دایره المعارف اسلام پدیا » مقایسه اصطلاح مقابله به مثل با اصطلاحات متشابه
منوی اصلی

مقایسه اصطلاح مقابله به مثل با اصطلاحات متشابه

تاریخ: ۰۶ مهر ۱۳۹۲ در باب: مقابله به مثل

اصطلاحاتی مشابه اصطلاح مقابله به مثل وجود دارد که ممکن است از لحاظ معنایی با آن خلط شود، ولی در واقع با آن متفاوت است که در ذیل به آنها اشاره می‌شود:

۱٫ ضمان به مثل:

در فقه اسلامی قاعده‌ای به نام «ضمان مثلی به مثلی و قیمی به قیمی» وجود دارد که مفاد آن این است که اگر شیئی تلف شود که مورد ضمان است، اگر از اعیان مثلى باشد؛ یعنی کالایی باشد که افراد مماثل دارد؛ مانند ماشین آلات، ظروف و پارچه‌هاى پوشاکى، در این صورت جبران تلف شده بایستى با مثل آن صورت گیرد؛ به عنوان نمونه: اگر کسى پنج متر پارچۀ کسى را تلف کند، بایستى پنج متر از همان پارچه با‌ مشخصاتش پرداخت نماید، اما اگر جنس تلف شده، داراى افراد مماثل نباشد؛ مانند کتاب خطى که فاقد مثل است، در این موارد قیمت تلف شده پرداخت مى‌شود؛ زیرا در صورت فقدان مثل با فرض این که بدل تلف شده به هر صورت بایستى پرداخت شود، نوبت به قیمت مى‌رسد.[۱]

مسئله ضمان به مثل، هر چند نوعی مقابله به مثل است، ولی با آن تفاوت‌هایی دارد:

الف: ضمان به مثل، جنبه مالی و اقتصادی دارد و به تعدیات و اتلافات مالی مربوط می‌شود، ولی مقابله به مثل، مطلق است و همه موارد تعدی اعم از مالی، جانی، عضوی و… را در بر می‌گیرد.[۲]

ب: در ضمان مثلی، موضوع ضمان، الزاماً تعدی و تجاوز نیست، بلکه هر نوع اتلاف یا تلفی است که ضمان‌آور باشد، در حالی که موضوع قاعده مقابله به مثل، تعدی و تجاوز ابتدایی طرف مقابل است.[۳]

۲٫ اقدامات تلافی‌جویانه:

مفهوم اقدامات تلافی‌جویانه، عام و گسترده‌تر از مقابله به مثل است؛ زیرا از خود عمل تلافی‌جویانه برنمی‌آید که حتماً مثل تجاوز نخستین شخص یا دولت متجاوز باشد، بلکه می‌تواند قوی‌تر یا ضعیف‌تر باشد، در حالی که در مفهوم مقابله به مثل، مثل و همانندی اخذ شده است.[۴]


[۱]. ر.ک: انصارى، مرتضى بن محمد امین، کتاب المکاسب المحرمه و البیع و الخیارات، محقق/ مصحح: گروه پژوهش در کنگره‌، ج ‌۳، ص ۲۰۹، ۲۲۶ و ۲۴۰؛ جعفرى، محمد تقى، رسائل فقهى‌، ص ۸۴‌.

[۲]. ر.ک: اسکندری، محمد حسین، قاعده مقابله به مثل در حقوق بین الملل از دید اسلام، ص ۱۳۲٫

[۳]. ر.ک: همان، ص ۱۳۳٫

[۴]. ر.ک: همان، ص ۲۹٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 6 = 8