دایره المعارف اسلام پدیا » اسامی و القاب ابراهیم خلیل (علیه السلام)‏
منوی اصلی

اسامی و القاب ابراهیم خلیل (علیه السلام)‏

تاریخ: ۱۹ خرداد ۱۳۹۴ در باب: ابراهیم خلیل (ع)

در مورد نام حضرت ابراهیم (علیه السلام) باید گفت: شکل های‌ گوناگون‌ این‌ نام‌ در منابع‌ دینی‌ و غیر دینی‌، با افزایش‌، ادغام‌، یا جابجایی‌ حروف‌ و هجاها، آمده است. شکل‌ ابرام‌ در نخستین موضعی‌ که‌ عهد عتیق به‌ آن‌ اشاره‌ کرده‌، مانند نام های‌ یعقوب و یوسف در سده های‌ ۲۰ و ۱۹ قبل از میلاد‌، در میان‌ آموری ها و سایر اقوام‌ منطقه‌ دیده‌ شده‌ است‌.[۱] همچنین شکل های؛‌ (ا – با – را – ما)؛ (ا – بام‌ – را – ما)؛ (اب‌ – را – مو)؛ (اب‌ – را – ما) در کتیبه های‌ بابلی‌ و آشوری[۲]‌ و شکل های؛ (ا – با – ام‌ – را – ما)؛ (ا – با – ام‌ – را – ام)‌ در کتیبه های‌ اکدی‌ دیده‌ شده‌ است‌. جوالیقى‌ نیز شکل های‌ اِبراهام‌، اِبراهْم‌، اِبراهِم را ذکر کرده‌ و آن را نامی‌ کهن‌ و غیر عربی دانسته‌ است‌.[۳] نووی‌ همان‌ شکل ها را بدون‌ الف‌ میانی‌ (اِبرهام‌، اِبرهُم‌، اِبرهِم و جمع‌ آن‌: بَراهِم‌ و بَراهِمه‌) نقل‌ کرده‌ است‌.[۴] اگر در اصالت‌ اشعار امیه بن‌ ابی‌ صلت‌ که‌ در آن‌ از «ابراهیم» به‌ همین‌ شکل‌ نام‌ برده‌ شده[۵] تردید روا باشد، ظاهراً کهن ترین‌ منبعی‌ که‌ این‌ نام‌ را به‌ شکل‌ «ابراهیم» ضبط کرده‌ قرآن است‌.

اما درباره معنای‌ اَبرام‌، نخستین بخش آن‌ (اَب‌) به‌ معنای‌ پدر، بی‌شک‌ سامی‌ است‌. دومین‌ بخش‌ را به‌ احتمال‌ زیاد از «Raamu» اکدی‌؛ به‌ معنای‌ «دوست‌ داشتن»‌، یا از «Rwm» سامی‌ غربی‌؛ به‌ معنای «بلند مرتبه‌ یا عالی» دانسته‌اند. بر این‌ مبنا‌، معنای‌ «پدر عالی‌ یا متعالی» را برای‌ «اَبرام» نمی توان‌ نامحتمل‌ شمرد. همچنین‌ معنایی‌ که‌ برای‌ اَبراهام (شکل‌ کاملاً گویشی‌ آن‌: اَوْرَهام‌) – پدر امت های‌ بسیار – آمده‌ است‌، گویا فقط ریشه عامیانه‌ دارد، اگرچه‌ می‌تواند با «رُهام» عربی‌ به‌ معنای‌ کثیر و بی شمار همریشه‌ باشد. اما معانی‌ و شکل های‌ دیگری‌ هم‌ که‌ برای‌ ابراهیم‌ آورده اند، درست‌ نمی نماید. مثلاً نووی‌ از قول‌ ماوردی‌، معنای‌ آن‌ را در سریانی‌ «پدر رحیم» آورده‌ و وهب ‌بن‌ منبه‌، اَبْرهه‌ را صورت‌ حبشی‌ ابراهیم‌ و به‌ معنای‌ سپید چهره‌ دانسته‌ است‌.[۶]

حضرت ابراهیم (علیه السلام) دارای القابی مانند؛ «شاکر؛ (سپاسگزار نعمت هاى‌ خداوند)»،[۷] «قانت؛ ‌(مطیع‌ محض خالق‌ توانا)»،[۸] «حنیف؛ مایل از هر دین باطل به سوی دین اسلام و ثابت قدم بودن بر آن»،[۹] «داراى‌ قلب‌ سلیم‌«،[۱۰] «عامل‌ و فرمانبردار کامل‌ خدا»[۱۱] است. همچنین دو لقب دیگر از منصب هاى ایشان است که از طرف خدا به وی اعطا شده است. آن دو منصب و لقب یکی «امام»؛ یعنی «امامت‌ و پیشوائى‌ مردم»‌،[۱۲] و دیگری؛ «خلیل»؛[۱۳] یعنی مقام خلیل اللهی و دوستی با خدا است.

لقب‌ خلیل در عهد عتیق‌ و هم‌ در قرآن‌ آمده‌ است.‌ در مورد کنیه حضرت ابراهیم‌ خلیل‌ (علیه السلام) باید گفت چون او مردی‌ بسیار سخاوتمند و مهمان‌نواز بود؛[۱۴] از همین‌ رو عرب‌ به او کنیه ابوالضیفان‌ داده است‌.[۱۵]

[۱]. سوسه، احمد، العرب‌ و الیهود فی‌ التاریخ‌، ج ۱، ص ۲۳۳‌.

[۲]. همان‌، ج ۱، ص ۲۶۳؛ هیئه الموسوعه الفلسطینیه، الموسوعه الفلسطینیه، ج ۱، ص ۳۸.

[۳]. جوالیقی‌، موهوب‌، المعرب‌، تحقیق: شاکر، احمد محمد، ج ۱، ص ۱۳‌.

[۴]. نووی‌، محی‌ الدین‌، تهذیب‌ الاسماء و اللغات‌، ج ۱، ص ۹۸.

[۵]. شیخو، لوئیس‌، کتاب‌ شعراء النصرانیه، ج ۱، ص ۲۲۹ و ۲۳۰‌.

[۶]. ابن‌ منبه‌، وهب‌، کتاب‌ التیجان‌، ج ۱، ص‌ ۱۳۶‌.

برگرفته از ویکی فقه

[۷]. «شاکِراً لِأَنْعُمِهِ اجْتَباهُ وَ هَداهُ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقیمٍ»؛ شکرگزار نعمتهاى پروردگار بود خدا او را برگزید و به راهى راست هدایت نمود؛ نحل ۱۲۱٫

[۸]. «إِنَّ إِبْراهیمَ کانَ أُمَّهً قانِتاً لِلَّهِ حَنیفاً وَ لَمْ یَکُ مِنَ الْمُشْرِکینَ»؛ ابراهیم (به تنهایى) امّتى بود مطیع فرمان خدا خالى از هر گونه انحراف و از مشرکان نبود؛ نحل ۱۲۰٫

[۹]. همان.

[۱۰]. «وَ إِنَّ مِنْ شیعَتِهِ لَإِبْراهیم»؛ و از پیروان او ابراهیم بود؛ صافات ۸۴٫

[۱۱]. «إِنَّ إِبْراهیمَ لَحَلیمٌ أَوَّاهٌ مُنیب»؛ چرا که ابراهیم، بردبار و دلسوز و بازگشت‏کننده (بسوى خدا) بود؛ هود ۷۵٫

[۱۲]. «وَ إِذِ ابْتَلى‏ إِبْراهیمَ رَبُّهُ بِکَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّیَّتی‏ قالَ لا یَنالُ عَهْدِی الظَّالِمین»؛ (به خاطر آورید) هنگامى که خداوند، ابراهیم را با وسایل گوناگونى آزمود. و او به خوبى از عهده این آزمایشها برآمد. خداوند به او فرمود: «من تو را امام و پیشواى مردم قرار دادم!» ابراهیم عرض کرد: «از دودمان من (نیز امامانى قرار بده!)» خداوند فرمود: «پیمان من، به ستمکاران نمى‏رسد! (و تنها آن دسته از فرزندان تو که پاک و معصوم باشند، شایسته این مقام هستند؛ بقره ۱۲۴٫

[۱۳]. «وَ مَنْ أَحْسَنُ دیناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ وَ اتَّبَعَ مِلَّهَ إِبْراهیمَ حَنیفاً وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهیمَ خَلیلاً»؛ دین و آیین چه کسى بهتر است از آن کس که خود را تسلیم خدا کند، و نیکوکار باشد، و پیرو آیین خالص و پاکِ ابراهیم گردد؟ و خدا ابراهیم را به دوستىِ خود، انتخاب کرد؛ نساء ۱۲۵٫

[۱۴]. ثعلبی‌، احمد، قصص‌ الانبیاء، ج ۱، ص ۹۸ و ۹۹٫

[۱۵]. نووی‌، محی‌ الدین‌، تهذیب‌ الاسماء و اللغات‌، ج ۱، ص ۱۰۱.




کلیدواژه ها:



ثبت نظر


+ 2 = 4