دایره المعارف اسلام پدیا » شخصیت های مهم شیعه اثنی عشری (قرن اول و دوم ق)
منوی اصلی

شخصیت های مهم شیعه اثنی عشری (قرن اول و دوم ق)

تاریخ: ۱۵ مهر ۱۳۹۳ در باب: شیعه اثنی عشری (جعفری)

شیعه اثنی عشری در طول تاریخ، دارای افراد بسیار برجسته علمی و معنوی بوده است، اما به دلیل کثرت افراد و محدودیت های متعدد، تنها به نام تعداد اندکی از ایشان، طی چند مقال مختصر و کوتاه، اشاره می شود:

  1. جابربن عبدالله انصاری: وی از اصحاب مشهور پیامبر اسلام (صلّی الله علیه و آله) و از محدثین موثق و معاصر با امامت امام علی (علیه السلام)، تا زمان امام محمد باقر (علیه السلام) است. او اولین کسی است که به زیارت قبر مطهر حضرت سید الشهداء (علیه السلام) در اربعین شهادت آن حضرت مشرف شد.

جابر را حافظ سنت نبوی و مُکثِر[۱] حدیث گویند. او در حوزه احکام فقهی صاحب رأی بوده و فتوا می داده است؛ از این رو، ذهبی او را مجتهد و فقیه خوانده است.[۲] مهم ترین اثر او در منابع عبارت است از: الف. صحیفه ای از کهن ترین صورت های تدوین حدیث که «سلیمان بن قیس یشکری» و بعد از وی، راویان دیگر از او نقل کرده اند. نسخه ای از این صحیفه در کتابخانه سلیمانیه استانبول محفوظ است. ب. اثر دیگر او، احادیث مسندی است که از طریق منابع اهل تسنن نقل شده است. نسخه خطی این مسند در خزانه الرباط (در مغرب) موجود است. ج. روایات او از منابع شیعه به نام «جابر بن عبدالله انصاری حیاته و مسنده» به قلم حسین واثقی به چاپ رسیده است.[۳]

  1. جابر بن یزید جعفی: او از بزرگ ترین راویان شیعه، بلکه می توان گفت که او حامل اسرار آل محمد (صلّی الله علیه و آله) و حافظ گنج های دانش اهل بیت (علیهم السلام) است.

در منابع رجالی آثار فراوانی به جابر بن یزید نسبت داده شده است، از جمله:

کتاب الاصل، کتاب التفسیر، رساله ابی جعفر الی اهل‌البصره، کتاب النوادر، کتاب الفضایل، کتاب الجَمل، کتاب صِفّین، کتاب نهروان، کتاب مقتل امیرالمؤمنین، کتاب مقتل الحسین.[۴]

  1. محمد بن مسلم: یکى از اصحاب سرشناس و بزرگ امام صادق است. او فقیه اهل بیت (علیهم السلام) و از شاگردان و یاران صدیق امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) بود.

جمیل‌ بن درّاج می‌گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود: «دلداگان به حضرت حق را به بهشت مژده دهید؛ بُرَید بن معاویه عجلی، ابوبصیر لَیْثُ بْنُ الْبَخْتَرِیِّ الْمُرَادِی‏، محمد بن مسلم و زراه. اینها همان چهار مرد نجیب و امین خدا بر حلال و حرام هستند که اگر این چهار نفر نبودند، آثار نبوت قطع و از بین می‌ رفت».[۵]

از همین منظر است که در تبیین جایگاه بلند او گفته ‌اند: هیچ یک از محدثان شیعی، فقیه ‌تر از محمد بن مسلم نیست.[۶] او دارای کتابی با عنوان «الأربعمائه مسأله فی أبواب الحلال و الحرام‏» است.[۷]

  1. زُراره بن أعیَن: علامه حلی می گوید: «زراره بن أعین بزرگ و مقدم اصحاب ما در زمان خود بوده، او فقیه، قاری، متکلم، شاعر و ادیبی فرزانه بود و همه فضائل و خوبی ها را در خود جمع کرد. هر چه روایت از او نقل شده مورد وثوق و صحیح است».[۸]

آثار برجاى مانده از زراره را که فقط نامى از آنها در لابلای کتب موجود است، می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:

الف. آثار فقهى و کلامی: کتاب‌هایى مانند الاستطاعه و الجبر بر اساس قول ابن شهر آشوب در معالم العلماء، «العهود» از جمله کتاب‌هایى است که برای زراره ذکر شده است.[۹]

ب. احادیث و روایات: میراث حدیثى زراره، گنجینه‌ ای گران‌ بها است که با زحمات و تلاش هاى بی ‌دریغ این مرد بزرگ به دست شیعیان و محبان اهل بیت (علیهم السلام) رسیده تا بتوانند از این خوان گسترده در حد بضاعت خویش بهره جویند. حدود دوهزار حدیث از این رادمرد تاریخ، به دست ما رسیده که اکنون در کتابى با عنوان «مسند زراره» جمع آورى و به چاپ رسیده است و شاید این، بخشى از روایات او باشد و چه بسا که در اثر گذر زمان و هجوم حوادث روزگار، مقدارى از آن از بین رفته باشد!

او از جمله همان چهار نفری است که امام صادق (علیه السلام) در حقشان فرمود: «دلداگان به حضرت حق را به بهشت مژده دهید، …».[۱۰]

  1. ابو بصیر لیث ‌بن البختری: او افتخار شاگردی امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) را داشت. او نیز از جمله همان چهار نفری است که امام صادق (علیه السلام) در حقشان فرمود: «دلداگان به حضرت حق را به بهشت مژده دهید، …».[۱۱]

آثار و تألیفاتی که به عنوان آثار ابوبصیر اسدی با نام از آن‌ها یاد شده، دو عنوان زیر است: الف. کتاب مناسک الحج، به روایت علی بن ابی حمزه و حسین بن علاء.[۱۲] ب. کتاب یوم و لیله، به روایت علی بن ابی حمزه.[۱۳] ابن بابویه نیز مجموعه‌ای از روایات فقهی او به روایت علی بن ابی حمزه را در کتاب من لایحضره الفقیه مورد استفاده قرار داده است. همچنین مجموعه ‌ای مشتمل بر حدود ۲۰ حدیث در موضوع «علل» به روایت حسین بن یزید نوفلی از علی بن ابی حمزه به‌طور پراکنده در علل الشرائع ابن بابویه مورد استفاده واقع شده است.[۱۴] ضمنا مرحوم صدوق تلفیقی از روایت ابوبصیر و محمد بن مسلم را از «کتاب حدیث اربعمأه » به صورت کامل در خصال[۱۵] نقل کرده است.

  1. بُرَید بن معاویه عجلی: او از اصحاب امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) بود و در زمان حضرت صادق (علیه السلام) وفات یافت. او ثقه و فقیه بود و از نظر رتبه و مقام یکی از برجسته ترین شاگردان امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) محسوب می شد. او نیز از جمله همان چهار نفری است که امام صادق (علیه السلام) در حقشان فرمود: «دلداگان به حضرت حق را به بهشت مژده دهید، …».[۱۶]

[۱]. مکثر حدیث به کسی گفته می شود که حدیث بسیار نقل کرده باشد.

[۲]. ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، مصحح: ارنوؤط، شعیب / اسد، حسین، ج ۳، ص ۱۸۹٫

[۳]. به نقل از موسسه فرهنگی جام طهور (دائره المعارف طهور).

[۴]. به نقل از دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «جابر بن یزید جعفی»، شماره ۴۲۹۶.

[۵]. حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، محقق / مصحح: مؤسسه آل البیت (علیهم السلام‏)، ج ۲۷، ص ۱۴۲٫

[۶]. کشّى، محمد بن عمر، اختیار معرفه الرجال‌، محقق و مصحح: مصطفوى، حسن، ص ۱۶۷؛ مفید، الإختصاص‏، ص ۲۰۳٫ «ما کان أحَدٌ مِنَ الشیعَهِ اَفْقهُ مِنْ محمد بن مسلم».

[۷]. نجاشى، احمد بن على، فهرست أسماء مصنفی الشیعه، محقق و مصحح: شبیرى زنجانى، سید موسى، ص ۳۲۴٫

[۸].‏ حلى، حسن بن یوسف‏، رجال العلامه الحلی، ص ۷۶‏.

[۹]. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، معالم العلماء، مصحح:بحر العلوم، محمد صادق، ج ۱، ص ۸۸٫‌

[۱۰]. وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۱۴۲٫

[۱۱]. همان.

[۱۲]. طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، به کوشش: بحرالعلوم، محمد صادق، ج ۱، ص ۱۷۸.

[۱۳]. نجاشی، احمد بن علی، رجال، به کوشش: شبیری زنجانی، موسی، ج ۱، ص ۴۴۱.

[۱۴]. صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج ۱، ص ۱۵ و ۱۶٫

[۱۵]. صدوق، محمد بن علی، الخصال، به کوشش: غفاری، علی‌اکبر، ج ۱، ص ۶۱۰ – ۶۳۷.

[۱۶]. وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۱۴۲٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


9 + = 12