دایره المعارف اسلام پدیا » جغرافیای کربلا
منوی اصلی

جغرافیای کربلا

تاریخ: ۲۶ آبان ۱۳۹۲ در باب: تاریخ بزرگان

چکیده جغرافیای کربلا

کربلا سرزمینی است با پیشنه طولانی در اسکان اقوام مختلف، که هم اکنون یکی از شهرهای کشور عراق می باشد. این سرزمین از آن جهت اهمیت بسیاری در اسلام پیدا کرده که نوه پیامبر اسلام (صلّی الله علیه و آله و سلّم)؛ امام حسین (علیه السّلام) همراه با فرزندان، بستگان و یارانش در کنار رود فرات با لب تشنه به صورت ظالمانه به شهادت رسیده اند. از جمله پیشنیه آن سرزمین، می توان به حضور انبیاء و اولیاء (علیه السّلام) در آن اشاره کرد.

نام محدودۀ جغرافیایی کربلا

سرزمین کربلا در ناحیه بیابانی و پر از تپه های باستانی واقع شده است که نام آن نینوا می باشد؛ از این رو نام دیگر کربلا را نینوا نیز می گویند. این سرزمین قریه «یونس بن متی» یکی از پیغمبران الهی بود و او از همین سرزمین مردمانش را به سوی خدا دعوت کرد. بعضی از محققان گفته اند که کربلا یکی از قریه های قدیمی منطقه «بابل» است که در قرون و اعصار گذشته بوده و شاهد این مطلب، وجود یکی از آثار باستانی واقع در نزدیکی «سده الهندیه» است.[۱]

موقعیت و مختصات فعلی و تاریخی محدوده کربلا

در گذشته های بسیار دور؛ در زمان ساسانیان، کربلا بسیار آباد بوده، ولی بعدها ویران شد و به بیابان و صحرا تبدیل شده و دیگر منطقه مسکونی و آبادی نبوده است. کربلا در سال ۶۱ هجری قمری، دشت و ناحیه صحرایی بود، ولی از آن زمان که شهادت حسین بن علی (علیهما السّلام) به همراه دیگر یارانش، در این سرزمین اتفاق افتاد، مورد توجه شیعیان و دوستداران خاندان اهل بیت پیامبر (علیهم السّلام) واقع شد. اگرچه در طول قرون و اعصار، بارها تخریب شده، ولی مجدّداً آباد شده است.

این سرزمین ۱۳ قرن قبل از میلاد، اقامتگاه سلطنتی بعضی از امپراتوران و شاهان آشوری، مانند «آشور بنی پال» بوده و علم پزشکی در آن گسترش داشته است و نیز مراکز تجاری، کتابخانه و معابد و امکانات مختلفی را شامل می شده که اواخر قرن هفتم قبل از میلاد، به دست مادها و بابلیان ویران شده است. نام آن از خداگونه باروری آشوریان قدیم «نینا» گرفته شد و بعد از خرابی با نام «نینوا» برقرار ماند.[۲]

میزان فاصله کربلا با مناطق مشهور

کربلا نام سرزمینی است در «بین النهرین» در غرب شهر کوفه، کنار رودخانه فرات، که در منطقه «طف» واقع شده است. این سرزمین در جنوب غربی و حدود ۱۰۰ کیلومتری شهر بغداد (پایتخت کشور عراق) و ۸۰ کیلومتری شهر نجف اشرف واقع شده است.[۳]

وضعیت فعلی کربلا

کربلا از ثروتمندترین شهرهای عراق است و منابع اصلی درآمد آن از زائران اماکن مذهبی و کشاورزی و به ویژه محصول خرما است. این شهر از دو بخش قدیم یا بخش مذهبی و کربلای جدید تشکیل شده‌است. مدارس اسلامی و ساختمان‌های دولتی زیادی نیز در کربلا متمرکز شده‌اند.

حرم حسین بن علی (علیهما السّلام) که در برخی از منابع نیز آن را مسجدالحسین نام گذاری کرده‌اند، در مرکز بخش مذهبی شهر کربلا قرار دارد. در طول سال همه روزه خصوصاً در روز عاشورا بسیاری از مسلمانان و شیعیان، جهت زیارت این مکان، به شهر کربلا می روند.

بسیاری از زائران مسن نیز به کربلا می‌آیند تا آخرین سال‌ها و روزهای زندگی خود را در این شهر سپری کنند.

به دلیل وجود حرم امام حسین (علیه السّلام) در شهر کربلا، ۱۰۰ مسجد و ۲۳ مدرسه دینی در این شهر ساخته شده‌است.[۴]

حوادث و وقایع برجستۀ کربلا

(در حال تکمیل)

حضور پیامبران و اولیاء الله در سرزمین کربلا

گزارش شده که همه پیامبران به زیارت کربلا توفیق یافته اند: «همه انبیاء آن مقام شریف را زیارت نمودند و در آن توقف کرده و گفتند: ای زمین تو مکانی پرخیر هستی و ماه تابان امامت در تو دفن خواهد شد».[۵]

هر یک از پیامبران که وارد کربلا می شدند، صدمه ای بر ایشان وارد می شد، و دلتنگ و مهموم می شدند. زمانی که علت را از خداوند سؤال می نمودند، خداوند وحی می فرمود:  این زمین کربلا است و در آن حسین بن علی (علیه السلام) شهید خواهد شد.[۶]

ورود امام حسین (علیه السّلام) به کربلا

گرچه در طول تاریخ گذشته، سرزمین کربلا دارای تحولات و فراز و نشیب ها و اتفاقاتی بوده است، اما با توجه به ورود اهل بیت پیامبر (علیهم السّلام) به ویژه امام حسین (علیه السّلام) در آن سرزمین و اتفاقاتی که پس از آن صورت گرفته موجب شده که توجه بسیاری از انسان های آزاده و علاقه مند به سرگذشت بزرگان و نیز تاریخ نویسان، به آن جلب شود، و این سرزمین به عنوان محل ورود و شهادت آن حضرت مطرح شود.

مراکز مهم محدودۀ جغرافیایی کربلا

(در حال تکمیل)

کربلا مدفن امام حسین (علیه السّلام) و دیگر شهدا

بعد از شهادت امام حسین (علیه السّلام) در جنگ با یزید و عبید الله بن زیاد در روز دهم محرم سال ۶۱ هجری در سرزمین کربلا، لشکریان دشمن از کربلا به سوی کوفه حرکت کردند و بدن های پاک و مطهر امام حسین (علیه السّلام) و اصحاب با وفایش به صورت بسیار دل خراشی روی زمین کربلا باقی مانده بود و کسی جرأت نمی کرد آنها را دفن کند. تا این که زنان قبیله بنی اسد که در نزدیکی کربلا چادر زده و سکونت داشتند، مردان خود را مورد شماتت قرار دادند و آنان را به انجام دفن این عزیزان ترغیب نمودند. به دنبال آن، مردان قبیله بنی اسد برای دفن آمدند، ولی چون بدن ها پاره پاره بود، بدن ها را نمی شناختند و در حالت تحیر و تردید باقی ماندند. تا این که امام سجاد (علیه السّلام) به صورت ناشناس در جمع آنان حاضر و یکی یکی بدن ها را به بنی اسد معرفی کرده و آن ها بدن ها را دفن می کردند. پس از دفن شهدا، امام سجاد (علیه السّلام) خود را به آنان معرفی کردند.[۷]

به این ترتیب کربلا اجساد مقدس شهدا را در برگرفت و جایگاه اصلی و قداست خود را نمایان کرد.

کتابنامه مدخل جغرافیای کربلا

  1. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، دار الصادر، بیروت، ۱۴۱۴ ق.
  2. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین.
  3. مجلسى، محمد باقر‏، بحار الأنوار، ‏دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم، بیروت، ۱۴۰۳ق.
  4. مسعودی، ابو الحسن على، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، دار الهجره، چاپ دوم، قم، ۱۴۰۹ق.
  5. مقرم موسوی، عبد الرزاق، مقتل الحسین (علیه السلام)‏، مؤسسه الخرسان للمطبوعات‏، بیروت‏،  ۲۰۰۷ م.‏
  6. یاقوت حموی، شهاب الدین ابی عبدالله یاقوت بن عبدالله حموی رومی بغدادی، معجم البلدان، دار صادر، چاپ دوم، بیروت، ۱۹۹۵ م.
  7. ملبوبی، محمد باقر، الوقایع و الحوادث (کتابنامه تکمیل شود)

[۱]. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج ۱، ص ۸۶٫

[۲]. برگرفته از سایت کتابخانه تخصصی حج، منابع: ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج ۱، ص ۸۶، واژه کربله؛ یاقوت حموی، شهاب الدین، معجم البلدان، ج ۴، ص۴۴۵؛ فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، ج ۵، ص ۴۲۱٫

[۳]. برگرفته از سایت کتابخانه تخصصی حج.

[۴]. بر گرفته از دانشنامه آزاد ویکی پدیا با کمی تغییرات.

[۵]. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۴۴، ص  ۳۰۱، ح ۱۰٫

[۶]. همان.

[۷]. مقرم موسوی، عبد الرزاق، مقتل الحسین، ص ۴۱۴؛ ملبوبی، محمد باقر، الوقایع و الحوادث، ج ۴، ص ۵۹ ـ ۶۱؛ مسعودی، أبو الحسن على بن الحسین بن على، مروج الذهب، ج ۳، ص ۶۳٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


2 + 3 =