ص ۳۶۶ و ۳۶۷٫

[۲]. ابن هشام، عبد الملک، السیره النبویه، ترجمه، رسولی، هاشم، ج ۵، ص ۲۰۵؛ کاتب واقدى، محمد بن سعد؛ طبقات الکبرى، ترجمه: مهدوی دامغانی، محمود، ج ۴، ص ۲۳۴؛ طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری،‌ ج ۲، ص ۱۸۴؛ ابن الاثیر،‌ عزالدین،‌ الکامل، ج ۱، ص ۳۴۲؛ ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله‏، الاستیعاب فى معرفه الأصحاب، تحقیق: بجاوى، على محمد، ج ۱، ص ۷۵؛ ابن أثیر جزری، علی بن محمد؛ أسد الغابه فى معرفه الصحابه، ج ۱، ص ۱۹۰٫

[۳]. طبری، تفسیر الطبری، ج۱۴،ص۲۲۷، مؤسسه الرساله؛ السیوطی، الدر المنثور، ج ۴، ص ۱۸۰، دار الفکر؛ ابن کثیر، تفسیر ابن کثیر، ج ۴، ص ۱۴۲، رازی، فخر الدین، دار طیبه؛ تفسیر الکبیر، ج۱، ص ۲۲۰۷، دار إحیاء التراث العربى.




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


8 + 3 =