دایره المعارف اسلام پدیا » رابطه علم و دین در جهان اسلام
منوی اصلی

رابطه علم و دین در جهان اسلام

تاریخ: ۰۸ مهر ۱۳۹۴ در باب: مسایل علم کلام جدید

تاریخ تفکر شرق و اسلام حکایت از آن دارد که مسئله تعارض علم و دین، آن گونه که در مغرب زمین بوده، در جهان اسلام مطرح نگردیده است؛ زیرا اسلام چه به لحاظ متون دینی و چه از جهت تاریخی، هیچ گاه با علم مخالفت نکرده است. توصیه به کسب علم و آگاهی، به ویژه علوم تجربی و طبیعی به صورت مکرر در قرآن و روایات آمده است. مراکز علمی و دانشگاهی عالم اسلام در نظامیه ها و سایر مراکز دینی و علمی، نشانگر گسترش علم در جهان اسلام است. علم در نزد مسلمانان، همزاد دین بوده است و رشته های مختلف علمی؛ چون نجوم، فیزیک (منظر و مرایا)، زمین شناسی، پزشکی، ریاضیات، تدریس می شده است. کتابخانه های چند صد هزاری در مراکز علمی و دینی تأسیس گشته و علم و دین، مکمل، هم سخن و هماهنگ یکدیگر پیش رفته اند.

با این همه، همخوانی علم و دین در جهان اسلام، با روند تعارض علم و دین در غرب، تا حدودی کم رنگ شد و هر چند اندک، گرفتار مصادیقی از تعارض علم و دین گشت. برای نمونه می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

-فاعلیت خداوند متعال نسبت به همه موجودات و بی توجهی دانشمندان علوم تجربی جدید به این رویکرد و سایر امور غیبی؛

-هدف داری جهان و حکمت الهی و تفسیر غایت انگارانه از عالم ناسوت و ملکوت در دین و تبیین چگونگی به جای چرایی در علم؛

-داشتن نظام اخلاقی جهان و اختیار انسان در نگاه دین و خلاف آن در علم؛

-قسر و جبر در نگاه علم جدید و تأکید عوامل بیرونی در امور روان شناختی انسان در نگرش علمی، و اختیار انسان و تأکید بر عوامل درونی در آسیب های انسان در نگرش دینی؛

-حذف متافیزیک در شناخت عالم طبیعت و نفی اسرار غیبی از جهان در علم جدید؛

-در پی تسخیر طبیعت و تسلط بر آن در علم جدید و گام برداشتن جهت دار از طبیعت در کنار اهداف دیگر دین؛

-حصر روابط دختران و پسران در چارچوب خاص و جلوگیری از روابط نامشروع در دین، و آزادی روابط جنسی در علم جدید؛

-سه راه پیشنهادی موعظه، کناره گیری و تنبیه، برای مقابله با نشوز زن در دین و راه های دیگر در علم جدید؛

-نظریه های نجومی قرآن کریم، غروب خورشید در چشمه گل آلود، برگشت خورشید با دعای پیامبر (صلی الله علیه و آله) هنگام قضای نماز امام علی (علیه السلام) و استراق سمع شیاطین و جلوگیری شهاب ها از آنها و سایر معجزات پیامبران و اولیا (علیهم السلام) در دین، و عدم توجیه علمی آنها در علم جدید؛

-نظریه تکامل داروین و خلقت انسان در هر دو منظر؛

-نظریه هفت آسمان در دین و یک آسمان در علم.[۱]

[۱]. برگرفته از خسروپناه، عبدالحسین، کلام جدید با رویکرد اسلامی، ص ۳۷۵ – ۳۷۷٫




کلیدواژه ها: , ,


۲ نظرات برای “رابطه علم و دین در جهان اسلام”
  1. دیالکتیک علم و دین

    دیالکتیک به زبان ساده ھمان وحدت اضداد است .

    علوم دنیوی و تکنولوژی که ترمینال اجرائی آن است ذاتاً در جنگ با دین خدا و ھویت انبیای الھی و

    حکیمان پدید آمده است . ھر چه که علوم دنیوی موفق به تحقق آرمانھایش که ھمان بھشت دنیوی است

    شده ماھیت پنھان کافرانه اش را علنی تر نموده است و لذا فلسفه ھای کافرانه خود را نیز مدوّن ساخته

    است مثل ماتریالیزم ، ناتورالیزم ، لیبرالیزم و سوسیالیزم و ….

    واضح است که بانیان اولیه و کاشفان علوم پایه کافران نبودند و بلکه در میان عامه مردمان از بزرگترین

    مؤمنان تلقی شده اند ولی دچار نخستین تذبذبھا و شرکھا شده اند . قرآن کریم ھم می فرماید : کافران

    ھر چند که دنیا را می پرستند ولی علم دنیا در نزد مؤمنان است . آنچه که دانشمندان بزرگ را بتدریج دچار

    شرک نمود غرورشان درباره علمشان بود که بتدریج در طول تاریخ آشکارتر شد تا انکه از ایمان دینی در

    قلمرو علوم و فنون اثری باقی نماند و به عصر مدرنیزم رسید که انکار آشکار دین است و امروزه دین خدا

    دشمنی آشکارتر از پیروان علوم و فنون ندارد و این است که دانشگاھھا بزرگترین مھد ضدیّت با دین

    ھستند .

    و اما در عصر مدرنیزم که اصول و ارکان بھشت زمینی پیدا شده است بتدریج از بطن این بھشت صنعتی

    شاھد گشایش دربھای دوزخ ھستیم که یکی پس از دیگری اصول و ارکان علم را باطل می کند از

    اینجاست که از بطن این کفر علمی و فنی شاھد پیدایش گرایشات نوین مذھبی و عرفانی میباشیم که

    وجود نوابغی چون اینشتن ، پلانک ، ھایزنبرگ و دیگران دال بر این حقیقت است که گاه ماھیت علم را به

    چالش می گیرد . بدینگونه می بینیم که از بطن اشدّ عداوت با دین تصدیق برتری از دین در حال پیدایش

    است که تا حدودی دست و دل از بھشت پرستی شسته و حقیقت جھان را جستجو می کند.

    از کتاب” دایره المعارف عرفانی ” استاد علی اکبر خانجانی جلد چهارم ص ۹۰

  2. کاربر محترم؛
    به سؤالاتی از این دست درباره موضوع مورد پرسش شما، قبلاً پاسخ‌هایی داده شده است. این سؤال‌ها برایتان ارسال می‌شود، امید است با مطالعه آن‌ها پاسخ خود را دریافت نمایید. در صورتی که جوابی نیافتید و یا همچنان مسئله برایتان مبهم است، منتظر مکاتبه مجدد شما خواهیم بود.
    برای دریافت پاسخ خود سؤالات زیر را مطالعه نمایید:
    ( عدم تعارض علم و دین ) ۸۳۷٫
    ( رابطه ی علم و دین ) ۲۱۰٫
    ( علم و عقل و دین، قرآن و علوم ) ۱۱۱٫
    ( علم مورد تشویق و تأیید دین ) ۳۴۱۷٫
    ( تاثیر پیش فرض های دینی بر تولید فرضیه های علمی ) ۱۲۸۰۹٫
    ( ‌نیاز بشر به وحی و دین با تکامل عقل و پیشرفت علم ) ۷۱۰۶۷٫
    ( تعارض علم و دین در غرب ) ۱۲۵۰٫
    ( دیدگاه علم و دین در مورد خدا ) ۱۰۲۱۳٫

ثبت نظر


8 + = 16