دایره المعارف اسلام پدیا » بیان پیشینه مفهوم اصطلاحی و سیر تاریخی قم
منوی اصلی

بیان پیشینه مفهوم اصطلاحی و سیر تاریخی قم

تاریخ: ۱۲ خرداد ۱۳۹۳ در باب: عمومی, مفهوم شناسی قم

درباره قدمت تاریخی قم و بنای آن اختلاف نظر وجود دارد. برخی معتقدند که این شهر پیش از دوره اسلامی وجود داشته و بعضی هم می‎گویند که شهر قم بعد از اسلام بنا گردیده است.

نویسندگانی اسلامی مانند یاقوت حمَوی[۱] و ابوالفداء[۲] گفته اند: «قم شهری جدید و اسلامی است که اثری از ایرانیان در آن یافت نمی‎شود».

امّا در مقابل این‎ها، نویسندگان دیگری پیشینه تاریخی قم را مربوط به قبل از اسلام می ‎دانند و دلایلی هم در دست است که ادعای آن‎ها را ثابت می ‎کند. اینک به بعضی از آن‎ها اشاره می شود:

۱٫ بلاذری از نویسندگان اسلامی در قرن سوّم، می ‎نویسد: «صحیح ‎ترین خبرها این است که ابو موسی اشعری در سال ۲۳ ق قم و کاشان را فتح کرد».[۳] بنابراین شهر قمی وجود داشته که ابوموسی آن را فتح کرده است.

۲٫ یعقوبی از نویسندگان بزرگ قرن سوّم، قم را از جمله شهرهای عصر ساسانی نام برده است.[۴]

۳٫ ثعالبی می نویسد: خسرو پرویز از رَیدَک پرسید: مرا از بوی بهشت خبر ده، رَیدَک از چند چیز خوشبو از جمله، زعفران قم نام برد.[۵]

۴٫ دینوری می‎ گوید: انوشیروان، کشور را چهار قسمت کرد و شهر قم، از جمله‌ شهرهای قسمت دوّم بود.[۶]

۵٫ همچنین گفته شده وقتی که اشعریان در اواخر قرن اوّل هجری به قم آمدند، آتشکده قم را خراب کردند و به جای آن مسجدی بنا کردند. ‌پس نتیجه گرفته می شود که قبل از اسلام در این سرزمین کسانی بودند که به آتشکده می ‎رفتند.[۷]

باستان شناسانی مانند «گریشمن» کناره‎ های غربی ایران (قم، کاشان، ساوه) را از نخستین و قدیمی ‎ترین مناطقی می‎ دانند که جماعات اولیه انسانی در آن استقرار یافته و تمدن‎های اولیه را پی‎ ریزی کرده‎ اند. در این صورت قدمت قم و نواحی پیرامون آن به چند هزار سال پیش می‎ رسد.[۸]



[۱]. حموی، یاقوت، معجم البلدان، ج ۴، ص ۳۹۷٫

[۲]. ابوالفداء، اسماعیل بن علی، تقویم البلدان، ص ۴۰۹٫

[۳]. بلاذری، احمد بن یحیى، فتوح البلدان، ص ۳۰۴٫

[۴]. یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص ۱۴۴٫

[۵]. ثَعالِبی، عبدالملک بن محمد، غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم، ص ۷۰۹٫

[۶]. احمد بن داود، دینورى، اخبار الطوال، تحقیق: عامر، عبد المنعم، ص ۶۷٫

[۷]. فقیهی، علی اصغر، تاریخ مذهبى قم، ص ۱۱۷٫

[۸]. دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «شهر قم در تاریخ»، شماره ۳۹.




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


6 + 9 =