دایره المعارف اسلام پدیا » اتفاقات شاخص واقعه تغییر قبله
منوی اصلی

اتفاقات شاخص واقعه تغییر قبله

تاریخ: ۰۸ بهمن ۱۳۹۲ در باب: واقعه تغییر قبله

در هنگام واقعه تغییر قبله، اتفاقاتی رخ داد که به آنها اشاره می‌شود:

۱٫ اعتراض یهود و مشرکان و منافقان به تغییر قبله:

بنا بر آیه ۱۴۲ سوره بقره، عده‌ای از سفهاء به تغییر قبله اعتراض کردند که منظور از سفهاء، یهودیان و مشرکان و منافقان هستند. البته انگیزه آنها از اعتراض یکسان نبود. سخن سفیهانه مشرکان و منافقان این بود که قبله کنونی مسلمانان؛ مانند قبله پیشین آنان بر اساس منطق و عقل نیست و از این رو ثباتی ندارد. اعتراض سفیهانه یهودیان این بود که چرا مسلمانان از قبله پیشین؛ یعنی بیت‌المقدس که مورد عنایت انبیای گذشته بوده و قداستی ویژه دارد، برگشته، رو به سویی دیگر می‌کنند؟.[۱]

۲٫ جریان مسجد القبلتین:

شیخ صدوق مى‏نویسد:…]در جریان تغییر قبله، وقتی[ جبرئیل (علیه السلام) دست پیامبر (صلی الله علیه و آله) را گرفت و روى آن حضرت را به جانب کعبه گردانید، آنان که پشت سر حضرت نماز مى‌گزاردند، روی‌هاى خویش را به جانب کعبه گردانیدند، به گونه‌اى که مردان در جاى زنان قرار گرفتند و زنان در جاى مردان، و ابتداى نماز، پیامبر (صلی الله علیه و آله) رو به بیت المقدّس داشت و آخر نماز رو به کعبه. پس این خبر به مسجدى در مدینه رسید و مردمى که در آن مسجد بودند دو رکعت از نماز عصر را خوانده بودند، ایشان نیز رو به سوى کعبه کردند و ابتداى نماز ایشان به سوى بیت المقدّس و آخر نمازشان به سوى کعبه بود، پس آن مسجد را مسجد قبلتین (مسجد دارای دو قبله) نامیدند.[۲]

ابو بصیر از امام صادق یا امام باقر (علیهما السّلام)، خبر مطلع شدن نمازگزاران، از قضیه تغییر قبله را این گونه بیان مى‏کند: «… آنها در حالى که مشغول نماز بودند و دو رکعت از آن را به سوى بیت المقدس به جاى آورده بودند، بنى عبد‌الأشهل پیش آنها آمدند و گفتند: پیامبر شما به سوى کعبه منحرف شده و بدان سو نماز مى‏گزارد که به دنبال آن، زنان جای خود را با مردان و مردان جای خود را با زنان، عوض کردند و دو رکعت باقیمانده را به سوى کعبه خواندند و بدین ترتیب یک نماز را به سوى دو قبله به جاى آوردند و به همین جهت مسجد آنها، «مسجد القبلتین» نامیده شد».[۳]

طبق این گزارشات، مسجد معروف به «مسجد القبلتین»، مسجدی در مدینه است که خبر تغییر قبله به آنها رسیده و آنان در بین نماز قبله خود را به سمت کعبه تغییر دادند، ولی اقوالی نیز وجود دارد که مسجد القبلتین، همان مسجدی (مسجد بنی سلمه) است که پیامبر (صلی الله علیه و آله) در آن نماز ‌خوانده و وسط نماز، قبله خود را به امر الهی تغییر داده است.

«ابن سعد»، قولی را نقل می کند که «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در مسجد بنی سلمه با ام بشر ]فرزندِ[ براء بن معرور ملاقات نمود، او برای آن حضرت طعامی تهیه کرد. وقتی ظهر فرا رسید، آن حضرت با اصحاب خود دو رکعت (از نماز ظهر را) خواند. سپس مأمور شد که به سمت کعبه برگردد، پس آن حضرت به طرف کعبه برگشت و ناودان کعبه[۴] را قبله قرار داد؛ به همین جهت آن مسجد، «مسجد القبلتین» نام گرفت».[۵]

«مقریزی»؛ از علمای اهل سنت، می گوید: «گفته شده:… رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در مسجد بنی سلمه بود و دو رکعت از نماز ظهر را با اصحاب خود خوانده بود که در بین نماز به سمت ناودان خانه کعبه، تغییر قبله داد و جای مردان و زنان با یکدیگر عوض شد؛ به همین جهت آن مسجد، «مسجد القبلتین» نامیده شد».[۶]

توجه به دو نکته:

۱٫ این جابه‏جایى و حرکت در نماز، چون به فرمان خداوند و اجراى دستور الهى بود، اشکالى در نماز ایجاد نکرد و البته این تسامح، اختصاص به همین نماز داشته و هیچ یک از نمازهاى دیگر را دربرنمى‏گیرد.[۷]

۲٫ شیخ صدوق نقل نموده: ]وقتی قبله تغییر یافت[، مسلمانان گفتند: اى رسول خدا (صلی الله علیه و آله)‌ آیا نمازهایى که ما به سوى بیت‌المقدّس اقامه کرده‌ایم، ضایع خواهد شد؟. پس خداوند عزّوجلّ این آیه را نازل فرمود: «…وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ لِیُضِیعَ إِیمٰانَکمْ؛[۸] خداوند هرگز ایمانتان را تباه نخواهد کرد…»، منظور از ایمان این است که‌ نمازهایی را که به سوى بیت‌المقدّس انجام داده‌اید، تباه نخواهد کرد.[۹]

علامه طباطبایی در ذیل این آیه می‌گوید: نمازهایى را که مسلمانان به سوى بیت‌المقدس خواندند؛ چون در حقیقت، به طرف غیر قبله بوده باید باطل باشد، اما آیه شریفه از این توهم جواب می‌دهد که قبله، مادام که نسخ نشده قبله است؛ زیرا خداى تعالى هر وقت حکمى را نسخ مى‏کند، از همان تاریخ نسخ، از اعتبار مى‏افتد، نه این‌که وقتى امروز نسخ کرد، دلیل باشد بر این‌ که در سابق هم بى اعتبار بوده، و این خود از رأفت و رحمتى است که به مؤمنان دارد.[۱۰]

[۱]. ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، ج ۷، ص ۲۹۴٫

[۲]. صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج ۱، ص ۲۷۵٫

[۳]. طوسى، محمد بن حسن‏، تهذیب الأحکام، ج ۲، ص ۴۳ و ۴۴٫

[۴]. این که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به استقبال ناودان کعبه ایستاد؛ به این جهت بود که قبله مدینه اندکی از جنوب به سوی مغرب منحرف است و ناودان کعبه در جانب غربی کعبه است. ر.ک: حسن زاده آملی، حسن، دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی، ج ۲، ص ۶۷۲٫

[۵]. ابن­ سعد، الطبقات الکبری، محقق: عبدالقادر عطا، محمد؛ ج ‏۱، ص ۱۸۶٫

[۶]. مقریزى، تقى الدین، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفده و المتاع، ج ‏۱، ص ۷۹٫

[۷]. ر.ک: عاملى، جعفر مرتضى، الصحیح من السیره النبی الأعظم، ج ۵، ص ۳۳۶٫‏

[۸]. بقره، ۱۴۳٫

[۹]. صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج ۱، ص ۲۷۵٫

[۱۰]. طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج ‏۱، ص ۳۲۴ و ۳۲۵٫




کلیدواژه ها:



ثبت نظر


3 + = 7