دایره المعارف اسلام پدیا » مفهوم اصطلاحی قبله در قرآن
منوی اصلی

مفهوم اصطلاحی قبله در قرآن

تاریخ: ۱۴ مهر ۱۳۹۲ در باب: مفهوم شناسی قبله

در قرآن کریم در چند آیه شریفه، کلمه قبله به کار رفته که مفسران قرآن کریم، در بعضی از آنها، قبله را در اصطلاح شرعی و در برخی دیگر، هم در اصطلاح شرعی و هم در معنای لغوی آن، تفسیر و معنا نموده‌اند:

۱٫ در آیات ۱۴۲ تا ۱۴۵ سوره مبارکه بقره،[۱] کلمه قبله در اصطلاح شرعی آن؛ یعنی خانه خدا؛ کعبه و روآوردن به آن، به کار رفته است؛ زیرا در این آیات، سخن از تغییر قبله از بیت‌المقدس به کعبه معظمه و روآوردن به آن است.[۲]

۲٫ «وَ أَوْحَیْنا إِلى‏ مُوسى‏ وَ أَخیهِ أَنْ تَبَوَّءا لِقَوْمِکُما بِمِصْرَ بُیُوتاً وَ اجْعَلُوا بُیُوتَکُمْ قِبْلَهً…[۳] و به موسى و برادرش وحى کردیم که براى قوم خود، خانه‏هایى در سرزمین مصر انتخاب کنید و خانه‏هایتان را مقابل یک دیگر (و متمرکز) قرار دهید».

طبرسی در معناى آیه «وَ اجْعَلُوا بُیُوتَکُمْ قِبْلَهً» چند وجه ذکر نموده است:

الف: برخی از مفسران: چون خداى تعالى فرعون را غرق کرد و موسى وارد شهر مصر گردید، مأمور شد مسجدهایى بسازد که در آنها نام خدا برده شود و آن مسجدها را رو به قبله؛ یعنى رو به کعبه بنا کند، چون قبله آنها همان خانه کعبه بود.

ب: از ابن عباس و دیگران:

فرعون دستور داد مسجدهاى بنى اسرائیل را ویران کرده و از نمازشان جلوگیرى کنند. خداى تعالى آنها را مأمور کرد تا مسجدهایى در خانه‏هاى خویش بسازند و در آن‌جا نماز بخوانند تا از شر فرعون در امان باشند، پس معناى آیه این است که خانه‌هاى خود را عبادتگاه قرار دهید و در خانه‏هایتان نماز بخوانید تا از خوف فرعون در امان باشید.

ج: از سعید بن جبیر: معناى «قبله» در آیه این است که خانه‏هایتان را مقابل همدیگر قرار دهید.[۴]

علامه طباطبایی، قول سوم را برگزیده است.[۵]

با توجه به گفتار مفسران، روشن می‌شود که قبله در این آیه شریفه، بر اساس بعضی اقوال؛ به معنای اصطلاح شرعی و فقهی آن و بر اساس اقوال دیگر به معنای لغوی آن، استعمال شده است.

در مجموع می‌توان گفت: قبله در قرآن کریم، دارای اصطلاح جدیدی نمی‌باشد، بلکه در همان اصطلاح فقهی آن به کار رفته است.


[۱]. «…ما وَلاَّهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتی‏ کانُوا عَلَیْها…؛ چه چیز آنها [مسلمانان‏] را، از قبله‏اى که بر آن بودند، بازگردانید؟… وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَهَ الَّتی‏ کُنْتَ عَلَیْها…؛ و ما، آن قبله‏اى را که قبلا بر آن بودى… قَدْ نَرى‏ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّماءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَهً تَرْضاها…؛ نگاه‏هاى انتظارآمیز تو را به سوى آسمان (براى تعیین قبله نهایى) مى‏بینیم! اکنون تو را به سوى قبله‏اى که از آن خشنود باشى، باز مى‏گردانیم، وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذینَ أُوتُوا الْکِتابَ بِکُلِّ آیَهٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَکَ وَ ما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ ما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَهَ بَعْضٍ…؛ سوگند که اگر براى (این گروه از) اهل کتاب، هر گونه آیه (و نشانه و دلیلى) بیاورى، از قبله تو پیروى نخواهند کرد و تو نیز، هیچ گاه از قبله آنان، پیروى نخواهى نمود. (آنها نباید تصور کنند که بار دیگر، تغییر قبله امکان‏پذیر است!) و حتى هیچ یک از آنها، پیروى از قبله دیگرى نخواهد کرد».

[۲]. ر.ک: طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، مقدمه: بلاغى، محمد جواد، ج ‏۱، ص ۴۱۲ – ۴۲۳؛ طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج ‏۱، ص ۳۱۷ – ۳۲۶٫

[۳]. یونس، ۸۷٫

[۴]. مجمع البیان فى تفسیر القرآن، مقدمه: بلاغى، محمد جواد، ج ‏۵، ص ۱۹۵٫

[۵]. المیزان فى تفسیر القرآن، ج ‏۱۰، ص ۱۱۴٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 1 = 7