دایره المعارف اسلام پدیا » طبقه سی ام فیلسوفان مسلمان
منوی اصلی

طبقه سی ام فیلسوفان مسلمان

تاریخ: ۰۶ دی ۱۳۹۳ در باب: فلسفه علم فلسفه

طبقه سى‏ام‏

  1. حاج ملا هادى سبزوارى (۱۲۱۲ – ۱۲۸۹ ق):

سبزواری بعد از ملاصدرا، مشهورترین حکماى الهى سه چهار قرن اخیر است. ملا هادی در حدود هفت سال در اصفهان از محضر ملا اسماعیل دربکوشکى اصفهانى استفاده کرد، در همان وقت، دو سه سالى اواخر دوره حکیم نورى را نیز درک نمود. سپس به مشهد مراجعت نموده و چند سالى در مشهد به تدریس پرداخت، او قریب چهل سال بدون آن ‌که حتى یک نوبت از سبزوار خارج شود در آن شهر توقف کرد و تا پایان عمرش به کار مطالعه، تحقیق، تدریس، تألیف، عبادت، ریاضت نفس و تربیت شاگردان پرداخت.

بعد از حکیم نورى، از نظر تشکیل حوزه فلسفى و جذب شاگرد از اطراف و اکناف و تربیت آنها و پراکندن آنها در بلاد مختلف، به قدرتمندی حکیم سبزوارى وجود ندارد. آوازه شهرتش در تمام ایران و خارج از ایران پیچید. طالبان حکمت از هر سو به محضرش مى‏شتافتند، شهر متروک سبزوار از پرتو وجود این حکیم عالیقدر، قبله جویندگان حکمت الهى گشته و مرکز یک حوزه علمى شد.[۱] دانشمند بزرگ ژاپنی و استاد فلسفه «دانشگاه مک گیل کانادا»، پرفسور ایزوتسو، در مورد او می گوید: «او بزرگ ترین فیلسوف ایرانی قرن نوزدهم میلادی بود و در میان استادان هم عصر، مقام اول را داشت».[۲] در ذیل به تعدادی از شاگردان وی اشاره می‌شود:

آخوند ملا محمد فرزند ارشد حکیم، آخوند ملا محمدکاظم خراسانی مؤلف «کفایه الأصول»، آیت الله حاج میرزا حسین مجتهد سبزواری، ملا علی سمنانی، حاج میرزا حسن حکیم داماد حاج ملا هادی، حاج ملا اسماعیل عارف بجنوردى، آقا میرزا محمد یزدی معروف به فاضل یزدی،[۳] حکیم عباس دارابى‏، مرحوم حکیم ربانى آخوند ملاحسینقلى همدانى و … .[۴]

حکیم سبزوارى مهم ترین مباحث فلسفه اسلامی و منطق را در قالب ۱۳۰۰ بیت شعر به زبان عربی سرود و بعد خودش در کتابی آنها را شرح داده و تبیین نمود. این کتاب که ۲۰ سال از عمر حاج ملاهادی را به خود اختصاص داد، امروزه با عنوان «شرح منظومه سبزواری» در مدرسه های علوم اسلامی و محافل علمی تدریس می شود.[۵]

از دیگر آثار فلسفی ملا هادی سبزواری می توان به اسرار الحکمه فی المفتتح المغتتم، و حاشیه بر آثار ملاصدرا؛ مانند الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، اسفار اربعه، مفاتیح الغیب و مبدأ و معاد، اشاره کرد.[۶]

  1. آقا على زنوزى، معروف به آقا على حکیم و آقا على مدرس (۱۲۳۴- ۱۳۰۷ ق):

آقا على زنوزى فرزند ملا عبداللَّه زنوزى، و از اساتید کم نظیر دو قرن اخیر است. در ابتدا علوم عقلی و نقلی را از پدر استفاده کرد، سپس براى تکمیل علوم منقول به عتبات و پس از مراجعت، به اصفهان رفته و از محضر درس میرزا حسن نورى فرزند ملا على نورى بهره‏مند شد. وی در قزوین از درس ملا آقاى قزوینى نیز استفاده کرده است، ولی بار دیگر به اصفهان رفته و مجدداً در خدمت میرزا حسن نورى به تکمیل تحصیلات پرداخته است. آقا علی حکیم سرانجام به تهران مراجعت کرد و سال ‌ها در مدرسه سپهسالار قدیم مدرس‏ رسمى بود.[۷]

  1. آقا محمدرضا حکیم قمشه‏اى (م ۱۳۰۶ ق):

حکیم قمشه‏اى از اعاظم حکما و اساطین عرفان قرون اخیر است. آقا محمدرضا اهل قمشه (شهرضا) اصفهان بود. در جوانى براى تحصیل به اصفهان مهاجرت کرد و از محضر میرزا حسن نورى و ملا محمدجعفر لنگرودى بهره‏مند شد. سال‌ ها در اصفهان عهده‏دار تدریس فنون حکمت بود. حدود ده سال پایان عمر خود را در تهران به سر برد و در حجره مدرسه صدر مسکن گزید و فضلا از محضر پرفیضش استفاده کردند.

وى مردى به تمام معنا وارسته و عارف مشرب بود؛ با خلوت و تنهایى مأنوس بود و از جمع تا حدودى گریزان. حکیم قمشه‏اى شاگردان بسیارى تربیت کرد، از جمله: میرزا هاشم اشکورى، میرزا حسن کرمانشاهى، میرزا شهاب نیریزى، جهانگیرخان قشقایى، آخوند ملا محمد کاشى اصفهانى، شیخ على نورى مدرس مدرسه مروى معروف به شیخ على شوارق و میرزا محمود قمى‏.[۸]

  1. میرزا ابوالحسن جلوه (۱۲۳۸ – ۱۳۱۴ق[۹]):

جلوه از مشاهیر اساتید و مدرسان این طبقه است. او شاگرد میرزا حسن نورى و میرزا حسن چینى بود و سال ‌هاى‏ متمادى تدریس کرده و شاگردان بسیارى تربیت نمود. وی بیشتر طرفدار فلسفه بوعلى بود و به فلسفه ملاصدرا اعتقاد چندانى نداشت. وى با این که اهل اصفهان بود، ولی به تهران مهاجرت کرد. جلوه با حکیم قمشه‏اى و آقا على مدرس، سه مدرس نامدارى بودند که حوزه تهران در اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم بر محور وجود آنها مى‏گردید، ولى دو رقیب جلوه بر او از نظر علمى تقدم داشته‏اند. غالباً شاگردان آنها؛ مانند افرادى که در ذیل نام حکیم قمشه‏اى ذکر شدند مشترکند و شاگردان هر سه نفر بوده‏اند.[۱۰]

[۱]. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری (خدمات متقابل اسلام و ایران)، ج ۱۴، ص ۵۲۴ و ۵۲۵٫

[۲]. ر.ک: سایت تبیان.

[۳]. ر.ک: حاج ملا هادی سبزواری، دانشنامه اسلامی.

[۴]. مجموعه آثار استاد شهید مطهری (خدمات متقابل اسلام و ایران)، ج ۱۴، ص ۵۲۶ و ۵۲۷٫

[۵]. ر.ک: سایت تبیان.

[۶]. ر.ک: حاج ملا هادی سبزواری، دانشنامه اسلامی.

[۷]. مجموعه آثار استاد شهید مطهری (خدمات متقابل اسلام و ایران)، ج ۱۴، ص ۵۲۸ – ۵۲۹٫

[۸]. همان، ص ۵۲۹ و ۵۳۰٫

[۹]. تهرانی، آقا بزرگ، الذریعه إلى‏ تصانیف ‏الشیعه، ج ‏۹، ص ۲۰۲ .

[۱۰]. مجموعه آثار استاد شهید مطهری (خدمات متقابل اسلام و ایران)، ج ۱۴، ص ۵۳۰ و ۵۳۱٫




کلیدواژه ها: , , , , ,



ثبت نظر


3 + 8 =