دایره المعارف اسلام پدیا » اخلاق و صفات شیخ مفید
منوی اصلی

اخلاق و صفات شیخ مفید

تاریخ: ۲۱ مرداد ۱۳۹۳ در باب: شیخ مفید

علماى بزرگ شیعه شایسته ترین و نیکوترین اخلاق را از مکتب اهل بیت (علیهم السلام) کسب کرده اند و این صفات پسندیده نوعا در آنها دیده مى شود، اما فضائل اخلاقى و صفات حمیده بعضى از علما به صورت برجسته تر نمایان است. شیخ فرزانه و فقیه فرهیخته، مرحوم مفید از جمله افرادى است که حالات و صفات برجسته بسیارى را در خود جمع کرده بود. وى از روحیات معنوى خاصى برخوردار بود و خشوع و فروتنى فراوان داشت به طورى که نوشته اند در مجلس شاگردش؛ مرحوم سید مرتضى حاضر مى شد و با این که سید مى خواست استاد خود را به جاى خویش بنشاند، ولى استاد نمى پذیرفت و از سید مى خواست که درسش را ادامه دهد و از سخنانش لذت مى برد. او براى این که از مقام علمى شاگرد تجلیل کند، با این که خود رهبر شیعیان بود، مانند شاگرد در محضر او مى نشست؛ زیرا معتقد بود انسان باید از نعمت ها و امکاناتى که خداى بزرگ براى او فراهم آورده، بیشترین استفاده را کند.[۱]

وى بسیار نماز مى خواند، روزه مى گرفت و بسیار صدقه مى داد. لباس خشن بر تن مى کرد. ظاهرى لاغراندام، میان قامت و گندمگون داشت.[۲] انسان وارسته اى بود که سراى دل را به نور تقوا و تهذیب نفس روشن کرده بود. یاد خدا آرام بخش روح و روان او و معارف اهل بیت (علیهم السلام) زینت بخش نهانخانه وجودش گشته بود. وى عالم عاملى بود که سخنان و آثار اخلاقى ارزنده اش، دارویى شفابخش براى ره پویان راه وارستگى به حساب مى آمد، اما قبل از اینها عمق جان را به زینت ورع، تزکیه و اخلاق نیکو آرایش داده بود، طورى که عالمان شیعه و سنى معتقد بودند وى از لحاظ اخلاقى سرآمد اقران و هم عصران خویش بوده است. به همین دلیل آثار اخلاقى وى تأثیر بسیارى در روح و روان دانش پژوهان گذاشته و سخنان کیمیاگونه اش اثرى ژرف و الهى براى پیرایش قلوب پاک انسان ها بوده است.[۳]

ابن حجر می گوید: مفید بسیار پارسا و فروتن و پاسدار علم بود. گروهی از دانشمندان از محضرش برخاستند، و در بزرگداشت مکتب تشیع جایگاهی عالی یافت، تا جائی که گفته اند او بر هر دانشمند بلند قدری منت دارد.

همانگونه که پیش تر نیز بیان شد شریف ابویعلی جعفری شوهر دختر شیخ مفید گزارش نموده است که وی جز اندکی از شب را نمی خوابید. سپس بر می خاست و به نماز می ایستاد، یا مطالعه می کرد، یا مشغول تلاوت قرآن می شد.[۴]

یکی از چیزهایى که به زندگانى شیخ جلوه خاصى بخشیده بود، قدرت مناظره او بود. شیخ در مجال مناظره از حضور ذهن عجیبى برخوردار بود و پیوسته انگشت روى نقاط ضعف سخن طرف مقابل مى گذاشت. اگر همه مناظرات شیخ در جایى گرد آید، عظمت او روشن تر مى شود. هرچند شاگرد بزرگ او؛ مرحوم سید مرتضى قسمتى از مناظرات وی را در کتابى به نام «العیون» گردآورده است.

در قدرت جدل و مناظره او همین بس که مخالفان شیخ مى گفتند: او توانایى آن را دارد که ثابت کند این ستون از نقره است درحالى که از سنگ باشد. به طور مسلم این سخن از باب مثل گفته شده و حکایت از توان و قدرت او در مناظره دارد.[۵]

نقل شده است وى همه کتاب هاى مخالفان را حفظ نمود و به خاطر سپرد و بدینسان توانست شبهه هاى آنان را پاسخ بگوید. همچنین در خانه شیخ مجلس بحثى برپا مى شد که اکثر علما از مذاهب مختلف در آن شرکت مى کردند و مفید با تمامى آنان به بحث مى پرداخت. نمونه هایى از این مناظرات در کتاب با ارزش «الفصول المختاره» آمده است. در آنها اوج مرتبت و ژرفایى اندیشه و تیزهوشى و لطافت فکر ایشان به روشنى جلوه گر است.[۶]



[۱]. مجله پاسدار اسلام، شماره ۵، ص ۵۹٫

[۲]. ابن عماد حنبلى، عبد الحی بن احمد ابن عماد حنبلى، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج ۳، ص ۲۰٫

[۳]. لقمانى، احمد، دیدار با ابرار (شیخ مفید)، ص ۸۲٫

[۴]. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج ۵، ص ۳۶۸٫

[۵]. سبحانى، جعفر، سیماى فرزانگان، ص ۴۴۶ و ۴۴۷٫

[۶]. مجله نور علم، شماره ۱۰، ص ۱۰۹٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


4 + = 11