دایره المعارف اسلام پدیا » اخلاق و صفات اسماعیل ذبیح الله (علیه السلام) از دیدگاه قرآن
منوی اصلی

اخلاق و صفات اسماعیل ذبیح الله (علیه السلام) از دیدگاه قرآن

تاریخ: ۲۶ مهر ۱۳۹۴ در باب: اسماعیل ذبیح الله

قرآن کریم در بعضی از آیات خود تعدادی از اوصاف ویژه حضرت اسماعیل (علیه السلام) و اوصاف مشترک آن حضرت با دیگر پیامبران را بیان نموده که در این مقال مختصر به آنها اشاره می شود:

  1. بردبارى: خداوند متعال در قرآن کریم ویژگى و خُلق حلم را، تنها براى اسماعیل و ابراهیم (علیهما السلام) به کار برده است. در آنجا که می فرماید: «ما او [ابراهیم‏] را به نوجوانى بردبار و صبور بشارت دادیم».[۱]

نکته قابل توجه اینکه؛ روایات فراوانى بشارت به «غلام (پسر) حلیم» را مژده به تولد اسماعیل دانسته اند. همراه شدن دو‌ ویژگى حلم با جوانى در اسماعیل از امتیازات برجسته وى دانسته شده؛ زیرا این دو معمولا با هم جمع نمى شوند.[۲]

  1. صبر و شکیبایى: در برخی از آیات قرآن، از اسماعیل و ذوالکفل با صفت صابر و شکیبا یاد‌ شده است؛ «و اسماعیل و ادریس و ذا الکفل را (به یاد آور) که همه از صابران بودند».[۳] به گفته برخى مراد از صابر‌بودن اسماعیل، بردبارى او بر ذبح[۴] یا استقامت او در سرزمینى بدون کشت و پرداختن به بناى کعبه است.[۵]
  2. نیکى و نیکوکارى: قرآن کریم آن حضرت را همراه با بعضی از پیامبران (الیسع و ذوالکفل)، از نیکان می شمارد؛ «و اسماعیل و ادریس و ذا الکفل را (به یاد آور) که همه از صابران بودند».[۶]
  3. صادِق بودن در وفای به وعده: براساس نظر بعضی از مفسران که لقب «صادق الوعد» را برای حضرت اسماعیل می دانند، خصوصیت «وفا کردن به وعده»، از صفاتی است که قرآن مجید آن را برای آن حضرت بیان نموده است؛ «و در این کتاب (آسمانى) از اسماعیل (نیز) یاد کن، که او در وعده هایش صادق (راستگو) بود …»‏.[۷]
  4. امر کننده به نماز و زکات: در مورد این صفت نیز همان عبارت فوق (بند ۵) که در باره «صادق الوعد» آمده بود، وارد است. چرا که این صفت در ادامه همان آیه ای است که سخن از صادق الوعد به میان آورده است؛ «او همواره خانواده اش را به نماز و زکات فرمان مى داد …».[۸]
  5. مرضىّ پروردگار: در باره این صفت نیز همان عبارت فوق (بند ۵) که در باره «صادق الوعد» آمده بود، وارد است. چرا که این صفت در ادامه همان آیه ای است که سخن از صادق الوعد به میان آورده است؛ «… و همواره مورد رضایت پروردگارش بود».[۹] به نظر مى رسد این جمله نهایت مدح باشد؛ زیرا کسى «مرضىّ» خدا است که در هر طاعتى به بالاترین درجه آن نایل شود.
  6. برخودار از رحمت خاص الهى: خداوند تعالی آن حضرت را همراه با ادریس و ذا الکفل در رحمت خاص خود وارد کرده است؛ «و ما آنان را در رحمت خود وارد ساختیم …».[۱۰]
  7. صالح و شایسته: خداوند متعال آن حضرت را نیز همراه با ادریس و ذا الکفل از جمله صالحین و شایستگان شمرده است؛ «… چرا که آنها از صالحان بودند».[۱۱]
  8. هدایت یافته و الگوى هدایت: در قرآن کریم یکی از صفاتی که برای حضرت اسماعیل و برخی دیگر از انبیای الهی ذکر شده، این است که ایشان را از جمله کسانی که خداوند او را هدایت نموده و هدایت او را مورد اقتدای پیامبر اسلام (صلّی الله علیه و آله) قرار داده، معرفی نموده است؛ «و اسماعیل و یَسَع و یونس و لوط … اینان کسانى هستند که خدا هدایتشان کرده، پس به هدایت آنان اقتدا‌کن».[۱۲]

البته باید توجه داشت که خداوند ایشان را به توحید[۱۳] یا به صبر هدایت کرده[۱۴] و اقتداى پیامبر اکرم (صلى الله علیه و آله) به هدایت پیامبران پیشین، در توحید و تنزیه پروردگار، اخلاق نیکو و برجسته، از جمله صبر بر اذیت جاهلان یا اقتدا به شرایع آنان، جز احکامِ ویژه شریعت اسلام است.[۱۵]

  1. برترى بر جهانیان: خداوند تعالی آن حضرت، همراه با الیسع، یونُس و لوط را بر بسیاری از مردم عصر خویش مقدم داشته و برتری داده است؛ «و اسماعیل و الیسع و یونس و لوط را و همه را بر جهانیان برترى دادیم».[۱۶]

[۱].«فَبَشَّرنهُ بِغُلم حَلیم»؛ صافّات، ۱۰۱٫

[۲]. آلوسى، سید محمود، روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم، تحقیق: على عبدالبارى، عطیه، ج ۱۲، ص ۱۲۲٫

[۳]. «و اِسمـعیلَ واِدریسَ وذَا الکِفلِ کُلٌّ مِنَ الصّـبِرین»؛ انبیاء، ۸۵٫

[۴]. قرطبی، محمد بن أحمد، الجامع لأحکام القرآن (تفسیر قرطبی)، تحقیق: البردونی، أحمد و أطفیش، إبراهیم، ج ۱۱، ص ۳۲۷٫

[۵]. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تحقیق: بلاغی، محمد جواد، ج ‌۷، ص ‌۹۴٫

[۶]. «وَ اذْکُرْ إِسْماعیلَ وَ الْیَسَعَ وَ ذَا الْکِفْلِ وَ کُلٌّ مِنَ الْأَخْیار»؛ ص، ۴۸٫

[۷]. «وَ اذْکُرْ فِی الْکِتابِ إِسْماعیلَ إِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ …» ؛ مریم، ۵۴٫

[۸]. «وَ کانَ یَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاهِ وَ الزَّکاهِ …» ؛ مریم، ۵۵٫

[۹]. «… وَ کانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِیًّا»؛ مریم، ۵۵٫

[۱۰]. «وَ أَدْخَلْناهُمْ فی‏ رَحْمَتِنا …»؛ انبیاء، ‌۸۶٫

[۱۱]. «… إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحین»؛ انبیاء، ‌۸۶٫

[۱۲].«واِسمعیلَ والیَسَعَ ویونُسَ ولوطًا … اُولئِکَ الَّذینَ هَدَى اللّهُ فَبِهُدهُمُ اقتَدِهُ»؛ انعام، ۸۶ ‌ـ ‌۹۰٫

[۱۳]. محمد بن عمر، فخر رازى، مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر)، ج ‌۱۳، ص ‌۵۶٫

[۱۴]. مجمع البیان فى تفسیر القرآن، ج ۴، ص ‌۵۱۳٫

[۱۵]. مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر)، ج ‌۱۳، ص ‌۵۶٫

[۱۶]. طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج ۷، ص ۲۴۳؛ «وَ إِسْماعیلَ وَ الْیَسَعَ وَ یُونُسَ وَ لُوطاً وَ کلاًّ فَضَّلْنا عَلَى الْعالَمینَ»؛ انعام، ۸۶٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


3 + = 11