دایره المعارف اسلام پدیا » شیخ مفید و حوزه علمیه بغداد ‏
منوی اصلی

شیخ مفید و حوزه علمیه بغداد ‏

تاریخ: ۲۱ مرداد ۱۳۹۳ در باب: شیخ مفید

حوزه بغداد بخشى از جنبش و تکاپوى عظیم کلامى و فقهى حوزه هاى شیعه را به خود اختصاص داده اسـت و شـایـد از مـدارس قدیم کلامى شیعه به معناى حقیقى کلمه باشد. این حوزه دوران فـعـالیت خود را از عصر حضرت امام محمد تقی (علیه السلام)؛ (۱۹۵ – ۲۲۰ ق) آغاز کرده و متکلمان و فقیهان نـامـى و چهره هاى برجسته اى در آن طلوع کرده اند. تشیع در بغداد ریشه اى کهن دارد و به عصر سـلـمان فارسى (متوفی ۳۶ ق)؛ (حوزه مدائن) بازمى گردد. ابواسحاق ابراهیم منجم شیعى نخستین شخصى است که در بهار ۱۴۵ قمری ساعت مناسب براى آغاز بناى شهر بغداد را به منصور اعلام داشت، لذا شیعیان در نهضت فرهنگى بغداد از سال هاى اول بناى بغداد نـقـش حـساس و مهمى داشتند و یکى از مراکز نفوذ و تجمع شیعیان از بدو فتح عراق به حساب مـى آمـد. روش خلفاى عباسى با تشیع در بغداد مختلف و متفاوت بود و هرگاه شیعیان در بغداد داراى آزادى عمل بودند، این شهر رونق فرهنگى مى یافت و هنگامى که در صدد آزار و کشتار آنان بـرمـى آمدند، رو به انحطاط مى گذاشت. قرن چهارم و مطلع قرن پنجم هجرى قمری، روزگار حاکمیت آل بـویـه، از مـهم ترین دوران در تاریخ شیعه است؛ زیرا در این برهه کتاب هاى چهارگانه روایى شیعه؛ کافى، من لا یحضره الفقیه، تهذیب، استبصار و همچنین کتاب هاى چهارگانه رجالى؛ فهرست شیخ طـوسـى، رجـال شیخ طوسى، رجال نجاشى و رجال کشى که محور و مدار تشریع نزد فقها امامیه هـسـتند، در این مقطع زمانى گردآورى شد و مکتب تشیع اثنى عشری اندک اندک از سبَعیه و غُـلات دورى گـرفت و واقفیه و معتزله و بعضى از فرقه هاى دیگر در تشیع حل شدند و مکتب اسـتـوار و بـزرگ شیعه پایه گذارى شد. مکتب اهل حدیث یا اخباریون با آغاز دوره غیبت صغرى (۲۶۰ – ۳۲۹ ق) تا نیمه دوم قرن چهارم هجرى بر مدارس شیعى کاملا سایه افکنده و قدرت مطلق در حوزه هاى علمى شیعه را از آن خود کرده بودند. مسئله مهدویت نیز در آن عصر از مسائل بسیار مهم و بحث انگیز بود و دشمنان از این زاویه به تشیع حمله کرده و اتهام هاى گوناگونى به شیعه مـى زدنـد کـه با به قدرت رسیدن دولت شیعى آل بویه در ایران و عراق، سلسله مدارس فلسفى و کـلامى شیعه شکل گرفت و گروه بزرگى از متکلمان تواناى شیعه پا به عرصه گذاشته و پس از مبارزه اى سخت با اخباریان با انتشار آثارى مانند «تصحیح الاعتقاد» و «مقابس الانوار فى الرد على اهل الاخبار» از شیخ مفید و «رساله فى الرد على اصحاب العدد»، از شریف مرتضى از قدرت آنان کاسته شـد و مـکـتـب اهـل عقل و اصحاب اجتهاد قدرت را به دست گرفتند.

پـس از تـسـخـیر بغداد در جمادى الاولى سال ۳۳۴ قمری به دست معزالدوله احمد بویه اى در عصر خلافت المطیع باللّه عباسى و به قدرت رسیدن شیعیان، آزادی هاى مردم بازگشت و حلقات درس و بحث فلسفه، کلام، طب، نجوم، عرفان، ریاضیات و سایر ابواب علم رونق گرفت. عصر آل بویه در بغداد از درخشان ترین اعصار تمدن اسلام گردید.

در این دوره شیخ المشایخ؛ شیخ مفید از اعاظم متکلمان و فقهاى امامیه که صدها شاگرد در حوزه او کـسـب دانـش مـى کردند، سکان کشتی حوزه بغداد را به عهده گرفته و به خوبی آن را اداه نمود.[۱]




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


9 + = 11